همه می‌دانند

جفنگ غلط نیست

2011-12-09T19:44:00.000+03:30

می‌خواستم شدت عجیب بودن واگذاری بازرسی کار به بخش خصوصی + را با مثالی برای یکی از رفقا روشن کنم.

گفتم بازرسی کار وظیفه‌ی حاکمیتی است. خصوصی کردن بازرسی کار همانقدر عجیب است که بشنویم وزارت کشور برگزاری انتخابات را به یک شرکت خصوصی واگذار کرده، که دیدم مثال جفنگی شد. اولا اگر سپاه را همانطور که در پیمانکاری استخراج و اکتشاف نفت بخش خصوصی محسوب می‌شود، بخش خصوصی بدانیم حکومت همین الان هم انتخابات را به بخش خصوصی واگذار کرده. دوما در شرایط فعلی واگذاری انتخابات به بخش خصوصی نه تنها بد نیست که خیلی هم خوب است.. به هر حال کاسبکارها شریف‌تر و قابل اعتمادتر از دولت تقلبی‌اند.

گفتم خب حالا وظیفه‌ی حاکمیتی هیچی، نهادی باید بازرسی کار را انجام بدهد که ذی نفع نباشد. باز دیدم دارم جفنگ می‌گویم چون دولت خودش بزرگترین کارفرمای کشور است و تنها در بازرسی معدود کارخانه‌های ظاهرا خصوصی ظاهرا ذی نفع نیست.

که کلا بی‌خیال شدم.

حالا دارم فکر می‌کنم جفنگ بودن استدلال‌های من دلیل غلط بودن اصل شکایت نیست، نتیجه‌ی جفنگ بودن اوضاع کشور است. موضوع این است که نظارت بر فراهم بودن ایمنی کار وظیفه‌ی نهادی است که نه ذی‌نفع باشد و نه دنباله‌رو قواعد بازار. ما حق داریم از سپردن حفاظت از جان آدمها به کاسب‌ها و دلال‌ها شاکی باشیم، چه پشت اسم دولت پنهان شده باشد و چه بخش خصوصی. وقتی این دو با هم تفاوتی ندارند، واگذاری وظایف یکی به دیگری صرفاً تغییری بروکراتیک است و اعتراض ما البته همچنان برجاست.

صحبتی با فعالان کارگری

2011-10-23T02:34:00.001+03:30

در این چند وقتی که پیش نویس اصلاح قانون کار منتشر شده +، جز صدای ضجه مویه از فعالان کارگری نشنیده‌ام. ماتم گرفته‌ایم که با تغییر قانون کار امنیت شغلی کارگران از بین می‌رود. نفس این عزاداری شریف است اما نمی‌توانیم منکر شویم در حال حاضر و با همین قانون، با وجود قراردادهای سفیدامضا و شرکت های دلال نیروی کار (پیمانکاری) هیچ تضمینی برای امنیت شغلی کارگران وجود ندارد.
درباره دستمزد هم به همین صورت. داد و هوار راه انداخته‌ایم که دولت با افزایش حق رای خودش در شورایی که ماهیت سه جانبه دارد می‌خواهد دستمزد ناعادلانه تصویب کند. مگر دستمزد تا امزوز و زیر سایه‌ی همین قانون، عادلانه تصویب می‌شده؟ مگر شورای نه نفره‌ای که شش رای آن در اختیار کارفرمای بزرگ (دولت) و کارفرمایان خرده پا بوده ـ و حتی در صحت کارگری بودن سه رای باقی مانده هم همیشه تردید بوده ـ می توانسته دستمزدی عادلانه تصویب کند؟
درباره بیمه، ایمنی، ساعت کار و درباره تمام مواد حمایتی قانون کار که دولت قصد نابودی‌شان را دارد هم این حرف صادق است: قانون انسان‌مدار و افتخار آمیزی که از آن دفاع می‌کردیم در عمل مانع محکمی در مقابل وحشی گری های دولت و کارفرمایان خرده پا نبود. آنجا که منافع شان ایجاب می‌کرد زیر سایه‌ی همین قانون مترقی عملاً برده‌داری می کردند و ما دلمان خوش بود با دفاع از قانون کار داریم از انسان دفاع می‌کنیم. وقتش شده از خودمان سئوال کنیم در این سالها از چه دفاع می‌کردیم؟

حالا از چه نگرانیم؟ که دولت می‌خواهد سنگر کاغذی و بی‌خاصیتی که پشتش پنهان شده بودیم را نابود کند؟ خب به درک. مگر حقوقی که قرار است از قانون کار حذف شوند حقانیت شان را از ثبت شدن در کتاب قانون می‌گرفتند؟

بعد از سیلی جانانه‌ای که خوردیم، وقت از خواب پریدن است. یادمان بیاید در قانون کاری که سال 69 تصویب شد تمام حقوق کارگران محترم شمرده می‌شد جز تشکیل سندیکا و حق اعتصاب. و دقیقاً به دلیل فقدان همین دو حق بود که تمامی حقوق کارگران طی این سالها ذره ذره از قانون کنده شدند و از بین رفتند و صدای‌مان به جایی نرسید. تجربه‌ی این سالها ـ اگرچه تلخ و خونین ـ برای‌مان روشن کرد که بدون تشکیلات مستقل کارگری صاحب ابزار اعتصاب، قانون کار یک مشت بند و تبصره‌ی بی‌خاصیت است که مطلقاً ضمانت اجرایی ندارد. حالا (خوشبختانه؟) در موقعیتی هستیم که سندیکا همانقدر غیر قانونی است که سایر حقوق. امیدوارم این بار بدانیم ابتدا برای دستیابی به کدام حق باید مبارزه کنیم.

مثل یک شوخی کوچولوی چخوفی

2011-08-28T06:32:00.005+04:30

از آنهایی نبود که کسی بتواند ولش کند. از آن آدم‌های تنهایی نکشیده بود.
روز خواب شده بودم آن ایام. زنگ زد. از آیفون دیدمش دستش را گذاشته روی چشم‌هایش، یعنی مثل روزنامه‌ها که چشم قاتل‌ها را توی عکس می‌پوشانند.
در پایین را باز کردم، گوشه‌ی در خانه را هم پیش کردم که پشت در نماند. زیر کتری را روشن کردم و رفتم دست و صورتم را آب بزنم از آن حال و قیافه‌ی تازه از خواب بیدار شده بیرون بیایم.
حوله روی کله‌ی خیسم بود و با لبه‌اش ریش‌های آب چکانم را خشک می‌کردم. وقتی از اتاق بیرون آمدم جلوی در ایستاده بود، مثل دختربچه‌های گند زده‌ای که دست‌ها را به پشت گره می‌زنند و خیره به زمین جلوی مادرشان می‌ایستند. یا پسربچه‌ای کنار در اتاق ناظم. قصد نداشتم در آن لحظه حرفی بزنم، به رویش بیاورم، دیشب را توی سرش بکوبم، خجالتش بدهم. این چیزی بود که انتظارش را می‌کشید. گذاشتم سر فرصت، ناگهان و به شدت ترتیبش را بدهم.
گفتم «چرا دم در وایسادی؟ یه چایی واسه خودت بریز من برم تی شرتمو عوض کنم خیس شده.»
هنوز چشم‌هاش به زمین بود و هنوز در ژست بچه‌های لب ورچیده مانده بود. از لای ورچیدگی لبش من و من کرد «می‌خوای دعوام کنی؟»
دست‌هایش را باز کرد و با صدا و لحن اطفال تازه زبان بازکرده گفت «بگلم کن.» با همان کله‌ی پایین.
خودم را زدم به آن راه. یعنی که یادم نیست و دلیلی برای نخریدن نازش ندارم گفتم «ای جان» و رفتم که بغلش کنم. کسی را تا آن وقت با مانتو و روسری و کیف همزمان بغل نکرده بودم. یکمی عجیب که نه، غریب بود.
همچین که توی بغلم بود آمدم یک ضربه‌ی آرام و کاری بزنم و خلاص. با چانه‌ام روسری و موهایش را کنار زدم و لبم را چسباندم به گوشش.

ـ هوووووووووووووووووفـــــــــــــ

شبیه صدای باد کنار دریا.

گفت «چی؟» گفتم «چی چی؟» گفت «چیزی گفتی؟» گفتم «مگه چیزی شنیدی؟» با تردید گفت «هیچی.»

اسنوب شناسی با متر نامجو

2011-08-25T04:49:00.002+04:30

اگر اسنوب را صفت آنکه می‌خواهد خود را حامل آن چیز والا نشان دهد در حالی که از آن بی‌نصیب است معنی کنیم، خیلی از آن چیزهای والای قدیم امروز آنقدرها هم والا نیستند. ریشه‌ی اسنوب‌گری در آغاز آویزان شدن بورژواها به طبقه‌ی اشراف بود، که امروز احمقانه است. چون تخم و ترکه امروز همچین آش دهن سوزی نیست (هرچند برای بعضی عقب‌افتاده های مخفی هنوز جذابیت دارد).
امروز طبقات بالا را نه اشراف که باهوشان و یاغیان و شوخ‌طبعان و خستگان و غمگینان و غر زنندگان و شکست مفتضح ‌خوردگان تشکیل می‌دهند و اسنوب‌گری می‌تواند آویزان شدن به نماد این چیزها باشد. به نظرم تجسم باهوش/یاغی/شوخ‌طبع/خسته/غمگین/غر زن/لت و پار شده های نسل من محسن نامجو است : توأمان.
حالا چطور دوست‌داران واقعی نامجو که احتمالاً برخی از صفات کاراکتر و صدای او را زندگی می‌کنند را از اسنوب‌ها که به درک نامجو تظاهر می‌کنند تمیز دهیم؟

آنها که از دو آلبومی که نامجو پس از ترک کشور منتشر کرد خوششان می‌آید و اصلاً نامجوی آخ و بیهوده را حاوی حتی ذره‌ای از نامجوی اصلی می‌دانند، همانا از اسنوبان و نامجو نفهمانند.
همین خودش، قرهایی که او پس از ترک ایران به اسم آهنگ ریخت و با برند نامجو به خورد خلق‌الله داد نمایش رسوای آویزان شدن به نامجوی اصلی است ـ اسنوب آنکه در آن باغ نیست و ادای بودن در می‌آورد.

درباره رذالت

2011-08-06T15:50:00.004+04:30

در دعوای خزبازی، منتقدان یک مشت پیر و پاتال معلم دیکته‌مآب متعصب عبوس ذهن پلاسیده‌ی فاقد شوخ طبعی توصیف می‌شوند که برای من تنها آخری برخورنده‌ است. حدس می‌زنم رفقای خز باز ما متوجه نشده‌اند که دعوا نه بر سر بازی خزبازی، که به خاطر تحقیر و تمسخر آدم‌هایی خارج از حیطه‌ی بازی است.
شکی نیست کسانی که وارد بازی مد می‌شوند باید پی دمده شدن را هم به تن بمالند. احتمالاً ساخته شدن واژه‌ی خز هم ـ بی‌ارتباط به محله‌ی خزانه‌ی تهران ـ کنایه‌ای به دمده شدن خز‌های مصنوعی (و در حالت فاجعه‌بارش طبیعی) سرآستین‌ها و یقه‌ها باشد. پس اگر خز بازان پردیسان کمی از نعمت شوخ‌طبعی برخوردار بودند قطعاً عکس‌های خنده‌داری از مانتوهای اپل‌دار بنفش و کیلیپس‌ زیر مقنعه و کفش‌های پاشنه تخم‌مرغی پوست مار و شلوارهای پاچه گشاد و یقه‌های پیراهن روی کت و موهای سیخ‌شده و مانتو چروک فسفری و ریش بلند چانه‌ و "چادر ملی" و پژو 206 تیپ فلان سوار و... می‌دیدیم. چنانچه بیشتر از کمی از نعمت شوخ‌طبعی برخوردار بودند می‌توانستیم شاهد دست‌ انداختن ابژه‌های نسلی‌شان + باشیم. اما حس شوخ‌طبعی آنها در حد جوراب بالا کشیدن روی شلوار کردی قد می‌دهد.
انگار رفقای ما متوجه نیستند که هیچ پسر جوانی به طور عادی "کتونی چینی" را انتخاب نمی‌کند، مجبور است که بپوشد. زنی که از کیسه برنج ساک می‌سازد بلد است برود ساک ورساچه بخرد. رفقای ما حالی‌شان نیست که با دستمزد 300 هزارتومانی تنها تفریح ممکن زیرانداز پهن کردن گوشه‌ی پارک و راه‌انداختن بساط لوبیاپلو است، وگرنه آنها هم راه شمشک و دیزین را بلدند. با چادر گل‌گلی کنار در خانه جمع شدن و غیبت کردن تنها گزینه‌ی وقت گذرانی موجود برای زنانی است که پول‌شان به توی آرایشگاه جمع شدن و حین میزانپلی غیبت‌ کردن نمی‌رسد. این آدمها اساساً در حیطه‌ی بازی مد نیستند و تحقیر کردن‌شان رذالت است.

2011-08-04T13:27:00.001+04:30

دور نیست همین اوباشی که در دوران ضعف و سرکوب جشنواره ای برای تحقیر نوع پوشش آدم‌های متفاوت با خودشان برپا می‌کنند، در هنگام قدرت به فکر گشت ارشاد برای تحمیل سلیقه‌شان بیافتند.

ته مانده‌های کدئین

2011-08-01T14:35:00.010+04:30

اول ـ وفاداری در روابط عاطفی مطلقاً چرند و بی‌ارزش است. در دو حالت وفاداری امکان وقوع دارد. حالت اول شخص وفادار ــ شفاهی، کتبی، چشمی و... ــ به وفاداری‌اش تعهد می‌دهد که معنی ضمنی‌اش می‌شود اینکه او بلحاظ روحی و جسمی آماده است بپرد روی یک نفر دیگر اما به خاطر تعهدش صرف نظر می کند. در حالت دوم که بسیار نادر است با یا بدون تعهد و قول و قراری، شخص وفادار برای فرد دیگری راست نمی‌کند. مودبانه‌اش می شود اینکه کسی نظرش را جلب نمی‌کند. چه وفادار مختار باشد و چه بی‌اختیار عملش ارزشمند نیست. خیانت البته بحث دیگری است.

دوم ـ من با تسامح به رابطه‌ی صکسی می‌گویم رابطه عاطفی. و الا چطور ممکن است دو نفر به هم نظر داشته باشند و توأمان بتوانند عاطفه خرج هم کنند؟ از قضا هر کجا که یکی از طرفین سپر می‌اندازد و دست از جنگ پنهان بر می‌دارد و به صلح عیان می‌رسد، جذابیتش را از دست می‌دهد و رابطه هم عملاً تمام می‌شود و اگر ادامه پیدا کند دیگر رابطه‌ی ارباب و برده‌ است.

سوم ـ پیشنهاد من به کسانی که پایان رابطه‌ی عاطفی را باور نمی‌کنند و خیال می‌کنند اگر طرف‌شان برگردد همه چیز دوباره گل و بلبل می‌شود، اتانازی است. یعنی بهتر است محترمانه تشریف ببرند یک کشور متمدن و از یک پزشک بخواهند به طریقی بی‌درد زندگی‌شان را پایان دهد. به نظرم آدمی که نفهمد رابطه ـ هر رابطه‌ای ـ تمام شدنی است و به هیچ طریقی بازگشت پذیر نیست، شناخت درستی از قواعد دنیا ندارد. یعنی این بابا ممکن است وسط جاده بیاستد و کامیونی که با سرعت به طرفش می‌آید را ببیند اما خیال کند کامیون بعد از برخورد با او کمانه می‌کند و خودش آسیبی نمی‌بیند. احتمال می‌دهم این بنده‌ی خدا اگر اتانازی نکند مرگ دردناکی داشته باشد.

رونوشت: کل خواننده‌ها و شاعرهایی که کارشان خواهش و التماس برای بازگشت "یار" است.

چهارم ـ بعد از تعمق فراوان فکر می‌کنم بالاخره علت مزخرف بودن اکثر اشعار عاشقانه‌ای که مطالعه می‌کنیم یا با صدای خواننده‌ای می‌شنویم را فهمیده باشم. شاعران این شعرها درکی از مقاطع متفاوت یک رابطه‌ی عاطفی ندارند و به همین دلیل در هپروت خودشان احساسات مختلف و گاهی متناقض این مقاطع ـ که با شدت و ضعف کاملاً ثابت‌اند ـ را قاطی می‌کنند و نتیجه همین می‌شود که در پی ام سی می‌بینیم: یارو آن حال بیزاری و دل به هم خوردگی دم دمای پایان رابطه را توصیف می‌کند و در عین حال اظهار دلتنگی می‌کند برای لبخند ملوس معشوق. حضرت خنگ نمی‌فهمد که در آن مقطع قاعدتاً لبخند ملوس که هیچ، کل پک و پوز معشوق هم به تخم راوی نمی‌بایست باشد.

پنجم ـ در این چهار پنج سالی که کدئین تعطیل شده یک نصیحت پدرانه خطاب به این طفل معصوم‌هایی که خیال می‌کنند شرح لت و پار شدن‌شان در رابطه قبلی نشانه‌ی کول بودن است، به دلم مانده. اینها تصور می‌کنند دوره‌ی لاف قدرتمندی و شکست‌ناپذیری زدن گذشته و خز شده و حالا اگر بگویند نفر قبلی درشان مالیده خیلی "آدم باحال" و فروتن جلوه می‌کنند. نه بابا. اینطوری نیست. اگر چه قبول دارم آن لاف‌ها خز شده اما با اولین اعتراف به له شدن‌تان در رابطه ی قبلی نصف وزنتان را در رابطه ی فعلی از دست می دهید و تقریباً علی السویه می‌شوید چون لااقل در مورد مردها اینطور است ـ هنوز معلوم نشده دارم با خانم‌ها صحبت می‌کنم؟ ـ که آدم های قبل از خودشان را خنگ و خل می‌دانند. بعد از آن اعتراف، بازی اینطور پیش می‌رود که یک مشنگ اگر این را نخواسته من چرا باید بخواهم؟ و بعد چه خودشان بدانند و چه نه دنبال دلیل برای نخواستن می‌گردند. موافقم که بازی چیپی است اما همین است که هست. اصلا چه لزومی به حرف زدن راجع به رابطه‌ی قبلی وجود دارد؟ باحال بودگی تان را یکجور کم‌تهوع‌آور‌تری نشان بدهید.

اُه

2011-08-01T04:42:00.005+04:30

خدا که احتمالاً وجود ندارد، اما قطعاً یک موجود موذی وجود دارد که حواسش به من است. قادر مطلق هم نیست طفلک ــ وقت دنیا به کامی زورش بهم نمی‌رسد. اما همچین که اوضاع مالی‌ام خراب می‌شود تازه به کار می‌افتد. یک دکمه می‌زند و دودی که از دریچه کولر می‌آید همه‌ی خانه را به گند می‌کشد: موتور کولر می‌سوزد. یک دکمه می‌ز‌ند و پیغامی روی تلفن چشمک می‌زند: صاحبخانه برای تمدید قرارداد چهار پنج میلیون پول می‌خواهد. یک دکمه می‌زند و کاغذی روی تابلو اعلانات چسبانده می‌شود: شارژ ساختمان زیاد می‌شود. یک دکمه می‌زند و لباسشویی اطوار می‌ریزد، که این یکی دیگر هر مرگش که هست به تخمم. یک دکمه می‌زند و چرخ ماشین قرچ قروچ می‌کند: بلبرینگش شکسته. چند روز بعد دوباره قرچ قروچ می‌کند: بلبرینگ و چیز غریبی به اسم سگ دست باید تعویض شوند. چند روز بعد دوباره: بلبرینگ و سگ دست و پلوس. مکانیک‌ها از تشخیص دردش عاجز می‌شوند. حدس می‌زنم دکمه‌ی کیبورد موجود موذی روی ماشین گیر کرده. در راه برگشتن از مکانیکی دست در جیب قدم زنان با غیظ می‌خوانم زپلشک آید و زن زاید و مهمان عزیز.. زن زاید؟ اُه اُه. و روی هر اُه چند ثانیه‌ تأمل می‌کنم.

به تندی، به تندی بسیار

2011-06-23T14:26:00.013+04:30

این بابایی که زور می‌زنم توصیف‌اش کنم از آن سی و چند ساله‌ مو بگی نگی سفید شده‌هایی است که دختران نوشکفته (با هر سن و جنسیتی) که از کنارش می‌گذرند خیال می‌کنند سفیدی موهایش حامل معنویتی رمزآلود است و وسوسه‌ی کشف دنیای پشت سر گذاشته شده‌اش احتمالا تا چند قدم بعد، قبل از رسیدن به اولین جین پاره پوش کوله به پشت مو سیخ سیخی، ذهن‌ نوشکفته‌ی فوق‌الذکر را مشغول خواهد کرد و بعد کعنهو هیچ‌وقت نبوده. حالا این بابا هرچقدر هم که معتقد باشد سفیدی موهایش هیچ دلیل معنوی و هیجان‌انگیزی جز فقدان رنگدانه ندارد، او را از موقعیت رقت‌انگیزش نجات نمی‌دهد. به خاطر جذابیت گذرای موهایش برای نوجوانان، ناخواسته رقیبش همان جین‌پاره پوش می‌شود. موقعیت سوز‌ناک و ـ دقیق‌ترش را بخواهید ـ جفنگی است که غالباً مردان سی و چند ساله‌ی مو بگی نگی سفید شده ناچار به تجربه‌اش هستند.
اگر شما خواننده‌ی این داستان باشید تهش نمی‌فهمید این توصیف از یارو چه ربطی به داستان داشت. خب، می‌توانم اطمینان بدهم ربط وثیقی به داستان ندارد. اما لازم دانستم در جریان باشید که طرف به عنوان یک سی و چند ساله مو بگی نگی سفید شده‌، در دنیایی زندگی می‌کند که چه اساساً خودش در جریان باشد و چه نه، رقیبش یکی از کوله به پشت‌هاست.

فرض کنید این حرف‌ها از جایی اطراف آسمان نازل شده. حالا به آرامی (تند دوست دارید، به تندی) پایین می‌آییم و این بنده‌ی خدا را در حاشیه‌ی پیاده رو ولیعصر ـ بگیریم حوالی پارک ساعی، کنار پدرش می‌بینیم که روی نیمکتی نشسته‌اند و بعد از دوازده سال بی‌خبری طبیعتاً نمی‌دانند چطور سر حرف را باز کنند. بدبختانه در اینجور مواقع «چطوری؟ خوبم / اوضاع روبه‌راهه؟ الحمدلله» ها زود تمام می‌شوند و سکوت هر چه طولانی‌تر می‌شود شکستنش سخت‌تر. مخصوصاً اگر همنشین ساکت آدم، پیرمرد هشتاد و خرده‌ای ساله‌ای باشد که موجی از کتف راستش شروع، و با عبور از دست راستش که زانویش را چنگ زده، به پاشنه‌ی کفشش که روی سنگ‌فرش ضرب گرفته ختم شود ـ لازم است اسم پارکینسون را بیاورم؟

نمی‌دانم این سکوت چقدر طول می‌کشد. حالا هر چقدر. مهم نیست. بالاخره یکجایی بابای یارو انگار تمام این مدت مشغول سبک سنگین کردن حرفش بوده با احتیاط می‌گوید «جات که خوبه؟» یارو به هوای همان تعارفات مقدماتی چیزی می‌پراند. مثلاً «همه چیز خوبه» اما باباش دست بردار نیست «اذیتت که نمی‌کنند؟» یارو محض احترام به کنجکاوی پدرش سعی می‌کند توضیحی درباره‌ی محل سکونتش بدهد «اذیت که نه.. کاریم ندارند. صاحب‌خونه‌م یه پیرزنه.. خیلی بهم می‌رسه.» و بعد لابد برای شکستن یخ فضا توضیحاتی هم درباره صاحب‌خانه‌اش می‌دهد «زن بانمکیه. هر وقت صدای قرچ قروچ تخت رو می‌شنوه، فوری یه چی می‌گیره دستش میاد بالا ببینه چه خبره.. نهاری شامی چیزی پخته باشه می‌کشه توی ظرف یه بار مصرف که یعنی نذری آوردم. بدی هم نیست. گشنه‌م باشه یه کمی روی تخت بپر بپر می‌کنم، دل پیرزن هم شاد می‌شه. بالاخره زندگی عزبیه دیگه. هر روز نهار و شام نداری که..» باباش که فقط قسمت عزبی نظرش را جلب کرده، می‌پرسد «اونجا هم زن نگرفتی؟» یارو من و منی می‌کند، انگار نمی‌داند چطور توضیح بدهد «گرفتم.. اما نشد. دو سه سالیه تموم شده.» باباهه بیشتر از سر بزرگتری تا کنجکاوی می‌پرسد «چرا پس؟ با هم نمی‌ساختین؟» یارو همچین که دارد فکر می‌کند صدای پدرش به خاطر بیماری‌اش اینطور ضعیف و بم‌تر از قبل شده یا به خاطر پیری، نمی‌داند چطور باید علت طلاقش را توضیح بدهد، چون برای خودش هم چندان روشن نیست. یک چیزی کت و کول می‌کند «صحبت ساختن نساختن نبود. نمی‌شد.. توی اون محله نمی‌شد. شما اون طرفای ما زندگی نکردی. نمی‌دونی چطوریه. فرق داره با اینجا.. برای اون حوالی زیادی خوشگل بود. نمی‌شد.» باباهه دست از دماغ پسرش بر می‌دارد و با اخم به جایی بین ابروهای او نگاه می‌اندازد «چرا پرت و پلا می‌گی بچه؟» یارو بی‌امید به قابل فهم بودن حرفش، رو به دکه‌ی مقابل‌شان توضیح می‌دهد «شما نمی‌فهمی حاجی. نمی‌شد. برای اون محل زن اونقدر خوشگل جواب نمی‌داد. خودش هم اذیت می‌شد.» باباش باز می‌گوید «چرت و پرت می گی» و اینبار خطاب به همان دکه‌ی روبرو. پسره که حرفی نمی‌زند به سمت دماغش بر می‌گردد و می‌گوید «زن نگه‌دار نبودی.. گردن محله ننداز.» یارو حوصله‌اش سر می‌رود یا دلش می‌خواهد حوصله‌سررفته به نظر برسد که می‌گوید «شما راست می‌گی.. این کارت مارو بده بریم. خیلی مزاحم شدم.» و از روی نیمکت بلند می‌شود و روبروی پدرش، خیره به زمین، این پا آن پا کنان منتظر می‌ایستد. باباهه با دست چپ جیبهایش را دنبال کارت می‌گردد. وقتی پیدا نمی‌کند ناچار می‌شود دست راست لرزانش را هم برای گشتن جیب چپ کتش به کار بگیرد. از قضا توی همان جیب است. موقع گشتن یارو یکبار می‌شنود که باباش زیر لب (که با روی لبش توفیری ندارد) می گوید «کارت به چه دردت می‌خوره دیگه» و کارت را که پیدا می‌کند، مدتی توی هوا به همراه دستش می‌لرزاند تا یارو بگیرد و کمی به عکس دوران خدمتش نگاه کند. ما مختاریم حدس بزنیم کچلی عکس به هوس انداختش درباره ماجرا حرف بزند، چون به هر حال دوباره نشست «نمی‌دونم.. تقصیر هیچ کس نبود. نه اون زن بیچاره تقصیر داشت، نه اون تنه‌لش‌هایی که پنجره‌ی خونه‌ی ما شده بود سینماشون.. جرئت نداشت تا لب پنجره بره بدبخت. اراذل ردیف می‌نشستند همونجا. همچین که سایه‌شو از پشت پرده می‌دیدند صدای حیوون در می‌آوردن، یا هر صدایی که می‌تونست جلب توجه کنه.. صدای آژیر آمبولانس، آژیر پلیس ـ اونجا فهمیدم آژیر آمبولانس و پلیس با هم فرق دارن ـ هرکس بسته به استعدادش.. هر صدایی که بلد بود. بیرون هم که اصلا می‌ترسید بره. زنه چادرشو بسته کمرش اومده دم خونه هوار هوار که پسرمو شما کشتید.. میگم پسرت کیه؟ میگه به خاطر زن تو چاقو خورده، گوشه بیمارستان افتاده، داره می‌میره.. یکی دیگه سر تور کردن زن من با یکی دیگه دعواش شده، مادرش رفته از من شکایت کرده.. که این زنشو جمع نمی‌کنه، بچه‌های ما به گناه می‌افتن. اون بدبخت هم تقصیر نداشت. از چاقوکشه شکایت می‌کرد سه تا داداش شرش می‌افتادن به جون خونواده‌ش.. چی‌کار کنه بدبخت. زورش فقط به ما می‌رسید. رئیس پاسگاه می‌گه شما نظم ناحیه رو به هم زدید. اونم راست می‌گه. دعوا و چاقوکشی و فحش‌کاری هیچی.. مدام مجبور بودن قشون کشی کنن به خونه‌ی ما.. خرس گنده‌ها جلوی خونه‌ فوتبال بازی می‌کردن. کشیک می‌کشیدن، هر وقت من خونه نبودم یکی از شیشه‌ها میومد پایین. بعد شیشه‌بر می‌آوردن می‌خواستن به زور بیان تو که مثلاً اومدیم شیشه‌ای که شکستیمو بندازیم. اون بیچاره هم از ترسش که درو نشکنن بیان تو زنگ می‌زد به پلیس.. یه پاسگاه فقط برای زن من لازم بود. اصلا یه وضعی.» باباش با چیزی روی صورتش، که می‌بایست پوزخند یک پیرمرد مبتلا به پارکینسون باشد می‌گوید «هرچی اینجا نازتو می‌کشیدیم از دماغت درآوردن.. پس روزی دو وعده رو مفصل کتک می‌خوردی؟» یارو سعی می‌کند چشم‌های گرد شده‌اش را در زاویه دید پدرش قرار دهد «کتک برای چی؟ با من که کاری نداشتن.» پیرمرده هم تا جایی که وسعش می‌رسد چشم‌هایش را گرد می‌کند که «یعنی چی؟ با زنت که کار داشتن. یعنی اونجا غیرت پیدا نمی‌شه؟ یکبار هم به غیرتت برنخورد گرد و خاکی کنی، دوتا مشت بخوری، چهار تا فحش بدی.. هیچی؟» یارو توضیح واضحات می‌دهد «اون بیچاره ها هم حق داشتند آخه. کاری نمی‌کردن.. آژیر می کشیدن، خودشونو لت و پار می‌کردن.. پول شیشه‌هایی که شکسته بودن رو هم که می‌دادن. بالاخره باید با مردم مراعات کرد. اونا هم حق داشتن. طرفای شما تست‌استرون پسرا خرج هزارتا چیز میشه. خونه و ماشین و لباس و گوشی موبایل و موزیک و مهمونی و سفر و.. یکیش هم زن. اونجا همش زنه، اگه پی مواد نباشن. جوون سالم آژیر می‌کشه زیر پنجره‌ی خونه‌ی مردم.. دعوایی ندارم باهاش. حق داره بدبخت. من نباید زن به اون خوشگلی رو اونجا می‌بردم. گفتم که، شما گوش نمی‌دی.. برای اون محله زیادی خوشگل بود.» باباهه انگار برای اولین بار است که این جمله را می‌شنود، با کنجکاوی تصنعی ریخت و روز پسرش را معاینه می‌کند تا بتواند با اطمینان بیشتری بگوید «اگر اینقدر حوری پری بود، پس با تو چکار داشت؟» یارو با همدلی جواب می‌دهد «خودم هم درست نفهمیدم.. خدایی هیچوقت به خودم نگرفتم.. می‌فهمم تا یکجایی جذابیت‌های معنوی برای بعضی زن‌ها کار می‌کنه.. بیهقی و ابوسعید و جمله قشنگ‌های شوپنهاور و خود اسم ویتکنشتاین و.. هگل کمتر ـ اسمش راحته، چیز قشنگ ساختن ازش هم خیلی سخته، اینه که کمتر جواب می‌ده ـ مخصوصاً بارت و بیهقی.. اما نمی‌دونستم تا کجا کار می‌کنه. حالا لااقل می‌دونم تا عروسی جواب می ده، اما برای بعدش یکمی هم عضله انگار لازمه. ایشالا دفعه بعد.» یارو که از حالت ثابت صورت پدرش نمی‌توانست متوجه شود لودگی‌اش را فهمیده یا نه، «ایشالا دفعه بعد» را هم جهت محکم‌کاری الصاق کرد. باباهه در جمله‌ای خبری، متذکر می‌شود «پس بالاخره طلاقشو گرفت رفت.» یارو بی‌توجه به جمله‌ی خبری، با صدای بلند فکر می‌کند «همسایه ها شاکی، زنم شاکی، پلیس شاکی.. اون اراذل هم که اونطور اذیت می‌شدن بدبختا.. گفتیم چه کاریه حالا. طلاقشو دادم رفت.» باباهه با ظرافت دلالانه‌ای ـ از جهت سخافت ـ که برای پسرش بسیار آشناست می‌گوید «دادی رفت، یا گرفت و رفت؟» یارو از این اطوار آشنا دوباره یادش می‌آید مخاطبش پدرش است، درست که دوازده سال گذشته، اما همچنان همان مرد است. می‌گوید «چه فرقی می‌کنه.. خب، اون هم از شرایط راضی نبود. کی می‌تونه از اون وضع راضی باشه.» باباهه نه آنقدرها سئوالی، اما با علامت سئوال ‌درشتی تاکید می‌کند «پس، گرفت و رفت؟» پسرش با لحن مهربانی که آدم معمولا نزدیکای خداحافظی با آدم‌هایی که قصد ندارد دوباره ببیندشان به کارش می‌گیرد، می‌گوید «گرفت و رفت..» طاقت نمی‌آورد و بلافاصله اضافه می‌کند «اگر شما اینطور خوشحال می‌شی..» و بعد انگار دلش به این جواب هم راضی نمی‌شود، ادامه می‌دهد «برای اینکه بگیره بره هم باید من طلاقش می‌دادم که اون بگیره بره.. به هر حال.» باباهه نفسش را با صدایی خیلی شبیه پوف (شاید هم خود پوف) رو به دکه‌ی روبرو خالی می‌کند. یارو پوف مذکور را اعلام بی‌حوصلگی از پرحرفی خودش تلقی می‌کند، یا "تلقی" نمی‌کند و بی‌خودی از به هر حال ادامه می‌دهد «به هر حال شما گفتی نساختین با هم، چمیدونم.. زن نگه‌دار نبودی...» باباهه بی‌توجه به توضیح او برای پرحرفی‌اش، و طبعاً بی‌توجه به دلخوری هر آدم پرحرفی ـ و شاید هر آدمی که به ندرت در زندگی‌اش پرحرفی می‌کند ـ از پوف مخاطبش، توی حرفش می‌پرد «اونجا بلایی هم سرت میارن؟» یارو این حرف را جای عذرخواهی از آن پوف می‌پذیرد و به علامت بخشش حرف پدرش را تصحیح می‌کند «دیگه اونجا نیستم. اومدم بالاتر یه جایی رو گرفتم. طبقه بالای همون پیرزنه.. که گفتم بهم می‌رسه.» باباهه ناگهان چنان برافروخته می‌شود که پسرش را از این بی مقدمگی به خنده می‌اندازد «چرا مثل آدم جواب نمی‌دی؟ گفتم اذیتت نمی‌کنند؟» یارو که گونه‌هایش از فشار خنده جمع شده، زبانش را گاز می‌گیرد که لااقل خنده بیش از این بیرون نریزد. سکوتش را تامل در سئوال پدرش جا می‌زند و خطر خنده که با سوزش زبان نسبتاً رفع می‌شود، می‌گوید «نه والا.. کسی کاری به کارم نداره.» باباهه می‌گوید «خدا رو صد هزار مرتبه شکر.. لااقل تو عاقبت به خیر شدی.» یارو می‌خواهد از فرصت سرچرخاندن پدرش استفاده کند تا خنده‌اش را بیرون بریزد، اما دیگر خنده‌اش نمی‌‌آید. زیر لب (که بر خلاف باباهه تفاوتش با روی لبش کاملاً محسوس است) می‌گوید «آره.. چه عاقبت به خیریی هم!» نمی‌دانم. شاید از بلاهت جواب خلق‌الساعه‌اش دلخور است یا علامت تعجبی که ته جمله‌اش گذاشته، هر چه هست با لحن آدمهای ته خط دیده، می‌گوید «اوضاعم روبراهه.. گله‌ای نیست. شکر.» و هنوز کاف شکر منعقد نشده از ذهنش می‌گذرد "ریدی" و می آید درستش کند «البته گله‌ای هم قرار نبود باشه. من که از شما توقعی ندارم.. هیچوقت نداشتم.. اصلا واسه چی باید داشته باشم». می‌بیند بند دوازده ساله را به آب داده و هرچه بیشتر تقلا کند بیشتر فرو می رود. پس با گشاد کردن دهنش و شنگولی‌ای که به زور توی صدایش می‌ریزد، جمعش می کند «خب حاجی! خودت چطوری..؟ سرپایی ماشالا. هیچ فرق نکردی.» باباهه جای جواب به دستش که همچنان دارد زانویش را می‌لرزاند نگاه می‌کند. یارو کمی دسپاچه می‌گوید «یکمی آره.. اما چیزی نیست. شاید ضعف کردی. یه چیز خنک بگیرم بخوریم؟» باباهه دست چپش را توی جیب می‌کند و پولی در می‌آورد و به سمت پسرش می‌گیرد «یه بطری آب بگیر قرصمو بخورم.» یارو موقع بلند شدن زانوی پدرش را لمس می‌کند و با صدایی که او احتمالا نمی شنود می‌گوید «ای بابا.» وقتی برمی‌گردد آب را روی نیمکت می‌گذارد و جعبه‌ی کشویی قرص را از دست پدرش می‌گیرد ـ که باباهه بیش از آنکه تلاش کند قرص را با وجود لرزش دستش دربیاورد، تلاش می‌کند به نظر برسد دارد تلاش می‌کند قرص را دربیاورد ـ و می گوید «کدومه؟». می‌شنود «قهوه‌ای» یارو در بطری را باز می‌کند و آب را با قرص به سمت پدرش می‌گیرد. بعد انگار جدی جدی برایش مهم است که بداند، می‌پرسد «این برای چیه؟» سکوت باباهه که برای بلعیدن قرص طولانی می‌شود از خیر جواب می‌گذرد. سرش را با خواندن برچسب‌های روی قفسه‌های جعبه‌ی دارو گرم می‌کند. آب که تا نصفه خالی می‌شود، قفسه‌ها را به ترتیب در دست پسرش نشان می‌دهد و می‌گوید «اینکه ال دوپاست. برای پارکینسون.. هیچی. تازه یکیشه. بعد صبحونه قرمزه، بعد از نهار کپسول آبیه، قبل از نهار.. شام، قبل از خواب. هشت ساعت یه بار اون قرمز ریزا.. شیش ساعت یه بار.. واسه هر دردی یکی از این آتاشغالا..» و خطاب به بطری که روی نیمکت می‌گذارد می‌گوید «خدا خیرت بده.» یارو هم به سمت بطری می‌گوید «قابلی نداشت.» و زمین را نگاه می‌کند. حواس باباهه آن طرف خیابان، متوجه اتوبوسی است که مسافر سوار می کند. مدتی به همین ترتیب می‌گذرد. اتوبوس که می رود باباهه با لحنی که بین درددل و اعتراف و التماس در نوسان است می‌گوید «حالا که جات خوبه.. خدا رو شکر اذیتت نمی‌کنن، ببین کاری برای مادرت می‌تونی بکنی. نمی‌دونم چطوریه.. لابد یه راهی هست که براش یه کاری کنی عذاب نکشه.» یارو جرعه‌ای که از بطری پدرش توی گلویش مانده را به زحمت فرو می‌دهد و از اواسط عمل قورت دادن می‌گوید «مام‌مهری؟» باباهه سر می‌جنباند و ور درددلش را پررنگ‌تر می‌کند «خانوم آقا حلالش نمی‌کنه بابا.. هرچی التماسش می‌کنم که بگذر ازش جری‌تر میشه. می‌گه باز داری طرف زنتو می‌گیری.. حقمه، نمی‌گذرم. از اونطرف مهری.. بنده‌ی خدا تو عذابه. می‌گه مادرتو راضی کن ازم بگذره. تو نتونی هیچکی نمی‌تونه.. موندم این وسط. خانوم آقا هم که سرتق‌.. زیربار نمی‌ره. موندم به خدا. کاری نمی‌تونی براش بکنی تو که جات خوبه؟ برو با خانوم آقا حرف بزن.. یه جوری از خر شیطون بیارش پایین.» یارو با گردن کج معذب، هنوز فرصت نکرده بطری را زمین بگذارد. دست روی زانوی پدرش می‌گذراند و نمی‌داند دقیقاً چه باید بگوید «ولی آخه حاجی.. خانوم آقا که.. من پنج سالم به زور می‌شد که مرد.. به رحمت خدا رفت..» باباهه می‌گوید «می‌دونم. اما تو رو خیلی دوست داشت. الان هم خیلی سراغتو از من می‌گیره. مهری گفت تو رو واسطه کنم.. حرف مادرتو زمین ننداز. به ولله در عذابه.» یارو هنوز شیرفهم نشده. شمرده شمرده می‌گوید «شما حالت الان خوبه؟ مام‌مهری پونزده شونزده ساله که مرده.. من چی کار کنم؟ ..شما خوبی واقعاً؟» باباهه از جا در می‌رود که «اگه حالم خوب بود تو اینجا کنارم چی‌کار می‌کردی سگ پدر..؟ بهت می‌گم جای مادرت خوب نیست. تو راضی میشی سر اون کارای خاله زنکی اینطوری عذاب بکشه؟» و بعد انگار دکه زنش باشد و بخواهد چغلی‌اش را پیش یک غریبه بکند، رو به پسرش می‌گوید «هزار بار بهش گفتم این پیرزنو اذیت نکن.. عین بچه‌ها. حرف به گوشش نمی‌رفت. می‌دید این پیرزن بددله.. وسواسه.. باز ظرفا رو گربه شور می‌کرد که مادرم با استخون‌درد دوباره همه رو جمع کنه ببره بشوره. رحم حالیش نمی‌شد. می‌گفتم جای مادرته.. می‌گه هنوز کثیفه، بی‌خود می‌گه اما تو واسه دل اون یه بار دیگه بشور. حرف مگه به گوشش می‌رفت..؟» و اینبار خطاب به دکه می‌گوید «حالا بکش. حقته. من برای چی باید خودمو سبک کنم؟ این پسرت اینم تو. بگو بره خانوم آقا رو راضی کنه. به من چه.» یارو سعی می کند پدرش را آرام کند «شما بگو من چیکار کنم همون کارو می‌کنم. ولی آخه من خانوم آقا رو از کجا پیدا کنم؟ برم سر قبرش؟ می‌رم. چشم. همین امروز میرم.» باباهه به آرامی و مسالمت‌جویانه توضیح می‌دهد «قبرستون برای چی بابا؟ اگر خوب همونجا رو بگردی پیداش می‌کنی. می‌دونم سخته، اونجا هم بزرگه هر چی نباشه، اما کار نشد نداره. اگر بخوای پیداش می‌کنی. خانوم‌آقا و مادرت چطور همو پیدا کردن پس..» و ناگهان بعد از پس، لحن مسالمت جویانه‌اش را فراموش می‌کند و دوباره به نق گرایش پیدا می کند «چطور همو پیدا کردن پس که اینجور دوتایی بلای جون من شدن؟ همین دیروز باز پیشم بودن. دوتایی باهم. انگار الان ِ تو. باز خانم آقا داشت به مهری غر می‌زد که ظرف‌ها رو گربه‌شور کرده، مهری هم به من چشم غره می‌رفت که یعنی یه چیزی به مادرت بگو. حالا من سر نماز.. هی الله اکبر می‌گفتم که بس کنید، بذارید بفهمم چی به کمرم می‌زنم. مثل همون وقتا.. انگار نه انگار. خانم آقا توی آشپزخانه ظرف‌ها رو ریخته بود که دوباره بشوره و غرولوند می‌کرد، مهری هم اومده بود جلوی من هی چشم و ابرو می‌اومد که مادرت رو بپا، داره باز سر به سرم می‌ذاره. نفهمیدم چی خوندم اصلاً. بهش می‌گم آخه تو هنوزم که درست نشدی سلیطه. حلالیت هم می‌خوای؟ الان که در عذابی پس فردای قیامت می‌خوای چه کنی؟ حرف به گوشش می‌ره مگه..؟ انگار دارم با این دیوار حرف می‌زنم...» و به دکه اشاره می‌کند. یارو همچنان گیج و عصبی حرف پدرش را قطع می‌کند «ولی حاجی.. اونا مردن که همو پیدا کردن. من چطوری پیداشون کنم؟ کجا رو بگردم؟» حاجی با خنده‌ای غیر منتظره می‌گوید «نمی‌فهمم شما چه‌تون می‌شه. آقا خدا بیامرز رو تو ندیدی.. هربار بهش می گم مُرده چنان می‌خوابونه زیر گوشم که برق از چشمم می‌پره. می‌گه حالا جرات داری بگو من مرده‌م. هرچی بهش می‌گم آقاجون من اگه این قرص قهوه ای ها رو نخورم اصلا شما رو نمی‌بینم که بخوام شما رو قانع کنم که مردی. آخه به من چه که مردی، چرا منو می‌زنی.. تو هم مثل آقا خدابیامرزی.. همه رفتار و حرکاتت. انگار سیبی که از وسط نصف کردن.» یارو از صرافت توضیح دادن افتاده. فقط نگران پدرش را نگاه می‌کند. باباهه که فرق نگاه نگران را با نگاه عاقل اندر سفیه نمی‌فهمد، تصحیح می‌کند «البته شما راست می‌گید. ما اینجا مرده‌یم. زنده‌ی واقعی شمایید. دعا کن همین روزها من هم بیایم پیش شما.. خلاص بشم. اما تا هنوز عمرم به دنیاست ـ بابا ـ یه کاری واسه مادرت بکن. خانوم آقا حرف تو رو می‌خونه. من دستم از دنیای شما کوتاهه.. تا میام چارتا کلام باهاش حرف بزنم میگه "تو هم لنگه‌ی زنت" می‌ذاره می‌ره.» یارو سعی می‌کند اعصابش را کنترل کند. با آرامش بیشتری، با لحنی مهربان و چاره جویانه که معمولا بزرگترها برای اثبات بدیهیات به خردسالان استفاده می کنند، به پدرش می‌گوید «حاجی من با اونا فرق می‌کنم.. ببین.. اینجام. کنارت نشسته‌م. اگر مرده بودم که کسی نمی‌تونست من رو ببینه.. بگیم شما دارو می‌خوری.. خیالاتی شدی. مردم که دارو نمی‌خورن. خودت نگاه کن..» و به دختر جوانی که از کنار نیمکت می‌گذرد می‌گوید «ببخشید خانم.. خانم.. خانم با شمام.» دختر زیر روسری هدفون توی گوشش بود یا متوجه صدای یارو نشد یا هر چی که بی‌تفاوت رد شد. حاجی نوازشگرانه زد روی زانوی پسرش و دلجویانه گفت «سخت نگیر.» یارو از کوره در رفت که «این چه حرفیه حاجی. شما خودت از یه نفر بپرس.. به خاطر من. از همین زنه.. از همین که داره میاد بپرس.» حاجی با کاسبیت ذاتی اش چانه می‌زند «اگر بپرسم واسه مادرت حلالیت می گیری؟» یارو مطمئن اما هراسان از اینکه زن بگذرد دسپاچه می‌گوید «چشم.. شما بپرس. خودت می‌فهمی الان.» باباهه هرچند به دشواری و لرزان، اما با رضایت از جا بلند می‌شود «خانوم.. آی خانوم.. با شمام.» زن چند قدم بر می‌گردد و چشم‌هایش را تنگ می‌کند «جانم؟» حاجی با لحنی که انگار مخاطبش نه زن، که پسرش است می‌گوید «شما اینجا کنار من کسی رو می‌بینی؟ کسی اینجا نشسته؟» و به نیمکت اشاره می کند. زن نگاهی به سمت یارو می‌اندازد و می‌گوید «وا.. این چه سئوالیه؟ ما رو گرفتی؟ دوربین مخفیه؟» و شاکی می‌رود. باباهه روی شانه‌ی پسرش می‌زند که معنی‌اش همان سخت می‌گیری کذایی است. می‌گوید «بازم بیا پیش من بابا. نری حاجی حاجی مکه. بیا.. من هم تنهام.»

یارو رد شدن آهسته ی پدرش را از روی پل جوب تماشا می‌کند، دست تکان دادنش را هم برای تاکسی‌ها می‌بیند. این کار را هم به اهستگی انجام می‌دهد. سوار شدن آهسته‌اش را هم به دقت تماشا می‌کند. وقتی پدرش در تاکسی را می‌بندد و از پشت شیشه برایش دست تکان می‌دهد، یارو می‌خواهد دست بلند کند اما از فرط (آن حس کرخت‌کننده‌ای که چون اسمی برایش ندارم بهش می‌گویم) غم نمی‌تواند دستش را از لبه‌ی نیمکت جدا کند. همینطور که به جای خالی تاکسی خیره شده حرکت آدم‌ها و ماشین‌ها به نظرش آهسته می‌آید. حس می‌کند فشارش افتاده و به رانی هلو احتیاج دارد. دکه در چند قدمی است اما حال بلند شدن ندارد.

خیلی خب.. شما لازم نیست نگرانش باشید. بالاخره آدمی که یکبار ترک کردن را ـ آنهم به مدت دوازده سال ـ تجربه کرده باشد، بلد است چطور با غم‌اش کنار بیاید و حتی از آن، پراید خسته‌ای برای لایی‌کشدن از ملال یک عصر تابستانی بسازد.

ترشحات عاشقانه

2011-05-05T12:15:00.014+04:30

چند روز پیش یک فیلم مستندی درباره وظیفه‌ی هورمون‌ها در بدن می‌دیدم، یارو می‌گفت عشاق وقتی کنار هم هستند به شدت دوپامین ترشح می‌کنند و آن حال خوش و خرم عاشقانه از همین هورمون می‌آید.

بیایید برای چند لحظه ـ لااقل تا آخر این پست وبلاگی ـ قبول کنیم که "علم" خرافات مقبول علما نیست و یکمی هم حاوی حقیقت است. در این صورت اگر عشاق وقتی کنار هم هستند به شدت دوپامین ترشح می‌کنند، پس وقتی کنار هم نیستند به شدت دوپامین ترشح نمی‌کنند. می‌دانیم که دوپامین مثل مورفین و همه‌ی چیزهای خوب دنیا اعتیاد آور است. (به هر حال طبیعت شوخ‌طبع است و کاریش هم نمی‌شود کرد: هر چی حال آدمیزادُ بهتر کنه خطرناکه!) به این ترتیب وقتی برای مدتی طولانی با یک بابایی رابطه داشته‌ای و مثل تراکتور دوپامین ترشح می‌کردی، و ناگهان به دلیل قطع رابطه این ترشح هم قطع یا کم شده، طبیعی است اگر حالت بد باشد. خب، این بی‌قراری و درد فراق هم که می‌گویند عوارض ترک است دیگر.. و میل به دیدن معشوقه هم در واقع میل به مصرف دوپامین و تجربه‌ی مجدد آن حال خوش است، که می‌دانیم بین همه‌ی عملی‌ها مشترک است.

پس رفقا، بالا غیرتاً به جای چس ناله‌های مو به تن سیخ کن و آه‌های جگرسوز و سرودن شعرهای تخمی و لایک زدن برای اشعار تخمی، بیاییم از داروهای دوپامینرژیک استفاده کنیم و به مرور دوزش را کم کنیم تا کاملاً پاک شویم.. یا نه، به روش سنتی خودمان را ببندیم به تخت. این به صواب نزدیک‌تر است.

درباره‌ی ماجرای پرسپولیس استیل آذین ـ درباره‌ی آنارشیسم

2011-04-20T04:19:00.014+04:30

پریشب برنامه‌ی فوتبالی نود درباره‌ی یک قضاوت پیچیده‌ی اخلاقی بود.
ماجرا از آنجا شروع شد که در دقایق پایانی مسابقه‌ی پرسپولیس و استیل آذین، دروازه بان استیل آذین به نشانه‌ی مصدومیت توپ را در نزدیکی نقطه‌ی کرنر به بیرون می‌زند. بازیکنان پرسپولیس هم اوت را پرتاب می‌کنند و از قضا توپ گل می‌شود.
(برای دوستان فرهیخته‌ای که با فوتبال میانه‌ای ندارند این توضیح را عرض کنم که در فوتبال عرف است که اگر بازیکنی ـ مخصوصاً دروازه بان ـ مالک توپ باشد و خارج از جریان بازی مصدوم شود توپ را به بیرون می‌زند تا با قطع بازی پزشکان بتوانند برای رسیدگی به او وارد زمین شوند. طبق قوانین فوتبال برای ادامه‌ی بازی توپ در اختیار تیم حریف است اما بازیکن حریف اخلاقاً وظیفه دارد توپ را در اختیار تیمی که بازیکنش مصدوم شده قرار دهد. به این می‌گویند fair play ، ما بگوییم بازی عادلانه، منصفانه، جوانمردانه.. همچین چیزهایی.)
اتفاقی که در مسابقه‌ی پرسپولیس و استیل آذین افتاد این بود که همه (غیر از ذی نفعان) قبول داشتند دروازه بان مصدوم نشده و برای تلف کردن دقایق پایانی تمارض کرده است، تصویر هم گواه بود. اما بعضی شک داشتند که آیا تمارض دروازه بان به بازیکنان پرسپولیس این مجوز را می‌دهد که بازی جوانمردانه را رعایت نکنند؟ بحث این بود که اگر رعایت اخلاق به قضاوت شخصی افراد منوط شود و نه یک قانون محکم و لازم الاجرا، آیا بازیکنی که از ابتدای مسابقه مثل اسب دویده و از آدرنالین لبریز است، مخصوصاً وقتی خطر باخت را پیش چشم داشته باشد، هیچوقت به این قضاوت می‌رسد که حریفش واقعاً مصدوم شده و به رسیدگی فوری پزشکی نیاز دارد؟ اساساً می‌شود از چنین آدمی انتظار ترحم داشت؟
نظر سنجی برنامه نود هم در همین رابطه بود. از مردم سئوال شده بود که آیا ادامه‌ی بازی توسط بازیکنان پرسپولیس درست بوده یا نه. بیشتر از سه میلیون نفر در این نظرسنجی شرکت کردند و از این میان حدوداً هفتاد درصد موافق عمل پرسپولیس بودند. رای من به عنوان یکی از این هفتاد درصد هیچ ربطی به پرسپولیسی بودنم نداشت، که از بعد از دور اول مربی‌گری قطبی اصولا پرسپولیسی محسوب نمی‌شوم که هیچ، مثل این عشاق شکست خورده یک نموره تنفر هم احساس می‌کنم.
رای من در دفاع از اخلاق است. حرفم این است که نباید برای دفاع از اخلاق قانون ساخت. در این صورت رعایت اخلاق نیاز به انسان ندارد، یک ماشین اخلاق‌گرا می‌تواند به محض اعلام مصدومیت بازیکن حریف وظیفه‌اش را انجام دهد، ضمانت اجرایی‌اش هم سوت داور. این نوع اخلاق‌مداری فرمالیته فرقی با قانون ندارد. اخلاق وقتی به قانون تبدیل شود خود غیر اخلاقی می‌شود: مثل تمام قوانین که داعیه‌ی رعایت انسان را دارند اما وجودشان به معنی انکار قدرت تشخیص و قضاوت فردی آدم‌هاست.
اخلاق تنها جایی معنا پیدا می‌کند که انسان مختار باشد. به تصمیم آدم ِناچار که نمی شود گفت رعایت اخلاق. این اختیار البته که گاهی باعث اتخاذ مواضع متناقض می‌شود. هر انسانی بسته به موقعیتی که در آن قرار می گیرد تصمیم می‌گیرد و گاهی این تصمیمات یکسان نمی‌شوند چون در موقعیت های یکسانی قرار ندارند. اشتباه این است که برای رفع این تناقض‌ها به دامن "حکم اخلاقی" و قانون آویزان شویم. اخلاق اگر مشمول حکمی کلی شود اختیار قضاوت شخصی را از آدم می‌گیرد.
(مثل اینکه من با ادعای چپ‌گرایی زیر چتر حکم کلی "مخالفت با هر نوع دخالت نظامی در امور کشورها" برای خودم لم بدهم و خیالم راحت باشد که تکلیفم ـ موضع اخلاقی‌ام ـ تا ابد روشن است. در این صورت اگر ارتش صرب‌ها شروع به نسل کشی وحشایه‌ی یک اقلیت مسلمان در محدوده‌ی کشورش کرد تکلیفم چیست؟ باز هم مخالف دخالت آمریکا و لشگرکشی برای دفاع از آن اقلیت بی دفاع هستم؟ جواب من: خیر. موافقم. حالا اگر همین ارتش «نیکوکار» آمریکا با ادعای گسترش دموکراسی و سرکوب تروریسم صدها هزار بی‌گناه را در افغانستان و عراق کشت چطور؟ جواب من: قطعاً مخالفم. مواضعم متناقض است که باشد. من که ماشین چپ‌گرا نیستم. بر اساس موقعیت موضع‌گیری می‌کنم.)
مخالفان می‌گویند اگر بازیکنی خارج از جریان بازی افتاد و در آستانه‌ی مرگ بود چطور؟ امیدوار باشد بازیکن حریف تشخیص بدهد که او تمارض نمی‌کند؟ جواب من مثبت است. اگر بازیکنان با آگاهی از اینکه هیچ دستی از بالا نمی‌تواند رقیب را وادار به رعایت اخلاق کند جز قضاوت شخص او، وارد زمین شوند پس عواقبش را پذیرفته اند. جنایتی در مرگ بازیکن در حین این بازی احمقانه به خاطر قضاوت اشتباه یا رذالت حریفش نمی‌بینم. اما قطعاً من هم بر اساس قضاوت شخصی ام از هم نوع بودن با بازیکن بی رحم حریف احساس شرم می‌کنم چرا که به صرف انسان بودنش از او انتظار دارم که اگر به وضوح ندید، و شخصاً به یقین نرسید که رقیبش تمارض می‌کند برای رعایت انسان از "حق" خودش بگذرد. من به این می‌گویم اخلاق.

ولیعصر رو به پایین

2011-04-01T03:14:00.011+04:30

از فرشته

دختره با عینک آفتابی به طرز باشکوهی کمرنگ است. شبیه تصویر معشوقه‌ی نداشته‌ی پانزده‌سالگی ِ اکثر مردهاست. پسره با اینکه شیرین بیست و هفت ـ هشت را دارد اما مثل بیست و یک ساله‌ها چندان قابل عرض نیست. فقط نیم ساعتی می‌شود که سر فرشته، از طرف ولیعصر منتظر دختره ایستاده است.

هر دو عکس هم را دیده‌اند، نمی‌دانم چرا وانمود می‌کنند همدیگر را نمی‌شناسند. دختره با کنجکاوی نزدیک می‌آید و می‌پرسد «شما باید آقای.. آقای؟» عینک آفتابی‌اش را تا نوک دماغ پایین می‌کشد و ترجیح می‌دهد پسره فکر کند از تابش شدید آفتاب پلک‌هایش را سایه‌بان کرده، و نه از سر فروتنی به خاطر اطلاع از مالکیت چشم‌هایی زیبا. چشم‌هایی به نظر خودش آنقدر زیبا ــ غالباً در آینه‌ی حمام ــ که در حالت عادی روی آن صورت معمولی زیادی لوکس به نظر می‌رسند.
پسره می‌گوید «بله. آقایه هستم. شما هم باید همان خانم.. خانم..؟» دختره با گفتن «همان خانمه» همدلی‌اش را با نرینه‌ای که تلاش می‌کند از تکنیک ساده‌دلانه‌ی خندادن جنس ماده در اولین برخورد استفاده کند ابراز می‌کند. به سمت پارک‌وی شروع به پیاده‌روی می‌کنند.
پسره به ساعتش نگاه می‌کند. دست‌کم من می‌توانم اطمینان بدهم که قصدش به رخ کشیدن تأخیر دختره نیست. همینطوری، شاید چون فکر می‌کند حرکت بیش از اندازه‌ی مچ دستش هنگام راه رفتن ممکن است معذب بودن‌اش را لو بدهد، ساعتش را نگاه می‌کند. دختره به خودش می‌گیرد «معمولاً آدم بدقولی نیستم. فقط حواسم از ساعت پرت شد.» پسره احساس وظیفه می‌کند مهم نبودن تأخیر دختره را با یک شوخی نشان دهد «زن‌ها معمولا وقتی مشغول لاک زدن ناخن‌های پای‌شان هستند از ساعت غافل می‌شوند.» دختره قدم‌هایش را آهسته می‌کند. پسره که نگاهش می‌کند از بالای عینک، گره خوردن ابروهایش را می‌بیند. دختره می‌گوید «به نظر نمی‌رسید این‌همه زن‌شناس باشید.» پسره که متوجه نشده لحن دختره به کنایه گرایش دارد یا پیگیری شوخی خودش، سعی می‌کند با کش دادن شوخی قافیه را نبازد «اختیار دارید. اینکه چیزی نیست.. رنگش را هم می‌توانم حدس بزنم.. سورمه‌ای؟»
دختره لحظه‌ای می‌ایستد و به سمت پسره سر می‌چرخاند. با نگاهی که می‌خواهد بگوید "می‌دانم یک کلکی هست.. اما کلک هوشمندانه‌ای است که من سر در نمی‌آورم"، می‌گوید «رنگ‌اش را از کجا فهمیدید؟» پسره همچنان در فهم لحن دختره مردد است. پس صرفه را در ادامه‌ی شوخی می‌بیند «دست کم گرفتید ما را.» دختره، با سرخوشی‌ای که یک نموره عصبیت در آن قابل کشف است می‌گوید «لاک را از بوی الکل‌اش فهمیدید.. از پشت کفش که زیر جوراب چیزی معلوم نیست. اما رنگ‌اش را نمی‌فهمم چطوری.. جدی چطوری از زیر کفش فهمیدید لاک سورمه‌ای زدم؟»
پسره کاملاً از تشخیص کنایی یا شوخ بودن لحن او قطع امید کرده، چون با این حرف آخرش تردید دیگری هم به قبلی‌ها اضافه شده، که نکند واقعاً ماجرای لاک و رنگ‌اش را درست حدس زده باشد. تصمیم می‌گیرد این بار جواب‌اش را با فرض کنایه تنظیم کند «گاهی از توی کلاهم خرگوش هم در می‌آورم.» دختره بی‌تفاوت می‌گوید «اصرار نمی‌کنم. ولی خیلی عجیب است.» و به سرعت، در عرض چند قدم ابراز بی‌تفاوتی‌اش را فراموش می‌کند و به سبک کاسبکارانه‌ی "من صمیمی می‌شوم که تو هم به حقه‌ات اعتراف کنی" می گوید «اصلاً قصد نداشتم لاک بزنم. وقتی برای آمدن به اینجا حاضر شدم دیدم نیم ساعت ــ سه ربع زود می‌رسم. از بیکاری نشستم به لاک زدن ناخن‌های پایم..» و وقتی اعتراف پسره را نمی‌شنود اضافه می‌کند «هنوز نمی‌فهمم رنگش را چطور فهمیدید.»
حالا برای پسره واضح است که هیچ شوخی و کنایه‌ای در لحن دختره نیست،حرفی که پرانده معجزه‌آسا گرفته. سعی می‌کند با توضیح سوءتفاهمی که پیش آمده، بی‌نیازی‌اش را به شانسی مرموز یا باهوش جلوه کردنش اعلام کند «باور کنید اتفاقی بود. همینطوری یک حرفی زدم. پس واقعاً به ناخن‌های پای‌تان لاک سورمه‌ای زدید؟» دختره هنوز ناباور می‌پرسد «یعنی چی اتفاقی بود؟» پسره با اخلاص توضیح می‌دهد که «نمی‌دانستم به خاطر لاک زدن دیر کردید. بی‌خودی برای اینکه یک چیزی گفته باشم یک چیزی گفتم. حرفم همانقدر بی‌ربط بود که اگر مثلاً می‌گفتم به خاطر پیدا نکردن کفه‌ی کفش‌تان دیر کرده‌اید یا هر چیزی.. اصلاً خبر نداشتم...»
پسره متوجه غیبت دختره در کنارش می‌شود. دختره جا سنگین چند قدمی‌اش ایستاده و حیرت‌زده او را نگاه می‌کند. پسره به خیال جا ماندن دختره پوزش‌خواهانه می‌گوید «من خیلی تند راه می‌روم.» دختره بی‌توجه به حرف او پرخاش می‌کند که «دستم انداختید؟» پسره به طرفش می‌رود و خنگ نگاهش می‌کند. دختره عینکش را روی چشم می‌گذارد و بی‌حوصله می‌گوید «این را هم حتماً حدس زدید.. یک چیزی گفتید که یک چیزی گفته باشید؟» پسره با لبخندی عصبی می‌پرسد «این..؟ چی؟» دختره انگار مچ پسره را گرفته باشد می‌گوید «لاک و رنگ‌اش حالا هیچی. گم شدن کفه‌ی کفشم را از کجا می‌دانستید..؟ از کجا می‌دانستید یک ربع دنبال کفه‌ی کفشم تمام خانه را زیر و رو می‌کردم؟» پسره می‌خواهد بگوید "شوخی‌ می‌کنید؟" اما از نگاه متعجب دختره می‌فهمد شوخی نمی‌کند. دستپاچه و بی‌امید به قابل باور بودن حرفش توضیح می‌دهد «نمی‌دانم امروز چرا اینطوری می‌شود. اصلاً منظوری نداشتم. باور کنید یک چیزی پراندم.» دختره با دلخوری نگاهش می‌کند و دوباره راه می‌افتند.
پسره بعد از چند لحظه سکوت با لحنی که قصد دارد اطمینان دهنده باشد اما بی اختیار تهدید آمیز می‌شود می‌گوید «من دیگر در مورد شما هیچ حدسی نمی‌زنم.» دختره بی‌توجه به عصبیتی که تا چند لحظه پیش در صدایش بود، شوخ و شنگ و طعنه‌آمیز می‌گوید «جان من.. یک حدس دیگر راجع به من بزنید. خواهش می‌کنم.»
برای پسره در یک لحظه‌ همه چیز روشن می‌شود. فکر می‌کند رودست خورده، که دختره لاک و رنگ لاک و کفه‌ی کفش را علم کرده تا سر به سرش بگذارد. می‌خواهد با پیش بردن شوخی از دایره‌ی ادب ِ اولین دیدار، به دختره بفهماند آنقدرها هم دست و پا بسته نیست. پس می‌گوید «احتیاجی به خواهش نیست. خب.. حالا که اصرار می‌کنید چیزتان.. همین رنگ سوتین‌تان کرم نیست..؟ گیره‌هایش از جلو باز نمی‌شوند؟»
دختره باز از تعجب می‌ایستد و این‌بار پسره طوری که به دختره بفهماند در حین راه رفتن هم می‌شود به این بازی ادامه داد با دست به او اشاره می‌کند که "راه بیافت" و خودش بی‌توجه به دختره چند قدم دیگر بر می‌دارد تا به چراغ عابر پارک‌وی برسد. چراغ سبز است. پسره صبر می‌کند و تا دختره برسد قرمز می‌شود. هر دو پشت چراغ منتظر ایستاده‌اند.
دختره سکوت می‌کند تا فرصتی برای توضیح به پسره بدهد. وقتی سکوت طولانی می‌شود دختره رو به او می‌چرخد و می‌گوید «اینها یعنی چی؟ شما دارید من را می‌ترسانید.» پسره برای آنکه نشان دهد دیگر فریب نمی‌خورد، به بازی ادامه می‌دهد «اگر می‌ترسید این یکی را طور دیگری بگویم که نترسید.. فرض کنید.. در یک فیلمی ‌دیدم خانمی برای آنکه خودش را در معذوریت قرار دهد که در اولین رانده‌وو کارش به شلوار کندن و رخت‌خواب نکشد موهای پاهایش را نمی‌زند و خلاصه زیر شلوار جنگل مولا می‌سازد.. هرچند خاطرتان جمع. شخصاً با موی پاها مشکلی ندارم.» دختره حیران و سپرانداخته به پسره که بی‌توجه به او رو به چراغ ایستاده می‌گوید «شما جادوگری چیزی نیستید؟» پسره با رندی جواب می‌دهد «ای. بگی نگی. اینطور هم می‌شود گفت که روحم را به شیطان فروخته‌ام.» دختره با شنگولی‌ای که پسره به سختی در صدایش تشخیص می‌دهد، می‌گوید «عوض‌اش چی گرفتید؟» چراغ سبز می‌شود. پسره همچنان که برای رفتن این پا آن پا می‌کند می‌گوید «همین اطلاعات جزئی.. برای اغوای زن‌ها. معامله‌ی بدی هم نبود.» دختره ناباور می‌پرسد «به خاطر همین شیرین‌کاری‌ها روح‌تان را فروختید؟» پسره با لبخندی که نشان می‌دهد از هوشی که پشت شوخی ظریف دختره کشف کرده خوشش آمده، با ابرو به چراغ عابر اشاره می‌کند که تا دوباره قرمز نشده راه بیافتند. دختره با لحنی که پسره مدت‌ها و تا امروز مردد است که از سر دلسوزی بود یا تحقیر می‌گوید «مفت فروختید. چیزی که عوض‌اش گرفتید فقط من را می‌ترساند.» و لحظه‌ای سکوت می‌کند تا بتواند به عنوان حسن ختام اضافه کند «خب..» پسره که همچنان تلاش می‌کند خودش را از تک و تا نیاندازد می‌گوید «روح به چه دردم می‌خورد.» دختره حوصله‌ی توضیح بیشتر ندارد. پیش از آنکه چراغ ماشین‌ها سبز شود سوار تاکسی‌ای که روی خط عابر ایستاده است می‌شود.
احتمالاً بر می‌گردد به سمت تجریش.

عشق داخل گیومه

مردم عادی وقتی ساعت هفت و نیم صبح از یک شماره‌ی ناشناس پیامی دریافت کنند که «10 کافه جام جم» فکر می‌کنند لابد یک نفر شماره‌ی دوستش را پس و پیش گرفته و به خواب‌شان ادامه می‌دهند.
مردم وسواسی به آن شماره زنگ می‌زنند تا مطمئن شوند یک نفر شماره‌ی دوستش را اشتباه گرفته و بعد خواب‌شان را ادامه می‌دهند.
ممکن است از ذهن کنه‌ها (مردم کنه؟) در کسری از ثانیه بگذرد که سر قرار بروند اما به محض اینکه کمی هشیار شوند می‌فهمند که نه تنها از هویت و جنسیت کسی که پیام را فرستاده اطلاعی ندارند، بلکه نمی‌دانند منظور او ده شب است یا روز.. و ضمناً کدام کافه جام جم؟ همانی که ابتدای خیابان طاهری، در خیابان ولیعصر است یا یک کافه جام جم دیگر در نقطه‌ای دیگر از شهر و چنانچه همان کافه جام جم، کدام یکی؟ کافه‌ی زیرزمین مرکز خرید جام جم یا آن‌یکی که در طبقه‌ی اول مرکز خرید قرار دارد؟ و اساساً چرا؟ به این ترتیب کنه‌ها هم بعد از فکر کردن به این احتمالات خواب‌شان را پی می‌گیرند.
اما [نام محفوظ] به محض دریافت اس ام اس از تخت پایین آمد، دوش گرفت، ریش تراشید، لباس پوشید و راهی شد. او از آن دسته مردهایی است که ادعا ندارند بازیکن خوبی هستند، اما از بودن در جریان بازی لذت می‌برند.

اگر گردن به اندازه‌ی کافی منعطف باشد از پنجره‌ی کافه جام جم می‌شود پیاده‌رو خیابان ولیعصر را از در اصلی پارک ملت تا پل پارک‌وی دید. هنوز کمی به ده مانده بود که نام محفوظ چایی‌اش را گرفت و پشت یکی از میزهای کنار پنجره نشست. ده و پنج دقیقه به دنبال یافتن مرد یا زنی معطل، اطراف را نگاه کرد. مرد ناشناسی اواخر سنین جوانی، متشکل از پیراهن سفید و جلیقه و کت و شلوار و پالتو و کیف مشکی کنار در ایستاده بود و داشت به او که تنها مشتری کافه در آن وقت صبح بود نگاه می‌کرد. نام محفوظ برایش دست تکان داد. ناشناس به خودش اشاره کرد که یعنی "من؟" نام محفوظ سر تکان داد و تا مرد برسد به سختی از زیر میز پاهایش را بیرون کشید که بتواند بایستد. دست دادند و نام محفوظ صندلی روبرو را به ناشناس تعارف کرد. وقتی ناشناس مشغول درآوردن پالتو‌اش بود نام محفوظ تلفنش را خاموش کرد تا بتواند روی حریف تمرکز کامل داشته باشد.
هر دو نشستند. ناشناس گفت «فکر نمی‌کردم من را بشناسید.» نام محفوظ لبخند مودبانه‌ای زد که معنی بی‌ادبانه‌اش می‌توانست این باشد "بی‌خود فکر کردید." ناشناس به ساعتش نگاه کرد و گفت «یکراست برویم سراغ معامله یا.. چی؟» نام محفوظ گفت «هر طور میل شماست.» ناشناس گفت «پس اگر وقتتان را نمی‌گیرم ترجیح می‌دهم یکبار هم ماجرا را از زبان من بشنوید.» نام محفوظ با همان صبوری بار اول گفت «هر طور میل شماست.» و احتمالاً پیش خودش فکر کرد "هر چه حریف بیشتر حرف بزند، بیشتر امتیاز می دهد". ناشناس چند ثانیه در سکوت به جایی دور بیرون از پنجره که می‌بایست پل پارک‌وی بوده باشد، خیره شد تا یادش بیاید ماجرا از کی شروع شده. وقتی به نتیجه رسید شروع کرد:

· لابد می‌دانید که من متأهل هستم، اما با اتفاقی که افتاده قطعاً نمی‌دانید زنم را چقدر دوست داشتم. خب.. دلایل منطقی زیادی برای خیانت وجود دارد.. اما من ترجیح می دادم دلایل احمقانه‌ی خودم را داشته باشم. اولین و محکم‌ترین دلیل ام زنم بود.. در واقع زیبایی زنم. بدبختانه آدم‌ها خیلی زود به زیبایی عادت می‌کنند و در مقابل زیبایی همیشگی ـ مثل زشتی همیشگی ـ به سرعت سـِر می‌شوند. من هم بدبختانه آدم هستم، با این تفاوت که خیال می‌کردم راه ماندگار کردن زیبایی را کشف کرده‌ام: فاصله انداختن با زیبایی به وسیله‌ی زشتی.. اشتباه نکنید. مطلقاً هیچ استعاره‌‌ای در سخن‌ام نیست. رک به شما عرض می‌کنم که هرازگاهی با زنان زشت می‌خوابیدم تا زیبایی زنم را فراموش نکنم و بتوانم همیشه قدردان آن باشم. به این وسیله در مقابل طبع بشری خودم قیام می‌کردم. اگر منصف باشید نام خیانت من فداکاری بود و چون باید مخفی می‌ماند ایثار صادقانه‌ای هم بود.. با تواضع اسمش را می‌گذارم عشق داخل گیومه.
از زمان ازدواج و حتی قبل‌تر از آن، از زمان آشنایی با زنم خیلی فداکاری کرده‌ام. تقریباً هفته‌ای یکبار و هربار با زنی تازه.. نمی‌دانم گفته‌ام یا نه که زشتی هم مثل زیبایی عادت می‌شود. ناچار بودم هر هفته زنی تازه پیدا کنم.. جهاد اندر جهاد. می بینید زندگی به چه طرز پیچیده‌ای سخت است؟ دست‌کم زندگی من که اینطور است. تنها نقطه‌ی روشن این نوع زندگی به غیر از لذت مدام از زیبایی زنم (که به تنهایی برای هر ایثاری کفایت می‌کرد) شغلم بود. امکانات حرفه‌ام متناسب با سبک زندگی‌ام است. تصور کنید اگر چیزی غیر از جراح پلاستیک بودم چه زندگی سخت‌تری در پیش می‌داشتم.
حرافی کردم و از موضوع دور افتادم. خلاصه‌اش می کنم: چند ماه پیش، به طور دقیق هفت ماه پیش این دختر وارد مطب من شد و چند روز بعد طبیعتاً به تخت خوابم رسید. قرار نبود بیشتر از تخت‌خواب هم ادامه پیدا کند.. مثل همه‌ی دخترهایی که خرج فداکاری‌ام می‌شدند. اما این‌یکی دختر ترسای داستان شیخ صنعان بود و من خود شیخ که پنجاه سال بی‌خودی دور کعبه می‌چرخیدم. زیبایی زنم مثل خدای صنعان در مقابل لذت آغوش این دختر رنگ باخت.. به کشف رسیدم. تمام سختی‌هایی که برای تداوم لذت زیبایی هموار کرده بودم بی معنا و احمقانه شدند. در یک لحظه.. که نه، در آن نیم ساعتی که با این دختر خوابیدم تمام دانسته‌هایم از سکــس تغییر کرد. به کلی بی‌اعتبار شد. با این دختر تمام سکـس‌های قبلی‌ام، با زنم و دیگران فقط ورزش بود، اگر نگویم جلـق. اعمال به ظاهر همانی بودند که با بقیه انجام می‌دادم، اما نتیجه‌اش متفاوت و شگفت‌آور بود. حال بچه‌ای را داشتم که برای اولین بار موقع استحمام هر روزه، لذت تازه‌ای را کشف می‌کند.
پیش این دختر، تمام حس‌گرهای بدنم با چند برابر قدرت همیشگی فعالیت می‌کردند. لامسه‌ام مثل شنوایی و بینایی‌ام به شدت قوی شده بود. صدای چکیدن عرق بدنم را روی خیسی تن او لمس می کردم. من که بارها با زنان دیگر از سر بی‌حوصلگی به ارضا شدن وانمود کرده بودم تا زودتر خودم را از آن وضعیت جفنگ خلاص کنم، این بار با هر ضربه از شدت هیجان فریاد می‌زدم.. دماغم دیوانه شده بود. مثل سگ بدنش را بو می‌کشیدم. پیش این دختر زنم یک قوطی لوسیون تمشک نیوآ بود و بدن زنان دیگر قوطی‌های دیگری با رایحه‌ها و برندهای دیگر.
یک چیزی بیشتر از لذت بوسیدن و دخول و انزال بود: برای اولین‌بار با تمام ابزار جسمم داشتم غریزه‌ام را ارضا می‌کردم.. در این چندماه گمان می‌کنم به شناخت تازه‌ای از غریزه‌ام رسیده‌ام. موقع خوابیدن با این دختر ناگهان به یاد آوردم غریزه‌ی مردانه‌ی اجداد غار نشین‌ام پیش از پذیرش تمدن و لاجرم تحمیل تدریجی غریزه‌ی زنانه و سازگاری با آن، چطور کار می‌کرده. انگار دوباره به غار برگشته باشم.. کشف کردم بوسیدن محصول تمدن است.. می‌دانستید تمدن غریزه‌ی لیسیدن و گاز گرفتن را به بوسیدن تبدیل کرده یا بهتر است بگویم تنزل داده؟

نام محفوظ با این سئوال متوجه شد همچنان مخاطب ناشناس است. به جای جواب دادن اجازه خواست برود برای هر دوشان چای بگیرد. وقتی برگشت داستان اینطور ادامه پیدا کرد:

· طبیعی است که نمی‌توانستم این دختر را بعد از یکبار خوابیدن ترک کنم. اما بعد از چند هفته این خطر برایم جدی شد که ممکن است او من را به خاطر فرد دیگری ترک کند. روی بدنش آثاری تازه از سکـس وحشیانه‌ی دیگری پیدا کردم. من آثاری که مسببش خودم بودم را بعد از هر بار سکـس وارسی می‌کردم و اگر نیاز به پانسمان یا بخیه داشت شخصاً انجام می‌دادم. این کبودی‌ها و خراش‌ها و جراحات کار من نبودند. حتی جای دندان‌هایی که روی بدنش افتاده بود شبیه ردیف دندان‌های من نبود.
البته می‌توانستم از او سؤال کنم.. توضیح بخواهم. ولی قطعاً تصدیق می‌کنید که استیضاح معشوقه کار مردی است که در صورت قانع نشدن قادر به ترک او باشد. کنجکاوی بدون اراده‌ی ترک کردن که از من احمق می‌ساخت. در آن موقعیت ناچار به تحمل بودم.
تحمل.. فقط گفتنش ساده است. مثل اینکه از خرس بخواهی خرس دیگری را در قلمرو خودش تحمل کند.. دقیقاً مثل خرس من هم یاد گرفتم به جای تحمل، قلمرو خودم را با نشانه‌هایی تعیین کنم. اگر روی مهره‌ی پنجم کمرش جای کبودی می‌دیدم مهره‌ی ششم را نشان می کردم تا در حین سکـس چنان بمکم‌اش که کبودی تازه سهم من باشد. البته که دیوانه‌وار بود اما انگار من تنها دیوانه‌ی این ماجرا نبودم، چون دفعه‌ی بعد کبودی تازه‌ای روی مهره‌ی هفتمش مشاهده می‌کردم. اگر من با سه ناخن پهلوی راستش را می‌خراشیدم، دفعه‌ی بعد در پهلوی چپ‌اش جای خراشی عمیق‌تر کشف می‌کردم.
گاهی اوقات حتی نمی‌فهمیدم در چه حالتی مشغول بوده‌اند که او توانسته کف پای دختر را اینطور گاز بگیرد، اما چون او انجام داده بود باید من هم امتحان می‌کردم و در این حین غافلگیری تازه‌ای هم برایش تدارک می‌دیدم. این‌بار او باید کشف می‌کرد چطور می‌توان هنگام سکـس آرنج دختر را کبود کرد. اگر دقیق بود ـ که بود ـ باید می‌فهمید کبودی نه بر اثر مکیدن که به خاطر ضربه است..
به این طریق ما زبانی برای ارتباط با هم ابداع کردیم و دختر نقش کاغذ را در این رابطه بازی می‌کرد. بی‌آنکه خودش بداند پیغام او را به من می‌رساند و پیغام من را به او تحویل می‌داد. ولی این رابطه نمی‌توانست ادامه پیدا کند. اواخر، پیدا کردن جای سالم در بدن دختر برای نشانه‌گذاری سخت شده بود. تصمیم گرفتم در معدود قسمت های خالی بدنش با کمک همین زبان مکانی را برای ملاقات رودررو تعیین کنم. انگار او هم به همین نتیجه رسیده بود، چون بعد از آنکه خراشی شبیه به هلال روی کتف‌ دختر انداختم و در کتف مقابل روی آثار کبودی‌های قبلی با ناخن چیزی شبیه حرف A رسم کردم، هفته‌ی بعد پشت ساق پای چپش توانستم از بین خراش‌ها حروف جام را به فارسی تشخیص بدهم. اگر بنا را بر این می‌گذاشتم که او منظور من را از هلال و A برای پیشنهاد قرار در "کافه" درست متوجه شده، پس "جام" او باید نام کافه بوده باشد. من جایی را به نام کافه جام در تهران نمی‌شناختم، پس در نقطه‌ی مقابل "جم" را نوشتم. سه هفته قبل پشت گردن‌اش چیزی شبیه عدد ده پیدا کردم. تصور کردم باید ساعت قرار باشد اما هیچ تاریخی که روز قرار را مشخص کند وجود نداشت. سعی کردم با کشیدن چند علامت سئوال جلوی ده در نقاط مختلف بدن دختر توجهش را جلب کنم. اما هیچ جوابی نیامد. تمام بدن‌اش را جستجو کردم اما هیچ علامتی از روز قرار وجود نداشت. از آن روز صبح‌ها و شب‌ها ساعت ده به اینجا می‌آیم.. تا به حال چندبار شما را با کسان دیگری اشتباه گرفته‌ام. کم کم داشتم ناامید می‌شدم که بالاخره امروز موفق به دیدارتان شدم. حالا هم اینجا هستم که اگر صلاح می‌دانید رودررو تکلیف‌مان را با هم روشن کنیم.

نام محفوظ گفت «تکلیف روشن است.. دختر مال شما.» ناشناس گفت «به این می‌گویند صحبت مردانه. در این صورت من چطور می‌توانم لطف شما را جبران کنم؟» نام محفوظ گفت «احتیاجی به جبران نیست. اینطور که پیداست شما بین لذت معنوی از زیبایی همسرتان و لذت جسمانی، دومی را انتخاب کرده‌اید. انتخاب من اولی است. دختر را برای شما می‌گذارم و از امروز تلاش می‌کنم راهی برای جلب نظر همسرتان پیدا کنم.» ناشناس گفت «بعید می‌دانم موفق شوید.» نام محفوظ گفت «من هم چندان امیدوار نیستم اما در این بازی هیچ‌ چیز بعید نیست. در صورت موفقیت با همان زبان ابداعی‌مان به شما اطلاع می‌دهم.»

به این ترتیب بازی تازه‌ای، لااقل در تخیل ناشناس آغاز شد.

خروج از ملت

هر جمعی خاصه وقتی نشسته و علاف باشد، آیین‌های خودش را می‌سازد. چهار پیرمردی هم که از خیل بازنشسته‌های پارک ملت بیرون زدند تا به جای نیمکت‌های فلزی میان دار و درخت، در شلوغی و کثافت هوای پیاده‌رو ولیعصر، نبش خیابان سعیدی روی صندلی‌های سیمانی بنشینند، عادت کردند بخشی از وقت‌شان را با شرط بندی روی زن‌های رهگذر سپری کنند.

اینطور وقتی مثلاً نوبت به نادر می‌رسید با دیدن یک زن روسری بنفش می‌گفت «هزار روی بنفش.» به روال همیشه رحمان می‌گفت «بسم‌الله»، محمود «قبول» و الله‌وردی بازی در می‌آورد که «من نیستم.» مثلاً نادر طبیعتاً جواب می‌داد «پس برو توی پارک بشین بچه ریزه‌ها از روت سُر بخورن.» الله‌وردی هم با باز کردن خارق‌العاده‌ی دهنش خنده‌ی بی‌صدایی را آغاز می‌کرد که اگر طبق معمول یک نفر جمعش نمی‌کرد سوژه‌ی شرط بندی را از دست می‌دادند. غالباً آنکه نوبتش بود، مثلاً نادر با لحنی جدی به او می‌گفت «هزار روی بنفش قبول؟» الله‌وردی هم طبق معمول با زحمت دهنش را می‌بست و می‌گفت «هستم.» پس مثلاً نادر بلند می‌شد و به سراغ بنفش می‌رفت. این هم بخشی از آیین‌شان بود.

مبلغ شرطبندی همیشه ناچیز بود. چون نادر و الله‌وردی و رحمان پول تو جیبی ناچیزی از زن‌های‌شان دریافت می‌کردند (یا از کابینت کش می‌رفتند) و محمود که زن نداشت تا حقوق بازنشستگی‌اش را به او بسپارد، به هوای رفقایش پول تو جیبی ناچیزی از آی تی ام بر می‌داشت. شرط همیشه همان هزار تومان بود، اما ذکر مبلغ شرط هم جزئی از سنت‌شان شده بود.

ابن سینا که عمری را صرف تفحص در امور لنگ و پاچه‌ی زن‌ها کرد، در کتاب قانون آورده است که آنها از نظر فیزیولوژی در مقاطعی از ماه به طرز غیر قابل کنترل و وحشیانه‌ای مهربان می‌شوند: در روزهای بعد از اتمام رگل، در ایام تخم‌گذاری و در روزهای نزدیک به رگل. این روزها را که از ماه کم کنیم چیز قابل ملاحظه‌ای تهش نمی‌ماند. می‌شود نتیجه گرفت که زن‌ها در مجموع مهربانند و این کار پیرمردهایی که برای بردن شرط، محتاج خشونت فیزیکی از جانب زنها هستند را سخت می‌کند. به این ترتیب همه‌ی آنها بغیر از الله‌وردی تنها روی آن دسته از زنانی حساب می‌کردند که دچار عطوفت فیزیولوژیک نبودند: زنانی که در هنگامه‌ی خونریزی عصبی می‌شوند. پس به محض دیدن زنی که دست به کمر ولیعصر را بالا می‌آمد سعی می‌کردند از نوبت‌شان جلو بزنند. همه به جز الله‌وردی، که روش مخصوص به خودش را داشت. محمود معتقد بود روش الله‌وردی هم همین است. منتها او یا شامه‌ی تیزی دارد و خون را بو می‌کشد یا می‌تواند چشمی زن‌هایی که از قرص جلوگیری استفاده می‌کنند را پیدا کند. الله‌وردی ترجیح می‌داد درباره‌ی روش‌اش سکوت کند.

تنها قانون شرطبندی این بود که لمس و هر نوع تماس فیزیکی با سوژه، با دست یا پا یا هر عضو دیگری به معنی انگولک است و تقلب محسوب می‌شود. آن سه ـ به جز الله‌وردی ـ برای دریافت سیلی ناچار می‌شدند با وقیح‌ترین کاف‌هایی که در زبان فارسی موجود است جملات مستهجن بسازند. برای دریافت سیلی رکیک‌ترین کلمات را از اعماق ذهن‌شان استخراج می‌کردند. قبیح‌ترین تصاویر را از لای خاطرات‌شان بیرون می‌کشیدند و به زبان می‌آوردند.. رحمان حتی یکبار از سر ناامیدی، در تلاشی مذبوحانه کاف‌های خودش را هم نشان داده بود، اما در مجموع غالباً آنچه دست‌شان را می‌گرفت توی مایه‌های «بی‌شعور کثافت» بود که با هر میزان انزجاری هم که گفته می‌شد به خودی خود ارزشی نداشت. برای بردن شرط به یک سیلی، مشت یا چنگ نیاز داشتند که بدبختانه زن‌ها برای پیرمردها (هر چقدر هم مبتذل) احترام زیادی قائل بودند و این البته به هیجان شرط بندی‌شان می‌افزود.

روزهای الله‌وردی کسی رغبتی به شرط بندی نداشت. هر سه از پیش باخته بودند. همیشه تا اینجایش را می‌شنیدند که الله‌وردی به سوژه می‌گفت «دخترم.. یک لحظه.. ببخشید» و بعد نفس‌زنان به زن نزدیک می‌شد و دیگر کسی چیزی نمی‌شنید تا بعد از مدتی سوژه در کمال خونسردی، انگار نوک دماغش را بخاراند دست راستش را بالا می‌آورد (چنانچه راست‌ دست بود) و به صورت الله‌وردی می‌کوبید و بعد طبیعتاً دور می‌شد. اینطور الله‌وردی فاتح و خندان، اما همچنان نفس‌زنان به سراغ رفقایش می‌آمد و با هن هن می‌گفت «هزاری‌ها را رو کنید.. پوفیوز! اول تو.» و رحمان با فحشی که فقط تعدادی از همشهری‌هایش می‌توانستند معنی‌اش را بفهمند، دست در جیب می‌کرد.

ـ ـ ـ

الله‌وردی که سراغ نارنجی رفت، نادر یک نخ سیگار کج و کوله از جیب کتش درآورد و بین لب گیرش داد. داشت دنبال کبریت می‌گشت که رحمان سیگار را از روی لبش قاپید و با خونسردی نمایشی توی مشت له‌اش کرد. نادر بی‌توجه به حرکت رحمان از خیر پیدا کردن کبریت گذشت و به الله‌وردی خیره شد که با وقاری متناسب سنش نارنجی را به حرف گرفته بود. محمود در تلاش برای فهمیدن ماجرای سیگار له کردن رحمان گفت «باز این گوز رفته به زنش گفته بچه‌ها توی پارک سیگار می‌کشیدن؟» رحمان گفت «باز این.. این گوز باز سیگار کشیدنش را انداخته گردن من.. سلیطه خانمش هم راپورت داده به سلیطه خانم من.. یک هفته توی خانه جنگ اعصاب داشتیم به ابالفضل.» محمود زیرلبی به جفتشان گفت «فلک زده‌ها».
رحمان به نادر گفت «پاشو برو از اون طرف ببین جاکش انگول نکنه.» نادر یک سیگار دیگر گذاشت بین لبش و رفت آن طرف پیاده‌رو مراقب الله‌وردی باشد که تقلب نکند.
رحمان با ابرو به نارنجی اشاره کرد و رو به محمود گفت «عین جوانی‌های انچوچکه.. نیست؟» محمود نارنجی را نگاه کرد و مردد گفت «شاید، یکمی. چمیدونم.» و همچنان به نارنجی خیره ماند. رحمان حرف خودش را تایید کرد «عین سی سالگیش.. همینجوری بود. مو نمی‌زنه.» محمود گفت «ولی این شبیه یکیه که قبلاً می‌شناختمش.. حالا نه اینکه زیاد بشناسمش.. در اصل می‌کردمش. این نه فقط ها.. خیلی.. خیلی از زنهایی که این ور و اون ور می‌بینم منو یاد یکی از اونایی که ترتیبشونو دادم میندازن. هر دختری که می‌بینم.. از این موفرفری سیاه‌ها که بدن توپری دارن با غبغب.. یا از این خرمایی کک مکی ریقوها.. از این سرخ و سفید تپل‌ها.. همه‌جاشونو از برم.. پستون این‌یکی قد نارنگیه.. قیافه‌ش هم شکل نارنگی یافاست. نوکش این‌جوری...» و با دست یک حجمی را جای نوک سینه‌هایش نشان داد و زیر لب گفت «لابد مثل مال زنت» که رحمان ترجیح داد نگاه نکند. «فقط ریز و درشتی‌ هیکلشون نیست.. خیلی چیزهای دیگه هم هست.. خیلی چیزها که تا می‌بینم می‌گم این شبیه فلانیه که فلان سال فلان جا.. این شبیه بیصاریه.. این شبیه بهمانیه.. فقط هیکل‌شون نیست‌ ها.. می‌دونی؟ خیلی چیزها.. خیلی چیزهای دیگه هست.» و یادش آمد که از رحمان پرسیده «می‌دونی» پس تصحیح کرد «تو چه می‌فهمی.. بینی و بین الله غیر از دم و دسگاه زنت مگه مال زن دیگه‌ای رو هم دیدی..؟ زن کوچولوی سبزه که می‌بینی فکر می‌کنی مثل جوانی‌های زنته.. فقط همینا رو می‌تونی تصور کنی. نه. خیلی چیزهای دیگه هست.. تو نمی‌دونی. خیلی چیزها.» ساکت شد تا عکس‌العمل رحمان را ببیند. نگاه رحمان، انگار ناخواسته چشمش به یک تکه مدفوع افتاده به آن‌طرف پیاده‌رو بود. جایی که نادر به صورت غیر محسوس مراقب الله‌وردی بود تا تقلب نکند. پس محمود کمی دوستانه‌تر ادامه داد «من تقریباً هر زنی که می‌بینم المثنی است. ترتیب اصلش رو یک وقتی داد‌م. بابت همین یک قلم از زندگیم راضیم. الهی شکرت.» رحمان با لبخندی که هر چه بود از سر مهربانی نبود گفت «جنده بازی که انقدر اولدرم بلدرم نداره محمود جون.» گوش‌های محمود آرام آرام از لبه‌ها شروع به سرخ شدن کردند. گفت «وللهه تا به این سن هیچوقت واسه خوابیدن با هیچ زنی هیچ پولی ندادم.. باج هم ندادم. بگو دوزار.» رحمان با لبخند مذکور گفت «خدا عالمه.» سرخی گوش‌های محمود از لبه‌ها به سمت داخل پیشرفت می‌کرد و تنها قسمت کم‌رنگ گوشش لاله‌هایش بود. با صدایی که به زور زدن شبیه بود گفت «به ولله.. هیچ وقت.. تا به این سن..» رحمان چاره جویانه گفت «حرف که باد هواست. پاشو نشونمون بده چند مرده حلاجی.. پاشو یکی از زنهای ولیعصر رو.. نه کاسب‌ها رو.. همین زنهای معمولی که رد می‌شن.. هر کسی که خودت میخوای بردار ببر. جاکشیش هم پای من. ببر خونه دخترم. رفتن مسافرت کلیدشون دست منه. ایناهاش. پاشو.» رحمان داشت دسته کلیدی را توی هوا تکان می‌داد. دید محمود جوابی نمی‌دهد، مثل اینکه می‌خواهد در بازی به حریف آوانس بدهد گفت «اصلاً جنده هم قبول، پولش هم.. سگ‌خور، با من. بسم‌الله.. پاشو.»
حال محمود از گوشهایش گذشت، از کوره در رفت که «چرا حالیت نیست پیرسگ.. خانوم بلند کردن مال وقتی بود که روپا بودم.. ریخت و روزی داشتم. الانه با این ابروی سفید باید ننه خدابیامرزتو بلند کنم. کی منو نگاه میکنه؟» رحمان گفت «ای بابا» محمود باز پرید که «چی چی و هی ای بابا ای بابا؟» رحمان دلجویانه گفت «چیزی نگفتم شاکی میشی برادر.. اگه مشکلت باور کردن منه که ورق بیار امضا کنم.» محمود جای جواب همه‌ی غیظش را توی چشمهایش ریخت. رحمان انگار از فشار خنده دیگر نمی‌تواند به این بازی ادامه دهد پقی زد زیر خنده و از لای قهقه‌اش می‌شد فهمید که «کوتا بیا.. اینا دیگه توی گوش من و تو هم نمیزنن برادر. کوتا بیا سر جدت.»
رحمان که دید محمود حریف نیست، شاید برای اینکه سکوت را بشکند به الله‌وردی و نارنجی اشاره کرد و گفت «خورده به خنسی. نگاش کن.. زنک اصلاً سیلی بزن نیست. هاج و واج شده. الانه که راشو بکشه بره. داره چی می‌گه بهش..؟ ای خدا یعنی می‌شه امروز الله‌وردی رو آویزون ببینم؟» محمود به تلافی‌ گفت «حالاست که بزنه. بشمار.. یک، دو، سه، چهار.. تا ده.. پنج، شیش.. بشمار...»
این گفتگو هم اواخر، بخشی از آیین‌شان شده بود.

میرحسین ـ استراتژي و تاكتيكهاي جنبش سبز

2011-02-18T02:42:00.000+03:30

نویسنده: ایرج

موقعيت كنوني جنبش سبز چيست؟ نقاط ضعف و قوت آن كدامند؟ و چه آينده اي براي اين جنبش قابل تصور است؟ سعي مي كنم با توجه به وقايع اخير (25 بهمن و پس از آن) ولي نه صرفا بر اساس اين وقايع تحليلي از موقعيت فعلي جامعه ي ايران داشته باشم.

1) ميرحسين موسوي:

بخش قابل توجهي از نقدهاي وارده بر جنبش سبز معطوف به شخصيت موسوي به عنوان رهبر اين جنبش است. اين نقدها بعضا "عدم پوزشخواهي موسوي از بابت كشتار سال 67" را زير ذره بين مي گذارند و تلويحا بيان مي كنند نخست وزير حاكميتي كه آن كشتار فجيع را رقم زد نمي تواند رهبري يك جنبش آزاديخواه را برعهده داشته باشد. نوع ديگري از نقد در اين زمينه نيز گاه ديده مي شود كه تاكيد موسوي بر "جمهوري اسلامي" و قانون اساسي موجود را گواه بر اين مي داند كه موسوي خود بخشي از نظام ج.ا. است و بنابراين هرگاه امر داير شود بين انتخاب ميان جنبش و بقاي نظام؛ قطعا دومي را برخواهد گزيد و در بزنگاه ملت را تنها خواهد گذاشت.

اين منتقدين مي پذيرند كه جنبش واجد اصالت ماهوي و همچنين اهداف قابل قبول است. اما معتقدند رهبري فعلي آن قابل اعتماد نيست و مي بايد به هرنحو (در جريان رشد جنبش يا در ضمن تعميق تئوريك آن) در ساحت رهبري جنبش تجديد نظر اساسي و تغيير گرانيگاه رخ دهد.

من پيشتر گفته ام و هنوز بر اين اعتقادم (بلكه بيش از پيش) كه موسوي و كروبي نه رهبران جنبش بلكه پرچم آن استند. يعني موسوي و كروبي نيستند كه مسير فكري جنبش و توقعات و خواستهاي آن را مي سازند يا حتي كنترل مي كنند. بلكه نيكبختانه اين جريان نقد و گفتگوي دروني جنبش است كه چنين وظيفه اي را برعهده دارد. اين جريان ممكن است خطا برود يا هيجانزده شود (كما اين كه به نظرم هدف گرفتن خامنه اي و سكوت درباره ي احمدي نژاد در جريان راهپيمايي 25 بهمن امري واكنشي بود و مبتني بر تحليل درستي از ماهيت حاكميت هم نبود) اما به هرحال اين جريان توسط موسوي ساخته يا كنترل نمي شود. از سوي ديگر 25 بهمن گواهي داد كه معترضين همچنان به موسوي و كروبي به عنوان پرچم جنبش وفادارند و اگرچه در يك سال گذشته به هيچ دعوت خياباني پاسخ ندادند؛ اما در پاسخ فراخوان موسوي با همه ي توان حاضر شدند و دوباره خيابان را فتح كردند.

به اين ترتيب من موسوي را نه رهبر فكري و هدايت كننده ي افكار عمومي جنبش؛ بلكه رهبر كاريزماتيك و محرك آن مي بينم.

با اين تفصيل؛ چه پاسخي براي نقدهاي پيش گفته مي توانم داشته باشم؟! سعي مي كنم پاسخ خود را در قالب يك مثال تاريخي مطرح كنم. دكتر محمد مصدق در سالهاي 30-32شخصيتي از لاي زرورق درآمده نبود. او سوابق سياسي فراواني داشت كه بعضا از نظرگاه آزاديخواهان نمي توانست مثبت ارزيابي شود (از دوران فرمانداريش در فارس تا حضورش در هيئتي كه مجلس جهت عذرخواهي از سردار سپه و بازگرداندن او پس از تهديد نظاميان اعزام كرد و سكوتش درباره ي افزايش اختيارات شاه در موسسان اواخر دهه ي بيست و ....). مصدق همچنين هرگز از نظام پادشاهي برائت نجست و همواره بخشي از آن نظام بود؛ هرچند ديده بود كه نظام پادشاهي همواره به سوي ديكتاتوري شاه سوق خواهد يافت. با اينهمه در جريان جنبش ملي شدن صنعت نفت مصدق به عنوان رهبر آن جنبش از سوي همه ي گروههايي كه اهداف جنبش را خواستني مي دانستند؛ پذيرفته شد.

خوب من شخصا از نظرگاه تاريخي يك شخص مصدقي نيستم و به طريق اولي امروز نيز خود را از هواخواهان ميرحسين موسوي نمي دانم. ولي معتقدم اگر رهبري فكري جنبش از موسوي منتزع باشد (كه به گمانم است)؛ مي توان به او در زمينه ي رهبري تاكتيكي جنبش اعتماد كرد. چرا كه او در اين يك سال و نيم نشان داده است بسيار پايدار؛ شجاع و در عين حال سياستمدار است. شخصا وجه روشنفكري بني صدر را قوي تر از موسوي مي دانم. اما در آزمون عملي؛ حقا اين موسوي بوده است كه با ادامه ي حضورش در كشور و همزمان پايداري بر مواضع اصولي جنبش؛ از بني صدر پيش است. هرگونه ترديدي درباره ي نسبت موسوي با نظام ج.ا. به عنوان ماشين سركوب پس از 25 بهمن برطرف مي شود؛ آنجا كه همه ي بخشهاي نظام 25 بهمن و موسوي را با شديدترين ادبيات محكوم كردند. حتي ناطق نوري هم كه در برابر دوربين از احمدي نژاد فحش خورده بود و نهايت پاسخش سكوت بود؛ مجبور شد به موسوي حمله كند و به اين ترتيب به جرگه ي هواخواهان احمدي نژاد بپيوندد. اين موج برخاسته بر ضد موسوي پس از 25 بهمن در ميان اجزاي حاكميت؛ گواه بر دو معنا است: اول آن كه خامنه اي كه دريافته است با موضعگيريهاي شخصيش عليه جنبش؛ نفرت همگاني را به سوي خود جلب كرده است؛ اكنون همچون احمدي نژاد درباره ي 25 بهمن سكوت مي كند و در عوض با صدور دستوري بسيار اكيد ساير اجزاي حاكميت را وادار به موضعگيريهاي نفرت انگيزي مي كند كه براي آنان جز لجن ماليدن به صورت خويش معنايي ندارد. اين دستور به قدري اكيد و تهديدآميز بوده است كه حتي هاشمي رفسنجاني نيز خود را ناگزير ديد از 25 بهمن –گيريم با لحني ملايمتر- برائت جويد. نكته ي دومي كه از اين قضايا به دست مي آيد همين است كه ديگر و با هيچ مقياسي نمي توان موسوي و كروبي را به عنوان بخشي از حاكميت (مثلا اصلاح طلب يا ...) به شمار آورد. راه آشتي به كل بسته شده است و اين گرچه ما را به پايداري موسوي مطمئنتر مي سازد؛ از سوي ديگر من را نسبت به اتفاقات پس از اين قدري نگران مي كند. ج.ا. بارها نشان داده است كه وقتي تحت فشار قرار بگيرد؛ راه حلهاي انفجاري-انتحاري را انتخاب خواهد كرد. من در عين اين كه بعيد مي بينم؛ معتقدم كه ممكن است در يكي دو هفته ي آينده موسوي ترور شود يا از آن ديوانه وارتر؛ دستگير و طي يكي دو روز اعدام شود.

2) استراتژي و تاكتيكهاي جنبش

در بعضي نقدهاي وارده بر جنبش (يك موردش را در وبلاگ بامدادي ديدم) اين نكته طرح مي شود كه : "خوب كه چه؟" در اين نقدها پرسيده مي شود كه تظاهرات خياباني و ادامه ي اعتراضات چه فايده اي براي جامعه دارد و جز تزريق روحيه به معترضين چه اثري داشته است. اين نقدها گاه حتي كار را به جايي مي رسانند كه معترضين را مسئول ايجاد فضاي خفقان در جامعه به شمار مي آورند و معتقدند اعتراضهاي خياباني صرفا به تندروترين جناح حاكميت ميدان مي دهد تا گروههاي ميانه روتر را به حاشيه براند و سلطه ي خويش بر نظام را تحكيم كند. من جايي پاسخ اين ادعاها را داده ام و بد نمي بينم كه بخشي از آن پاسخ را اينجا تكرار كنم:

چنين تحليلي نه تنها 19 ماه اخير بلكه حتي چهار سال پيش از آن را نيز ناديده مي گيرد. گويي هيچ كودتايي در ايران اتفاق نيافتاده است. گويي اين اعتراض 19 ماهه بوده است كه حاكميت را به مسير ميليتاريسم سوق داده است نه آن كه ميليتاريستي شدن حاكميت طي يك دهه ي اخير و نمايش رسواي آن در انتخابات خرداد 88 منجر به گره شدن مشت مردمي كه به حق خود را صاحبان اين كشور مي دانند شده باشد. جاي علت و معلول عوض شده است و به نظر مي رسد كم كم كار به جايي برسد كه حاكميت بابت استحاله اش به حاكميت نظامي از مردم طلبكار شود.

اما به هرحال پرسش "خوب كه چه؟" بر سر جايش باقي است و با اين ادعا كه جنبش استراتژي خاصي ندارد؛ آن را ضعيف و بلكه بيهوده مي نامد.

چه پاسخي به اين نقد مي توان داد؟!

من ابتدا فرض را بر صحت ادعاي محوري اين نقد مي گذارم و موقتا مي پذيرم كه جنبش در تعيين استراتژي و اهداف ميان مدت خود دچار اشكال و بلكه خلاء است. خوب؟!

حال چه بايد كرد؟! حاكميتي داريم كه به نحو سازمان يافته و كاملا مرتب مشغول چپاول ثروت ملي ؛ برقراري خفقان محض در جامعه؛ تحميل فشار شديد اقتصادي جهت خرد كردن طبقه ي متوسط و به بردگي كشيدن شهروندان؛ سركوب هرنوع "عدم موافقت" به خشن ترين وجه ممكن و تخريب زيرساختهاي حياتي جامعه (اعم از اقتصادي و اجتماعي) است. از سوي ديگر يك جنبش اعتراضي را شاهديم كه هرچند قدرت بسيج كردن بخش عمده اي از شهروندان را دارد؛ از سردرگمي در تعيين اهداف ميان مدت براي خود رنج مي برد.

تكليف چيست؟! به نظرم از سه راه خارج نيست. يا بايد سكوت كرد و جنبش را رها كرد تا فروميرد و به اصلاح حاكميت از درون آن توسط نيروهاي ميانه رو(؟!) اميد بست. يا بايد جنبشي مستقل پديد آورد كه نه تنها نقطه ي قوت معتمد مردم بودن را واجد باشد؛ بلكه به نحوي تئوريك و عملي داراي استراتژي و هدفمندي در مراحل مختلف باشد. يا بايد به جنبش موجود پيوست و ضمن تقويت نقاط قوت فعلي آن؛ باب نقد و گفتگوي دروني در آن را گشود تا نقاط ضعف آن نيز اصلاح و خلاء تئوريك استراتژي در آن پر شود.

اگر بپذيريم كه راه حل اول اصلا راه حل نيست و بايد مطلقا كنار نهاده شود؛ و اگر بپذيريم كه راه حل دوم جز براي گروههاي از پيش متشكل (مانند كارگران اگر بتوان ايشان را در ايران امروز متشكل دانست كه شك دارم) اصولا ممكن نيست؛ تنها موضع باقي مانده راه حل سوم خواهد بود.

اما اين راه حل نمي تواند و نبايد مشتمل بر تضعيف يا محو عملكرد تاكتيكي جنبش باشد. رهبري تاكتيكي جنبش بايد متمركز و مورد توافق جناحهاي مختلف آن باشد و اين از قضا نقطه ي قوت جنبش است كه موسوي و كروبي مورد اعتماد بدنه ي جنبش استند. تاكتيكهاي جنبش را مي توان و بايد در خدمت اهداف آن قرار داد ولي بايد به ياد داشت "علت" جنبش مستقل از "هدف" آن است. جنبش يك موجودي نيست كه بر اساس طراحي از پيش تعيين شده و جهت نيل به مقصودي معين خلق شده باشد. بلكه معلول عللي است كه چون موجود بوده اند؛ جنبش حاصل آمده است. نمي توان حكم كرد كه تا وقتي استراتژي مدون و معيني براي جنبش تعريف نشده است؛ كليت آن را تعطيل كنيم. حضور در خيابان نه هدف بلكه بروز طبيعي جنبش تحت مديريت رهبران تاكتيكي آن است.

ژاله می‌چکد از ابر بهمنی

2011-02-17T11:48:00.006+03:30

آقا قبول. ترمینولوژی سبز اموی و علوی ندید دربست قبول. ما که مجهز به پیراهن و شلوار توی پیاده‌رو راه می‌رویم سبز اموی هستیم و شما مجهز به سگ‌های زره‌پوش و مسلح ِ بی‌قلاده سبز علوی. خب پس چرا خودتان باورتان نمی شود؟ ای بابا.. پس چرا از روی دست معاویه تقلب می‌کنید؟

[عمار یاسر در صفین همراه سپاه علی بود که کشته شد و معاویه از ترس انتساب این حدیث نبوی که "عمار را متجاوزان و ستمگران می‌کشند" عزاداری باشکوهی برایش ترتیب داد و راساً مدعی خون او شد.]

*تیتر مطلع غزلی از حافظ است

گیجی

2011-02-12T11:20:00.000+03:30

من بسیار علاقمندم که پیروزی انقلاب مصر را به مردم این کشور تبریک بگویم. اما گیج شده‌ام که انقلاب مصر دقیقاً در چه زمینه‌ای پیروز شده که یکاره بیایم اینجا و آن پیروزی را تبریک بگویم. بگذارید مکانیزم گیج شدنم را تشریح کنم: آنطور که از ساعتها لم دادن مقابل تلویزیون و پلاس بودن در اینترنت مطلع شده‌ام از زمان جمال عبدالناصر قدرت اصلی در مصر در اختیار ارتش بوده و انور سادات را هم ارتش بعد از ناصر به مردم تحمیل کرد. بعد از ترور سادات، حسنی مبارک هم که از بدنه‌ی ارتش بود با حمایت ارتش به قدرت رسید. در سی سال حکومت مبارک هم که ارتش شریک استبداد او بود ــ دقیق‌تر: پایه‌ی استبداد او بود.. خب، حالا مردم حسنی مبارک را ساقط کرده‌اند. اما باز هم شورایی از ارتش حکومت را در دست گرفته و کار انقلاب به ارتش واگذار شده و مردم هم جدی جدی خوشحالند.. طبیعتا از ارتش نمی‌توان انتظار داشت بر علیه خودش اقدام و نظام خودش را دگرگون کند.. گیج شده‌ام که مردم برای چی خوشحالند؟

نباید بدبین بود. انقلاب که تنها برای رهایی از استبداد داخلی نیست. شاید مردم از وفاداری سگ‌منشانه‌ی دولت‌شان در مقابل قدرت‌های خارجی (اسرائیل و آمریکا) به پا خاسته بودند و حالا از رسیدن به این هدف خوشحالند. در این صورت هم باز اوضاع مصر من را گیج می‌کند چون ارتش مصر نه فقط بلحاظ مالی وابسته، که اساساً ساخته‌ی دولت آمریکاست و در وقایع اخیر نشان داد که فرمانده‌ واقعی‌اش کیست. پس تغییراتی که به دست چنین ارتشی صورت بگیرد، هر نتیجه‌ای که داشته باشد قطعاً به رهایی از سلطه‌ی آمریکا منجر نخواهد شد. پس مردم نه از شر مستبد داخلی خلاص شده‌اند و نه از شر سلطه‌گر خارجی.. جریان چیست؟ اینها برای پیروزی کدام انقلاب خوشحالند؟

با این اوصاف امیدوار نیستم که انقلاب مردم مصر به ثمر بنشیند. اما آرزومندم.

پی‌نوشت: از حسرت کشان و چس ناله کنان حرفه ای/گودری که بگذریم نمی‌دانم چه اصراری است که شورش مصر را به تاریخ ایران بچسبانیم. ولی گویا اصراری "هست". یکی آن را به انقلاب 57 و دیگری به جنبش سبز نسبت می‌دهد و مقایسه می‌کند. از نظر من هرچند وقایع مصر (از این جهت که مردم می‌دانند چه نمی‌خواهند اما نمی‌دانند که چه می‌خواهند) به انقلاب 57 نزدیک‌تر است، اما دور از انصاف و ناشی از نادانی است که وقایع مصر را با بلوغ سیاسی حیرت آوری که مردم در جنبش سبز نشان دادند/می‌دهند مقایسه کنیم.
با توجه به اینکه عده‌ای به مقایسه‌ی وقایع تاریخی در این دو کشور اصرار دارند، طی گپ زدن با رفیقی به این نتیجه رسیدیم که شبیه‌ترین واقعه‌ی تاریخی ایران و وقایع اخیر مصر، ماجرای آغاز قیام مشروطه به قصد سرنگونی عسگر گاریچی است.

ای به گا دهنده‌ی سلوک شخصی

2011-02-02T22:48:00.001+03:30

تازه سیگاری بار زدن یادگرفته بود. از ذوقش هی بار می‌زد و هی می‌گفت ببین.. بیا. من هم می‌گرفتم و می‌گفتم بسه و باز می‌گفتم بسه و روشن می‌کردم. بعدش یادم نیست.. کله‌ی صبح خودش را پرت کرد توی تخت. چشم‌هام اونقدری باز شدند که روی سینه‌م یک کپه مو ببینم. از اینجاش هشیار بودم که می‌گفت: بعدازظهر تابستون.. داااغ.. کوچه شلوغ.. منم توی خونه نشستم دارم تلویزیون می‌بینم یهو پا می‌شم.. همونجوری با دمپایی و تاپ و شلوارک اینا.. پامی‌شم می‌دوم سر کوچه یه بستی می‌خرم و دم در مغازه باز می‌کنم و همینکه دارم می‌خورمش می‌دوم سمت خونه.. باد که می‌افته توی موهاام.. چه خوبه، نه؟ گفتم «خوبه» و ادامه‌اش را پیش خودم نگه داشتم که چه خوبه گودر را نمی‌شناسی و فکر نمی‌کنی لازمه حرفایی که باید پیش یه آدم نیمه هشیار بزنی را در ملا عام بنویسی. گفت چی خوبه؟ گفتم همین. گفت آره و پاشد حاضر شد رفت دانشگاه و من تا دوباره خوابم ببرد یک شعر به جهان اضافه کردم:

شلوارک

دمپایی

تاپ

بستنی

دمپایی

عالی جناب فرهاد

2011-01-30T02:20:00.008+03:30

اکریلیک 50 * 80

ب.ت: یک توضیح که قبلا لازم به نظر نمی رسید، لازم شد. این نقاشی از روی عکس فرهاد کار یکی از دوستان است و صرفا جهت عرض ارادت به فرهاد روی وبلاگ گذاشته شد. بنده کماکان از کشیدن یک خط نسبتاً صاف هم عاجزم.

داستان‌های بهرام صادقی

2011-01-11T22:16:00.004+03:30

برای مخاطب فارسی زبان ادبیات زیاد پیش آمده که آرزو کند کاش زبان‌ مادری‌اش روسی بود، یا آلمانی و بیشتر صدالبته فرانسه. مخاطب پی‌گیر ادبیات می‌داند که ترجمه و یا خواندن با ذهن ترجمه‌گر فقط سطحی‌ترین لایه‌ی اثر ادبی را منتقل می‌کند: قصه. اتفاق اصلی در زبانی می‌افتد که نویسنده با آن زندگی کرده و لذت اصیل و عمیق و کامل از اثر او تنها مختص مردمی است که با زبان نویسنده زندگی می‌کنند.

شخصاً در ادبیات معاصر فارسی کسی را سراغ ندارم که قادر باشد چنین حسرتی را در مخاطبان غیر فارسی زبان برانگیزد، جز بهرام صادقی که به سلیقه‌ی من فقط چهار داستان خوب دارد و باقی داستان‌های کوتاهش مطلقاً شاهکارند.

اگر سعادت آشنایی با بهرام صادقی را نداشته‌اید می‌توانید مجموعه‌ی «سنگر و قمقمه‌های خالی» و همچنین چند داستان کوتاه دیگر که توسط دوست بزرگواری برای انتشار در اینترنت تایپ شده‌اند را از اینجا بردارید و بخوانید و طبیعتاً کف کنید.

2011-01-03T16:30:00.001+03:30

این چند روزه دو تا آهنگ هست که دائم گوش می‌دهم. اولی پرتقال که بی‌دلیل من را به یاد زنی می‌اندازد که از بند متادون اوین در تنهایی به یاد فرزندش این شاید لالایی را زمزمه می‌کند. آن یکی بهار که عبدی بهروان‌فر انگار درباره مادربزرگم خوانده.

شرح زنده به گور کردن آن چهار نفر

2010-12-23T06:46:00.006+03:30

یک ماه پیش که رسانه‌ها ماجرای نجات معدن‌چی‌های شیلی را ثانیه به ثانیه توی حلق‌مان فرو می‌کردند، حرفم این بود که آنها با این نمایش شلوغ حواس‌مان را از علت رخ دادن این واقعه به سمت قربانیان آن پرت می‌کنند، انگار که حادثه‌ای طبیعی مثل زلزله رخ داده و ملت زیر زمین گیر کرده‌اند و نه حادثه‌ای قابل پیشگیری که با ایمن کردن معادن می‌توانست از اساس اتفاق نیافتد. خیال می‌کردم خیلی بد است اگر حوادث قابل اجتناب را در زمره‌ی حوادث طبیعی جا بزنند.. که بدترش را هم دیدیم.

امشب را که ساعت از سه گذشته اگر پنجشنبه دوم دی‌ماه حساب کنیم هشت روز از ریزش معدنی در کرمان و مفقود شدن سه کارگر می‌گذرد، ده‌ها خبر از طریق خبرگزاری‌های رسمی منتشر شده اما کل اطلاعات ثابتی که می‌شود از مجموع این اخبار کسب کرد همین یک جمله است: «ریزش معدن زغال سنگ در کرمان و کشته شدن یک کارگر و مفقود شدن سه کارگر دیگر.»

موضوع عجیبی که از طریق بازخوانی و به هم چسباندن اخبار رسمی دریافته‌ام این است که منابع خبری حتی درباره مکان این حادثه با هم توافق ندارند. یک خبرگزاری از وقوع حادثه در معدن راور کرمان گزارش می‌دهد، یکی در معدن هجدک کرمان، یکی در معدن اشکیلی کرمان.. یکی از آنها هم که مکانی جدید به نام «هجتک» به نقشه‌ی کرمان و به تبع ایران اضافه کرده. این اسم‌ها چنان گیج‌کننده است که مخاطب این اخبار نمی‌تواند مطمئن باشد همه‌ی این خبرها راجع به یک حادثه است.
ماجرا این است که رسانه‌های ایران آنقدر همت نکرده‌اند که لااقل نام محل حادثه را از روی نقشه پیدا کنند و بفهمند اشکیلی نام معدنی در بخش هجدک از توابع شهرستان راور است که در استان کرمان واقع شده.
نمی‌خواهم اینجا درس خبر نویسی بدهم اما ذکر دقیق این جزئیات بسیار مهم است. به این دلیل که سال گذشته، همین روزها در همین معدن اشکیلی حادثه‌ای مشابه رخ داده بود و چهار کارگر دیگر کشته شده بودند. اما در خبری که سال گذشته خبرگزاری مهر منتشر کرد به حادثه ای در معدن زغال سنگ هجدک اشاره شده بود. حالا با وقوع حادثه‌ی جدید اگر ما بدانیم که در بخش هجدک پنج معدن فعال وجود دارد و از میان آنها تنها معدن اشکیلی در طی یک سال دو حادثه‌ی منجر به مرگ کارگران داشته، اهمیت ذکر دقیق نام معدن روشن می‌شود.

موضوع عجیب دیگری که با خواندن خبرها متوجه شدم در مورد زمان وقوع این حادثه است. رسانه‌ها در مورد زمان ریزش معدن و گرفتار شدن چهار کارگر هم توافق ندارند. یکی به ما می‌گوید ساعت 10 صبح اتفاق افتاده، یکی می‌گوید ظهر و یکی دیگر هم شب.. این وسط کاش یکی پیدا می‌شد به ایلنا و بی بی سی می‌فهماند آن سه‌شنبه‌ای که معدن ریزش کرده 25 آذر نبوده، تقویم روی میز حاضر است قسم جلاله بخورد که سه‌شنبه می‌شود 23 آذر. از این اشتباهات رایج که بگذریم ذکر دقیق زمان حادثه برای فهمیدن وسعت اشتباهات گروه امداد و در نتیجه مرگ کارگران بسیار مهم است. در این قبیل حوادث (یعنی ریزش معدن و نه انفجار یا گازگرفتگی) ساعات اولیه برای نجات کارگران حیاتی است چون با گذشت زمان بر میزان آوار افزوده و در نتیجه دسترسی به کارگران سخت‌تر می‌شود. به این ترتیب ما حق داریم بدانیم حادثه دقیقا چه ساعتی اتفاق افتاده و گروه امداد از چه زمانی وارد عمل شده است.
با توجه به اهمیت زمان برای نجات کارگران در این قبیل حوادث که ذکر کردم، بد نیست در جریان باشید که گروه امداد به صورت زمینی یعنی با اتومبیل به محل حادثه اعزام شده بودند چون در بین راه تصادف می‌کنند و الان خودشان در بیمارستان هستند. پس با این آگاهی که در کرمان یا هنوز هلیکوپتر اختراع نشده یا استفاده از آن قرتی بازی محسوب می شود و امدادگرانی که زمینی اعزام شده بودند هم در راه تصادف کرده‌اند، می‌شود نتیجه گرفت اساساً عملیات جدی و واقعی برای نجات کارگران صورت نگرفته است.

اما عجیب‌ترین موضوعی که در اخبار این حادثه دیدم، احتمال زنده به گور کردن این کارگران است یعنی مرده تصور کردن آنان و تغییر عملیات نجات به عملیات کشف جنازه. لابد می‌دانید که در "عملیات نجات" آوار برداری باید ایمن و اصولی و حساب شده باشد تا عمل آوار برداری خود منجر به مرگ کارگران نشود. اما در "عملیات کشف جنازه" به صورت خرکی با ماشین‌آلات سنگین آوار را می‌شکافند تا به محل حادثه برسند و اگر این آدمها تا آن زمان زنده مانده باشند به این ترتیب دیگر عملاً می‌میرند. تنها در صورتی می‌شود عملیات نجات را به عملیات کشف جنازه تغییر داد که انفجاری رخ داده باشد یا لااقل دلیل روشنی بر مرده بودن این آدمها وجود داشته باشد. دلیل مرده انگاشته شدن این سه نفر را از قول دادستان عمومی و انقلاب راور در گفتگو با ایرنا بخوانید: «با توجه به اینکه به گفته برخی افراد در روزهای گذشته صداهایی از داخل معدن شنیده می شده و اکنون این صداها قطع شده، احتمال جان باختن کارگران گرفتار افزایش یافته است.» نمی‌توانم درک طنزم را انکار کنم و بگویم این استدلال مضحک نیست، اما در عین مضحک بودن وحشتناک است.
در همین روز از قول معاون معدن استان کرمان می‌خوانیم: «عملیات نجات معدنچیان معدن هجدک کرمان که بر اثر ریزش این معدن زیر آوار مدفون شده بودند پایان‌یافته است. این معدنچیان قطعاً کشته شده‌اند. تلاش برای یافتن اجساد آن‌ها ادامه دارد.»
توجه داشته باشید که دادستان راور و معاون معدن کرمان روز شنبه 27 آذر یعنی پنج روز بعد از حادثه این مصاحبه‌ها را انجام داده‌اند. اگر یادمان باشد که ده روز بعد از زلزله بم یک پیرزن را از زیر آوار زنده بیرون آوردند، پنج روز برای مردانی که همگی کمتر از 28 سال سن داشته‌اند چندان ناامید کننده نیست.

اما موضوعی که به اهمیت موضوعات بالا نیست ولی من را عصبانی کرده اظهارات مدیر کل کار و امور اجتماعی استان کرمان در گفتگو با خبرگزاری مهر است. او گفته: «بازرسی های مداوم از معادن استان کرمان انجام می شود... دلیل اصلی بروز سوانح عدم رعایت نکات ایمنی است. کارگران باید در راستای رعایت نقاط ایمنی دقت بیشتری انجام دهند.» با این تذکر که منظور آقای مدیر کل از "نقاط" نکات بوده (در غیر این صورت یکی ازش بپرسد نقطه‌ی ایمنی دقیقاً کجای ایمنی است؟) به این دقت کنید که ایشان هم با من موافق است که نکات ایمنی در معادن رعایت نمی‌شود، اما نه توسط کارفرمایان بخش دولتی و خصوصی برای کسب سود بیشتر، بلکه نکات ایمنی توسط کارگران رعایت نمی‌شود و آنها به دست خود نابود می‌شوند. این بیشترین میزان وقاحتی است که تابحال در جانوری مشاهده کرده‌ام..
به اولین جمله‌ی مدیر کل کار کرمان بازگردیم: «بازرسی‌های مداوم از معادن استان کرمان انجام می‌شود.» زر مفت می‌زند، چرند مطلق می‌گوید. اولاً اداره کل کار کرمان با وجودی که بیشترین معادن خطرناک کشور در این استان قرار دارد، بازرس متخصص و ویژه‌ی معدن ندارد. همان بازرسی که کارگاه تولیدی پوشاک را بازرسی می‌کند به معادن هم سرکشی می‌کند. دوماً با توجه به تعداد بازرس‌ها و مراکز صنعتی، از خودشان شنیده‌ام که سالی یکبار بیشتر نمی‌توانند از یک معدن بازرسی کنند. سوماً در صورت ایمن نبودن معدن نمی‌توانند جلوی کار کارگران را بگیرند. مثال مثل روز روشن‌اش همین معدن اشکیلی که دو سال قبل به دلیل ناامن بودن توسط بازرسان کار تعطیل شده بود، سال قبل به بخش خصوصی واگذار شد و مجدداً شروع به کار کردو ازآن زمان تا به حال، در عرض یک سال گذشته باعث دو حادثه‌ی منجر به مرگ کارگران شده است.

انگار جدی جدی صبح شده و از قضا امروز از نادر روزهایی است که من واقعاً کار دارم و کلی حرف که می‌خواستم بگویم و وقت و حوصله‌اش نیست. گفتن این حرف‌ها هم نمی‌دانم دقیقاً چه اهمیتی دارد. چیزی نیست که ندانید. بدترش را عاشورای پارسال در خیابان‌های تهران دیده‌اید. بهتر است همینجا تمامش کنم و به عنوان حسن ختام شما را به آدم‌هایی که راجع بهشان حرف زده‌ام معرفی کنم:

حسين گريكي‌پور 28 ساله، طيب وليان 25 ساله، مسلم نجفي 25 ساله و حسين يزدي‌زاده 25 ساله.

از پشت مانیتور

2010-12-20T06:41:00.011+03:30

خبر خوش اینکه رضا شهابی به اعتصاب غذایش پایان داد. خبر بد اینکه سه کارگر معدن اشکیلی کرمان علی رغم امیدهای کم‌رنگی که به زنده بودن شان وجود دارد همینطور الله بختکی مرده محسوب شدند و عملیات نجات و امداد به عملیات یافتن جنازه‌ها تغییر پیدا کرد. فریبرز رئیس دانا را هم که خودتان خبر دارید دستگیر کردند.

خب. به پایان امروز رسیده‌ایم. پیش از خواب بیایید از پشت مانیتور شهدا، مجروحین و اسیران‌مان در کارزار امروز را بشماریم.

دامن‌نورد پاره وقت

2010-12-18T06:28:00.008+03:30

غلام پیروانی مثل همه‌ی ما در نوزده سالگی بعد از آنکه دختر دایی‌اش را شوهر دادند به این نتیجه‌ی درخشان رسید که کار دنیا تمام است. رفت یک پاکت بهمن کوچیک خرید، بعد رفت بالای خرپشته دراز کشید و به آسمانی که آن روز از قضا به طرز موذیانه‌ای نیمچه ابری بود زل زد و هی دود کرد و هی به کرک پشت گردن‌اش، هی به لکه‌ی محو جای واکسن‌اش، هی به در باز کردن و بستن‌اش، هی به چادر بر ترقوه افکندنش و.. خلاصه هی به دختردایی‌اش فکر کرد و هی گفت «‌هعی» تا اینکه باباش رد بوی سیگار را از کانال کولر گرفت و آمد پشت‌بام زد توی سرش و خـِرکش‌کنان بردش پایین.

غلام پیروانی آن روز در نوزده سالگی یکی از پیچیده‌ترین مسائل هستی را حل کرد. او البته دقیقاً اینجوری که من می‌گویم غلبه‌ی امر واقعی بر امر مجازی را نمی‌فهمید اما می‌فهمید که وقتی باباش می‌زند توی سرش دیگر هی به کرک پشت گردن دختر دایی‌اش فکر نمی‌کند.
آن روز، بعد از آن کشف عظیم، وقتی کار بابای غلام با غلام تمام شد تازه کار غلام با غلام شروع شد. همینکه می‌آمد به چادر بر ترقوه افکندن دختر دائیه فکر کند آرنجش را می‌کوبید به چارچوب در، انگار حواس‌اش نبوده، و در کمال مسرت می‌دید که دیگر نمی‌گوید «هعی» که جگرش بسوزد، می‌گوید «آخ» و با هر درد و هر آخ یکی از آن هی‌های دختر دایی‌اش هم تبخیر می‌شود و به هوا می‌رود، کعنهو هیچ‌وقت نبوده.

این‌طور بود که آخر شب وقتی والدین غلام از عروسی دختردایی‌اش برگشتند او را آش و لاش یافتند. پدرش که این رستگاری را از پشت زخم‌ها و کبودی‌های غلام نمی‌دید فرصت را برای صدور یک حرف غلنبه مناسب دید، پس همانجا دست به سوی آسمان بلند کرد و هوار زد «خدایا! به هم زدن را به غلام بیاموز، مخ زدن را خودش یاد می‌گیرد. مرسی.» مرسی را گفت چون فکر کرد ناجور است آدم سر خدا داد بکشد. مادرش؟ رفته بود زنگ بزند آمبولانس.

به این ترتیب غلام نوزده سالگی را با موفقیت پشت سر گذاشت و در سنین دیگر هم عاشق دختران دیگری شد و غم فراق آنان را هم با چند ضربه‌ی حساب شده و مقداری جراحت بی‌خطر و احیاناً دو عدد قرص آلپرازولام ــ به ازای هر دختر ــ ختم به خیر کرد و در پنجاه و هشت سالگی این شد که می‌بینید.

حالا این ماجرا را بی‌خیال. چرا اسم این آدم غلام پیروانی است در صورتی که می‌دانیم او آن غلام پیروانی نیست؟ چون، برادران و خواهران عزیز، چون آدمیزاد در زندگی کوتاهش یا از آنهاست که فضیلت آشنایی با غلام پیروانی را دارند یا جزء مردمی است که او را نمی‌شناسند.. کله‌ی صبحی دلم خواست چیزی برای آن مردم کول مسلک و باحالی که شرمی از شناختن غلام پیروانی ندارند بنویسم.

[«دامن‌نورد» به جای «خانم‌باز» توسط مهدی سحابی در ترجمه ی درجستجو وارد زبان فارسی که نه چندان، اما وارد زبان من شد.]

چریک نشوید 2

2010-11-22T13:47:00.006+03:30

خدمت رفیق ناشناس

قصد داشتم مفصل و دقیق درباره کامنت و ایرادات مورد نظر شما (که فکر من را هم مشغول کرده) توضیح بدهم که متاسفانه الان تمرکز لازم برای این کار را ندارم. پس به رفع بعضی ابهامات قناعت می کنم.

اول اینکه نقد مبارزه‌ی مسلحانه را صرفا به نقد و رد شخصیت چند چریک تقلیل نداده‌ام. نقد من نه به چریک‌ها که به مبارزه‌ی مسلحانه است. مشکل را در خود ِ بازی می‌بینم، نه بازیکنان. این بازی اسلحه دست‌گرفتن از سر ناامیدی و یأس یا به قصد تغییر است که از باسوادترین و مومن‌ترین آدم‌های دوران‌شان گاهی توی کتاب های تاریخ "مشنگ" یا "جانی" می سازد.

به عنوان نمونه از مشنگ بازی چریک های فدایی می توانم جواب شان را به کتاب انقلاب (شورش) شعاعیان یادآوری کنم. اینکه برای نقد کتابی که در ضدیت با مارکسیسم-لنینیسم نوشته شده از شخص لنین نقل قول می‌آورند و برای رد کردن چنین کتابی آن را مغایر با اندیشه‌های لنین می‌دانند، خب احمقانه است دیگر.

یا در مورد مجاهدین، ماجرای شکنجه ی آن جوان در اردوگاه الفتح بغداد توسط محسن فاضل که منجر به کشته شدنش شد مسلماً جنایت بود.

اما با وجود مثال های زیادی که به جنایت و حماقت چریک ها گواهی می دهد من چریک ها را مقصر این جنایت ها و حماقت ها نمی دانم. بازی ای که آنها واردش شده بودند این جنایات و حماقت ها را اقتضا می کرد. به مثال های بالا برگردیم:

من چطور می توانم حمید اشرف و علی اکبر جعفری را به خاطر حماقتشان در فکت آوردن از لنین برای کتابی در ضدیت با اندیشه های لنین شماتت کنم؟ رفتار آنها حتی امروز هم برای من قابل درک است. یعنی وقتی می‌خوانم که مصطفی شعاعیان دنبال حمید اشرف و علی اکبر جعفری راه افتاده و گیر داده که باید به کتاب من جواب بدهید به اشرف و جعفری حق می دهم که با آنهمه گرفتاری شعاعیان را قال بگذارند. دارم می‌گویم حمید اشرف که هر لحظه در خطر کشته شدن بوده، هر لحظه اضطراب لو رفتن خانه‌های تیمی یا باز شدن زبان چریک‌های دستگیر شده زیر شکنجه‌ی ساواک را تحمل می‌کرده، در عین حال درگیر طرح و عملیات گروه‌های مختلف تحت فرماندهی‌اش بوده و الخ، حق داشته شعاعیان را که دنبالش راه افتاده بوده که الی و لابد باید برای کتاب تئوریک من (انقلاب) پاسخی بنویسی را به هر نحو ممکن از سر خودش باز کند، حتی با وعده های خنده دار.

در مورد جنایت فاضل هم به همین ترتیب. درک می‌کنم چرا محسن فاضل آن جوان بی‌گناه را در اردوگاه الفتح بغداد زیر شکنجه به قتل رسانده. تخیل کنید چریکی که از ضربه‌ی شهرویر 50 جان سالم به در برده و از کشور خارج شده و تجربه‌ی وحشتناکی از خیانت و جاسوسی دارد به فردی مشکوک شود و به دلیل اهمال در فرستادن اطلاعات فرد مشکوک از تهران، ظن او تقویت شود. طبیعی است که این چریک برای حفاظت از جان صدها نفر از هم‌رزمانش به هر کاری دست بزند، حتی شکنجه و قتل.

می بینید؟ بر خلاف آنچه چریک های قدیمی به امثال من و نسل ما نسبت می دهند، ما می توانیم موقعیت چریک ها را تخیل و درک کنیم. در این بازی هر جنایت و حماقتی قابل درک است و بازیکنان بی‌تقصیرند. اما دلیلی ندارد این بازی را که از مومن ترین آدمهای آن نسل گاهی مشنگ و جانی ساخته بود را تقبیح نکنیم و حق داریم از تکرار آن بازی کثیف و از پیش باخته بترسیم.

در مقابل، استدلالی که من هم دلم می‌خواهد باور کنم می‌تواند این باشد که به دلیل تجربه‌ی تاریخی سازمان‌های چریکی در ایران و تغییر گفتمان مسلط در جهان، امروز ما از خطر ورود به این بازی و ناچاراً قبول قواعدش مصون شده‌ایم. این دل خوش کنک خوبی است اما تا جایی که من خوانده و دیده‌ام غالباً در شرایط مشابه تاریخی اشتباهات مشابهی را مرتکب شده‌ایم. چرا این بار نکنیم. همان یأس و ناامیدی بعد از کودتا را داریم و با همان وحشی‌گری حکومتی ـ گاهی وقیح‌تر ـ مواجهیم. پس به گمان من خطر رفتن به سمت مبارزات مسلحانه جدی است. اما این مبارزه به مراتب پر خطرتر و ویرانگرتر از مبارزات چریک‌های قبلی است چون پهلوی دهه‌ی 40 شناخت و آمادگی مقابله با این مبارزات را نداشت و تا مدتها دستپاچه اقدام می‌کرد (نگاه کنید به روند تشکیل کمیته‌ی مشترک ضد خرابکاری) و تا آخرین روزهای حیاتش هم نفهمید از کدام جهت ضربه می‌خورد. اما حکومت فعلی با شناخت کامل از تمام جریانات، نه تنها آماده‌ و منتظر شروع مبارزات مسلحانه است بلکه علناً مشوق خروج نیروها و گروها از فاز سیاسی و ورود به فاز مسلحانه است. چون همانقدر که ج.ا در فاز سیاسی کندذهن است، عمل نظامی زبانی است که خوب می‌فهمد و آمادگی پاسخگویی فصیح به آن زبان را دارد. در صورتی که این اتفاق بیافتد دیگر فقط چند جوان مسلح نیستند که کشته می‌شوند. آنوقت هرچه در این سی سال و به خصوص هر چه در این یک سال بعد از انتخابات رشته بودیم پنبه می‌شود.

ما نباید قدرت و نفوذ دستگاه تبلیغاتی ج.ا را دست کم بگیریم. آنها در ماجرای خونین عاشورای تهران نشان دادند که می‌توانند روی نیروهای میانه و سمپات های جنبش سبز با یکسری تکنیک تبلیغاتی نخ نما "هنوز" تاثیرگذار باشند.

به گمان من نقطه‌ی قوت این جنبش در خواسته‌های معقول و شرافتمندانه‌اش است، و اساساً همین شرافت و تعقل است که ج.ا را گیج کرده. اینکه میلیون‌ها نفر از مردم ِ تا پیش از این عقیم انگاشته شده توسط ج.ا یکجا و بر سر یک مرز تمام قد و تا پای مرگ ایستادگی می‌کنند: مرز تاثیرگذاری ـ هر چند اندک ـ بر سرنوشتشان. به گمان من هیچ کس با هرانگیزه و استدلالی حق ندارد این قدرت را از مردم بگیرد. می‌پرسید اگر شد آنچه نباید بشود چه؟ جواب من این است که از الان هشدار می دهم تا اگر شد با وجدان آسوده محکوم کنم.

اما نکته‌ی دیگر متن شما در مورد آگاهی بود. اولاً دور باد از من که از دامن مفهوم کلی و پدرمنشانه و ابطال‌ناپذری مثل "آگاه کردن مردم" آویزان شوم. مردم خود ِ ما هستیم و آگاه سازی فقط "حرف" نیست. یادمان نرود خون مردم شریفی که مظلومانه در خیابان‌های تهران ریخته شد از محمد نوری زاد که تا پیش از این یکی از ابزارآلات حقیر دستگاه ج.ا بود، قهرمانی اینچنین ساخت. بعد از وحشی گری ج.ا من تغییر و آگاه شدن را نه فقط در خودم و آدمهای اطرافم که در انزوا و کرختی فقط روز را با کمک سیگار و صکث و کتاب به سمت شب هل می‌دادیم مشاهده کردم، بلکه این آگاهی در متعصب ترین و وفادارترین آدم های ج.ا هم نمود پیدا کرد. معجزه ای اتفاق افتاد. چشم ها و گوش های طرفداران چشم و گوش بسته ی ج.ا ناگهان باز شد. برای ج.ا طرفداری باقی نماند جز تعدادی جیره‌خوار و لژیونر که مسئولان حکومتی را برای شنیدن صدای تشویق آنها به راههای دوری کشاند، گاهی خارج از مرزهای ایران. این کار ِ حرف نبود و نخواهد بود.

قبول دارم گاهی اوقات سرخورده و ناامید هم می شویم. آدمیم با هزار غده‌ی عجیب و غریب که هر کدام ترشحات عجیب و غریب خودشان را دارند. طبیعی است که احوالاتمان نوسان داشته باشد. اما جا برای امیدواری هم کم نیست. کافی است فراموش نکنیم که سی سال پیش در بین روشنفکر ترین آدمهای پایتخت انگشت شمار بودند کسانی که فرق یک نظام تماماً دموکراتیک را با جمهوری با پسوند اسلامی بفهمند. امروز در دورافتاده ترین روستاها انگشت شمارند کسانی که به این اگاهی نرسیده باشند. سی سال نفس گیر و تجربه‌ های تلخی باعث این آگاهی شد. اما کار کرد.

وقتی می بینیم این سیستم کار می‌کند و ما را بلحاظ آگاهی های سیاسی و اجتماعی در جایگاه بسیار بالاتری از مردم منطقه (که پیشرو‌ترین‌شان در آستانه‌ی تجربه‌ی انقلاب اسلامی سی سال پیش ما قرار دارند و اگر فشار آمریکا برای سرکوب جریانات قدرتمند اسلامی ـ بخصوص در مصر و ترکیه ـ نبود آرزوی انقلاب اسلامی را تابحال صدباره محقق کرده بودند) و حتی در بین به ظاهر متمدن‌ترین مردم جهان (معتقدم تجربه‌ی تظاهرات سکوت هفت تیر تا انقلاب، در هیچ کجای جهان از جمله فرانسه امکان وقوع ندارد.) قرار می دهد دیگر جا برای اطوار ناامیدی نیست. شخصا اگر خیلی ناامید شوم ترجیح می دهم خودکشی کنم تا اینکه اسلحه دست بگیرم و با مشروعیت دادن به جنایات ج.ا خللی در روند کند اما موثر و ملموس "آگاه شدن" ایجاد کنم .

مرتبط: همنوایی با نصیحت پیرمردانه: چریک نشوید

درباره وحشت داف

2010-11-17T11:26:00.001+03:30

تصویری که از داف داریم زنی است که از تمام امکانات بدن‌اش برای آویزان کردن زیورآلات استفاده می‌کند، بلحاظ عرضی نسبت سینه و کمر و باسن‌اش به ترتیب سه/دو/چهار است (اگر متوجه نشدید این نسبت را روی یک کاغذ شطرنجی پیاده کنید)، هر کدام از اجزاء صورتش را با مواد و ابزار آرایشی متفاوتی رنگ‌آمیزی می‌کند، با لحاظ کردن پاشنه‌ی کفشش برای تخمین زدن قد او همیشه پنج تا پانزده سانتیمتر امکان خطا وجود دارد، لب‌های قلوه‌ای و دماغ نخودی و گونه‌های برجسته و...

محض تفنن این بار که یک داف را از نزدیک ملاقات کردید، مثل یک منتقد ساختارگرای بیرحم سلاخی‌اش کنید. تجسم کنید چه همتی لازم است برای حمل آنهمه فلز و پلاستیک و شیشه و سنگ روی مچ دست‌ها و انگشت‌ها و گوش‌ها و گردن و بعضاً پیشانی و مچ پا. سعی کنید بفهمید برای ساختن آن صورت و رساندن سایز سینه و کمر و باسن‌اش به سیستم سه/دو/چهار چکار کرده؟ اگر جراحی که شک نکنید به اندازه‌ی یک لشکر شهید شهامت‌ لازم است برای فداکاری ِ زیر تیغ و سرنگ ِ پروتز و چربی انسانی رفتن و تراشیدن دماغ و افزودن به سینه و باسن و لب‌ها و گونه‌ها. اگر هم توانسته با ورزش به این سیستم برسد که خب، آنطور که متخصصین این رشته گواهی می‌دهند حجیم کردن بعضی عضلات و در عین حال لاغری موضعی به اندازه‌ی چهارتا فتح کوبا ایمان چگوارایی لازم دارد، تازه بدون نیاز به طی کردن سیرا مائسترا با کفش‌های پاشنه بلند و تحمل آنهمه مواد آرایشی روی صورت. اصلا چگوارای کافر هیچی، کدام یک از این خداپرستان نامی که از وعده‌ی آتش جهنم تب می‌کنند طاقت ساعت‌ها حرارت سشوار برای حالت دادن هر شاخه‌ی مو به سمتی را دارند.

پیامی که از مجموعه نشانه هایی که داف را ساخته استنباط می‌شود "سرخوشی" است. اما یک چیز غم‌انگیزی پشت شنگولی ِ آویزها و رنگ‌ها و برجستگی‌ها و فرورفتگی‌های داف‌ پنهان شده که او را از کالای لوکس اتاق خواب به مقام بالاتری ارتقاء می‌دهد: به یک نقاشی آبرنگ از بچه‌ای با بیلچه‌ی پلاستیکی در دست که توی ساحل گیج شده با اینهمه شن چکار کند، به داستان قریب‌الوقوع بهرام صادقی، به لحظه‌ی سقوط هنرپیشه‌ی سان‌ست بلوار بیلی وایلدر ــ به هنر.

داف مثل اغلب آثار هنری مورد پسند من در ظاهر شنگول و سرخوش است اما کافی است مثله‌اش کنیم تا پشت هر کدام از آن علائم شنگولی، وحشت از تنهایی را کشف کنیم. وحشتی که داف برای گریز از آن مومنانه تلاش کرده اما ما در جایگاه مخاطب اثر می‌دانیم که سرنوشتی جز تن دادن به آن ندارد. این قسمت غم‌انگیز ماجراست.

همنوایی با نصیحت‌‌ پیرمردانه: چریک نشوید

2010-11-02T06:11:00.004+03:30

لطف الله میثمی در سرمقاله‌ی دوماهنامه‌ی چشم انداز ایران هشداری به جنبش سبز داده است. این چند وقته هرچه چشم دواندم جایی کسی را ندیدم که حرف این چریک پیر را جدی گرفته باشد، جز خودم. این شد که آمدم چند خطی در مقام تایید بنویسم.

قبل از اینکه مقاله‌ی میثمی را بخوانید و بگویید «بی‌خیال بابا. کی حال اسلحه دست گرفتن داره؟» در جریان باشید که دو سازمان اصلی چریکی ایران (مجاهدین و فدائیان خلق) هر دو در اوج خفقان و کسالت بعد از کودتای 28 مرداد پدید آمدند: در زمانی که احزاب رسمی محدود و منکوب شده بودند، سازمان مجاهدین از بدنه نهضت آزادی جدا شد و چریک‌های فدایی هم از حزب توده. این شرایط به نظرتان آشنا نیست؟ کودتا.. ناامیدی.. سرکوب احزاب رسمی.. عریان شدن دیکتاتوری.. ناامیدی....

در چنین شرایطی است که میثمی درسی برای امروز را می‌نویسد.

پیوست: قصدم از این پست فقط دعوتی بود به خواندن مقاله‌ی میثمی. اما از آنجا که احتمال می‌دهم در کامنت‌ها کار به جدل بکشد و حرف اصلی‌ام گم شود همینجا روشن می‌کنم: من با اسلحه دست گرفتن به قصد هل دادن تاریخ مخالفم. برای به پیش بردن تاریخ جای روشنفکر یا باید بین مردم باشد یا توی زندان. من زندانی بودن روشنفکر را به مراتب از مخفی شدن‌اش در خانه‌های تیمی، برای انقلاب مفیدتر می‌دانم.

اساساً برای انقلابی که با اسلحه دست گرفتن روشنفکرها پیروز شده باشد سرنوشتی روشن‌تر از ج.ا تصور نمی‌کنم. به عبارتی ما خیلی شانس آوردیم که انقلاب به دست آیت الله خمینی افتاد و نه امثال مسعود رجوی و حمید اشرف و تقی شهرام و الخ. تصور قدرت گرفتن مسعود رجوی که در زندان ادعای پیامبری می‌کرد و در عراق ادعای خدایی، حمید اشرف که در زمان مبارزه، قبل ازآنکه امیدی به پیروزی باشد هم صدای مخالف یکی از معقول ترین روشنفکران چپ‌گرای ایران ـ مصطفی شعاعیان ـ را تاب نیاورد یا تقی شهرام که برای کنترل اعصابم به کثافتکاری‌هایش اشاره نمی‌کنم، وحشتناک است. خیلی وحشتناک‌تر از کشتار دهه‌ی شصت.

حرفم این است که فراموش نکنیم چریک‌ها آدم‌حسابی‌ترین آدم‌های نسل‌شان بوده‌اند. تقصیری نداشتند جز چریک شدن. دیکتاتوری در ذات مبارزه‌ی مسلحانه است. حکومتی که با زور اسلحه به دست بیاید و نه با رشد آگاهی مردم (مردم: همه‌ی مردم و نه فقط یکی از طبقات تهران)، برای نگه داشتن‌اش هم باید به اسلحه متوسل شد. چنین انقلابی فقط نام حاکمان و خیابان‌ها را عوض می‌کند.

فعلاً همینا.

آروغ یک گزارش شفاهی نیست

2010-10-18T11:00:00.007+03:30

یکی از بانمک‌ترین قصه‌هایی که برای هجو نمایش "نجات معدن‌چیان شیلی" شنیده‌ام از این قرار است:

در شهر اسپرینگفیلد بچه‌ا‌ی مظلوم و مودب و فقیر به نام تیمی تول در یک چاه عمیق و خشک (که در حومه‌ی شهر بدون هیچ حفاظی از سالها قبل فراموش شده بوده) می‌افتد. توجه رسانه‌ها به موضوع جلب می شود و خبرنگاران به همراه مردم از تمام شهر اطراف چاه متروکه تجمع می‌کنند. هر کس بسته به نبوغ‌اش برای نجات او راهی پیشنهاد می‌دهد. یکی می‌گوید عقابی آموزش دیده را به این چاه ِ تنگ بفرستند تا با پنجه‌هایش بچه را بیرون بکشد. یکی دیگر پیشنهاد می‌دهد او را با نیتروژن مایع فیریز کنند تا با پیشرفت تکنولوژی، نسل‌های آینده راهی برای بیرون آوردنش پیدا کنند. یکی دیگر می‌گوید شکلاتی را به قلاب ماهیگیری وصل کنند و به ته چاه بفرستند.

تیمی تول هر روز از ته چاه به کمک میکروفن با رسانه ها حرف می زند و از مظلومیت و فقرش می گوید. مردم شهر هم هر لحظه تازه‌ترین اخبار مربوط به نجات او را از تلویزیون و روزنامه‌ها دنبال می‌کنند و به شدت نگرانش هستند. خانواده‌ها سر میز غذا برای او دعا می‌کنند و هنرمندان مشهور برای امید دادن به او آهنگ مشترکی به نام «عشق خود را به ته چاه می فرستم» اجرا می‌کنند و در برنامه‌ی کودک کارتون محبوب ایچی و اسکراتچی به او تقدیم می‌شود و حتی در شعرهایی که دختربچه‌ها موقع بازی می‌خوانند هم از او یاد می‌شود. به این ترتیب تیمی تول قهرمان مردم اسپرینگفیلد می‌شود.

در این حین دختر کنجکاوی از پدرش می‌پرسد «چرا تیمی قهرمانه؟» پدرش جواب می‌دهد «چون افتاده توی چاه و نمی‌تونه بیرون بیاد.» دختربچه که هنوز قانع نشده با معصومیت سئوالش را تکرار می‌کند «خب این چه ربطی به قهرمان شدنش داره؟» و پدرش با عصبانیت می‌گوید «کاری که تیمی کرده از کارهایی که تو می‌کنی که مهمتره!»

خلاصه در نهایت مردم شهر دست به دست هم می‌دهند و با حفر چاهی موازی، بچه را نجات می‌دهند و همه‌چیز به خیر و خوشی تمام می‌شود. دست آخر هم برای تکرار نشدن حوادث مشابه، به جای پوشاندن سر چاه، تابلویی کوچک نزدیکی اش نصب می‌کنند که رویش نوشته شده «احتیاط ــ چاه»

داستانی که خواندید حدود بیست سال قبل از اینکه نمایش نجات معدن‌چیان شیلی اجرا شود، در کارتون سیمپسون‌ها نمایش داده شده بود (+). حالا هم بد نیست یکی از باباش سئوال کند این 33 نفر برای چی قهرمان هستند؟ چون معادن ایمن نیستند؟ چون هزینه‌ی ایمن کردن معادن عمیق دو تا چهار برابر ــ بسته به نوع ماده‌ی استخراجی ــ قیمت محصول را بالا می‌برد و تنها محل سود مالکان معادن ریسکی‌ است که کارگران معدن با زندگی شان می‌کنند، پس این 33 کارگری که از سر اتفاق زنده مانده‌اند قهرمانند.. با توجه به تجهیزاتی که برای نجات‌شان به کار رفت توی مایه‌های بتمن لابد؟
با این حساب آن بیست و پنج نفری که دو ماه پیش در معادن نیجریه کشته شدند و اینهمه آدمی که یک روز در میان در معادن چین دفن می‌شوند (آخرین نمونه‌اش یازده نفری که همین دیروز در یکی از معادن چین کشته شدند) و آن 19 نفری که پارسال در معادن کرمان منفجر شدند و تمام معدن‌چیانی که در سراسر جهان هر روز در عمق زمین کشته می‌شوند و اکثر اوقات حتی خبر‌شان هم به بالا نمی‌رسد... اینها لابد باید سوپرمن باشند، با توجه به فقدان تجهیزات.

من این قهرمان‌سازی‌ها را درک نمی‌کنم. این نمایش رسوا به جای آن گرمای شادی و امید (و این قبیل مزخرفاتی که رسانه‌ها در این دو ماهه زورچپان‌مان کرده اند) که احتمالا باید در اعماق قلبم حس‌اش کنم، در ناحیه‌ی معده‌ام ظهور می‌کند.

راستی، داستان رادیو بارت (فصل 3 / اپیزود 13) اینطور تمام می‌شود که وقتی کم کم ماجرای تیمی تول داشت سرد می‌شد، رسانه‌ها یک موش‌خرما شبیه آبراهام لینکلن پیدا کردند و دوربین‌ها و تیترهای‌شان را به آن سمت چرخاندند.

* تیتر بی ربط اما مربوط به یکی از تخته نوشته های بارت سیمپسون است

یک داستان مشترک

2010-10-01T18:29:00.008+03:30

داستان "هایدگر از مولوی"

نوشته‌ی من و مکابیز

هایدگر از مولوی

لئون – مکابیز

[Zeno1.blogspot – Leonlog1.blogspot]

اول

1

حالا که از آن ماجرا چیز دندان‌گیری جز یک دفترچه‌ی سیمی رقت‌انگیز برایم باقی نمانده ــ دفترچه‌ای خالی که چند برگ آخرش با یک مشت دری وری پرشده، حالا که همه‌ی چیزی که از آن ماجرا به یاد دارم را محض حرام نشدن کاغذهای سفیدش اینجا نوشته‌ام و تمام شده، وقتی دوباره می‌خوانمش می‌بینم همه‌ی تلاشی که برای روایت این ماجرا کرده‌ام بدون اشاره به لاغری "معمافروش" مفت نمی‌ارزد.
البته برای کسانی که معمافروش را در راسته‌ی بنجل فروشی‌های میدان مولوی دیده‌اند لازم نیست توضیح بدهم که لاغر واژه‌ی دقیقی برای توصیف او نیست. خیلی لاغر هم آن خیلی لاغری نیست که او واقعاً هست. به شدت لاغر هم شدت لاغری او را نمی‌رساند. به خاطر فقدان واژه‌ی مناسب در زبان فارسی ناچارم به همان لاغر اکتفا کنم.
از طرفی فکر کردم شاید اگر پیش از شروع، علت لاغری او را بدانید تکلیف‌تان هم روشن ‌‌می‌شود و قبل از آنکه بابت اتلاف وقت‌تان طلبکار شوید همین اول کاری بفهمید که می‌خواهید خواننده‌ی این ماجرایی که از حالا به بعد بهش می‌گوییم "داستان" باشید یا نه.

معمافروش معتقد است تناسبی بین وزن بدن آدم‌ها و میزان خنگی آنها برقرار است. به این ترتیب که هر چه وزن بدن یک آدم بیشتر باشد خنگ‌تر است چون مغز آدم‌ها تقریباً به یک اندازه است اما هیکل‌های متفاوتی دارند. پس اگر دو کار اصلی مغز را کنترل بدن و فکر کردن بدانیم، هرچه قلمرو کنترل مغز گسترده‌تر باشد لاجرم کمتر به کار فکر کردن می‌رسد.
اینطور است که تلاش برای لاغر ماندن بخش مهمی از زندگی این بنده‌ی خدا را تشکیل می‌دهد. معمافروش لاغری را انتخاب کرده تا خنگ نباشد ــ در این تلاش‌ها، مصرف روزانه یک وعده تریاک را هم لحاظ کنید.

2

جریان کارآگاه تلفنی شدنم به جریان بیست و هشت ساله شدنم مربوط می‌شود. یک داستان کسالت‌بار، مثل جریان بیست و هشت ساله شدن آدم. الان رمقی برای تعریف کردن آن ماجرا ندارم. می‌خواهم یکراست به چند ماه بعد از شروع شغل‌ام به عنوان کارآگاه تلفنی برسیم.

آن روز صبح، یا ظهر.. شاید هم بعد از ظهر (چه فرقی می‌کند. چیزی که یادم مانده این است که هوا هنوز روشن بود، که از آنهم زیاد مطمئن نیستم) بعد از دو شب بی‌خوابی بی‌صبرانه گوش به زنگ تلفن مشتری‌ام بودم تا خبر بدهد جوابی که به او داده‌ام از اساس اشتباه بوده و کاملاً در حرفه‌ی کارآگاهی ریده‌ام.

مردی که در انتظار تلفن‌اش دو شب بی‌خوابی کشیده بودم و جرئت زنگ زدن به او را نداشتم دو روز قبل تماس گرفته بود تا بگوید زن‌اش مدتی است که سئوالات بی‌ربط و عجیبی می‌پرسد. از شوهره می‌پرسد توی فک و فامیل‌تان کسی را می‌شناسی که چشم‌هایش آبی باشد؟ دماغ قوز دار؟ قد کوتاه؟ مو قهوه‌ای؟ و... به مناسبت‌های مختلف ــ حتی بی‌مناسبت ــ هر فرصتی که گیر می‌آورد یکی از همین سئوالات از شوهرش می‌پرسد. خلاصه این بابا به سئوالات زنش شک کرده بود و با دیدن آگهی "کارآگاه تلفنی" در روزنامه فکر کرده بود هم فال است و هم تماشا. پس با من تماس گرفته بود.
می‌گفت پیش از ازدواج، همان اوائل جوانی بعد از مرگ پدرش به خاطر یکسری دعواهای ارث و میراثی از خانواده‌اش بریده و چوب شکسته و به تهران آمده است. این را بعد ازینکه پرسیدم چطور زن‌اش تا به حال خانواده‌ی او را ندیده گفت.
تقریباً برایم مشخص بود که علت سئوالات عجیب زن‌اش چیست. نیازی هم به لفت دادن مکالمه‌مان نداشتم. همان سه چهار دقیقه‌ای که صحبت کرده بودیم با تعرفه‌ی آن زمان ده-پانزده هزارتومانی روی خدمات متفرقه‌ی قبض تلفن‌اش می‌رفت و پول که به دستم می‌رسید از مخارج یک هفته‌ام هم بیشتر می‌شد.
احتیاجی به لفت دادن مکالمه نداشتم اما خوشم هم نمی‌آمد خیلی رک و سرراست خبر بدی را به آدمی که دلیلی برای تنفر ازش ندارم بدهم. پس مثل سئوالی حاشیه‌ای و انگار از سر کنجکاوی پرسیدم «از وقتی همسرتان حامله شده، رفت و آمد یکی از آشنایان او که احتمالا کوتاه قد است و دماغ قوزی و چشم آبی و موی قهوه‌ای هم دارد به خانه‌ی شما بیشتر نشده؟» شوهره یکه خورد. گفت «حامله؟ چیزی درباره حامله بودن‌اش به من نگفته.. اصلا مخالف بچه‌ست.. به خاطر کارش.. سفرهای دائمی‌ کاری‌اش..»
حس کردم انگار یارو هنوز توی باغ نیست. واضح تر پرسیدم «بین همکاران‌اش، دوستانش.. بین کسانی که با آنها معاشرت می‌کند مردی که توصیف کردم را می‌شناسید؟» یک مدتی (با تعرفه‌ی آن زمان به اندازه‌ی پنج هزار تومان) سکوت کرد و با تردید گفت «نه. بین همکاران‌اش همچین کسی.. در واقع هیچ‌کدام از همکاران‌اش را نمی‌شناسم.. می‌خواهید بگویید..؟» عذرخواهانه گفتم «بله، متاسفانه احتمالاً.»
یارو که گیج و منگ تلفن را قطع کرد.. نمی‌دام چه‌م شده بود اما از این کاسبی آسان با سرمایه‌ی فناناپذیر هوش‌ام حس خوبی پیدا کرده بودم. دلم می‌خواست یک حالی به خودم بدهم ــ طبق معمول سیبزمینی سرخ‌ شده.
حین سیب‌زمینی سرخ کردن، یک اتفاق بی‌ربط، پریدن روغن موقع خالی کردن سبد خیس سیبزمینی‌ها توی تابه، من را به یاد مادربزرگم انداخت که با افتخار پسر شدن من را مرهون زحمات خودش و سیب‌های ترشی که با زور ِ قربان صدقه و تشر به خورد مادرم داده بود می‌دانست. معتقد بود یک زن حامله با خوردن بعضی مواد غذایی می‌تواند خصوصیات ظاهری و باطنی بچه‌اش را به سمت یکی از اقوام خود یا شوهرش هدایت کند.
«ایــ..خــ..کــیـ..»
این صدایی بود که با به یادآوردن آن خاطره، بی‌اراده از دهنم خارج شد و خودم را هم غافلگیر کرد. اجاق‌گاز را خاموش کردم. در آن شرایط دیگر خودم را لایق سیبزمینی‌هایی که تقریباً آماده شده بودند نمی‌دانستم. کسی مدام کنار گوشم با تمسخر می‌گفت "کاسبی آسان.. سرمایه‌ی فناناپذیر هوش.. ها؟" اما این عادلانه نبود. حق‌ام بیش از اینها بود. احتیاج داشتم کسی غیر از خودم بابت این حماقت‌ تحقیرم کند ــ معمافروش.
نزدیک عصر بود. اگر همان لحظه هم راه می‌افتادم تا به میدان مولوی برسم معمافروش بساطش را جمع کرده بود و رفته بود. موبایل‌اش را هم که به عنوان تلفن ثابت در خانه می‌گذاشت. به تلفن ثابت هم که حساسیت داشت. (زر مفت. می‌ترسید دوستانش بتوانند از پیش‌شماره‌ی تلفن ثابتش بفهمند کجای تهران زندگی می‌کند.) ناچار بودم تا شب که به خانه می‌رسد صبر کنم.
در مدتی که منتظر بودم معمافروش به خانه‌اش برسد با هر حدس تازه‌ای درباره علت سئوالات زن، بی‌اراده یکی از آن صداها ساطع می‌کردم: «ایــ..خــ..کــیـ..» و عجیب آنکه هر بار به شدت اولین بار از این صدای بی‌‌معنایی که معلوم نبود در کدام قسمت حلق‌ام ساخته می‌شود غافلگیر می شدم. دقیقاً چهار علت دیگر برای پرسیدن آن سئوالات می‌توانست وجود داشته باشد که هیچ‌کدام دلیل بر حامله بودن زن در مرحله‌ی اول و انداختن مسئولیت بچه‌ی یک مرد قد کوتاه ِ چشم آبی ِ دماغ قوزی به گردن شوهرش در مرحله‌ی دوم نمی‌توانست باشد.

معمافروش تازه به خانه رسیده بود و دل و دماغ حرف زدن نداشت که زنگ زدم. می‌دانستم که برای گپ زدن مفصل می‌بایست نیمه‌شب یا دم صبح با او تماس بگیرم. اما حق‌ام بیش از اینها بود.
داستان را که برایش تعریف می‌کردم بی‌علاقه فقط گوش می‌داد. حتی بعد از اینکه حرفم تمام شد هم ساکت ماند منتظر شد تا به خفت «خب؟» گفتن بیافتم. گفت «چی خب؟» گفتم «حماقت نکردم؟» با لحن بدیهی‌ای گفت «اینکه اتفاق تازه‌ای نیست. اما اگر من جای تو بودم سعی می‌کردم بفهمم زنه اوقات بیکاری‌اش را چطور می‌گذراند؟ با مجله، فیلم، کیک‌پزی، ورزش، دوستان‌اش، یا.. مثلاً از این مهمانی‌های فال قهوه و اینها..» گفتم «که چی؟» بی‌حوصله گفت «خانه.. استراحت.. اوقات فراغت.. خواب می‌دانی یعنی چی؟ الان من توی خانه‌ام هستم. کار نمی‌کنم. خانه.. استراحت.. می‌دانی که؟» و تلفن را قطع کرد.

به نظرم آمد حرف‌های معمافروش‌ محصول خماری‌ سر شب‌اش است چون هیچ ربطی به چهار حدس دیگری که درباره علت سئوالات عجیب زن می‌زدم نداشت. اما حق با او بود. نمی‌دانستم خواب یعنی چه. در آن لحظه خواب برای من به معنی موقعیت مناسبی بود که مرد می‌تواند بالشتی را روی صورت همسر خیانتکارش بگذارد و روی آن بنشیند.
خواستم با همذات پنداری با مردی که خیال می‌کند زن‌اش به او خیانت کرده خودم را تسکین بدهم، چون چیزی شبیه این موقعیت را خودم هم تجربه کرده بودم. وقتی متوجه خیانت معشوقه‌ام شدم در خواب خفه‌اش نکردم که هیچ کلی هم زور زدم تا مودبانه بگویم "بهتر است بروی" و بعد که او برای انکار با تعجب بپرسد "چرا؟" باز اینبار هم کلی زور زدم تا صادقانه بگویم "بلحاظ اخلاقی و.. راستش را بخواهی، مهم‌تر بلحاظ بهداشتی."
خیلی خوش‌خیالی می‌خواست تا واکنش مردی که به خاطر چند سئوال عجیب زن‌اش اینطور به هول و ولا می‌افتد را به اندازه‌ی مردی که خودم بودم تصور کنم، و نه شبیه واکنش تمام مردان صفحه حوادث روزنامه‌ها. من این خوش‌خیالی را نداشتم و به همین دلیل بی‌خواب بودم.

خیلی از نیمه شب گذشته بود که تلفن زنگ زد. این ساعت ِ مشتریانی است که از روشنایی و شلوغی روز برای حل کردن مشکلات‌شان کاملا قطع امید کرده‌اند. با اکراه نمایشگر تلفن را نگاه کردم. معمافروش بود. سرخوش و قبراق گفت «ستاره لطفاً» بعد از اینکه دکمه‌ی ستاره‌ی گوشی را زدم تا مثل مشتری‌هایم پول اضافه‌ای بابت مکالمه با من نپردازد گفت «تعجب که نکردی این وقت شب؟» گفتم «نه. این ساعت شلوغ کاری من است.. اگر بیدار باشم.» گفت «منطقی است. اساساً شبها روابط عاطفی مرموزتر می‌شوند. چه کسانی شب‌ها به جای آنکه از فشار کار بدنی روز بیهوش شوند، می‌توانند بیدار بمانند و به مهم‌ترین دغدغه‌های زندگی‌شان فکر می‌کنند.. به روابط عاطفی‌شان؟ مشتری های احمق تو. دم دست ترین کارآگاهی که می‌تواند این موقع شب کمک‌شان کند چه کسی است؟ رفیق من. کارآگاه تلفنی. از من می‌شنوی شب‌ها بیدار باش چون مشتری‌هایت به محض روشن شدن هوا تمام رمز و رازهای روابط عاطفی‌شان را فراموش می کنند.. یا بهتر است بگویم به شب موکول می‌کنند.»
فکر حماقتی که آن روز مرتکب شده بودم نمی‌گذاشت هم‌پای او بخندم و مثل همیشه اضافه کنم "از قدیم هم گفته‌اند فقط اسم‌اش بد است." گفتم «نفهمیدم تفریحات آن زن چه ربطی به سئوالات عجیبی که از شوهرش می‌پرسید داشت.» گفت «کاری که آدم‌ها انجام می‌دهند که خب.. از اسم‌اش پیداست: کار است. حتی اگر به انتخاب خودشان باشد به خاطر احتیاجی که به درآمدش دارند وظیفه‌شان می‌شود. از تفریحات و اوقات فراغت‌شان می‌شود شناخت‌شان. احتمالاً اگر از شوهرش درباره سرگرمی‌های زنه می‌پرسیدی به نتیجه‌ی مطمئن‌تری می‌رسیدی. اما در ماجرایی که تو تعریف کردی بیشتر از سئوالات زن، حساسیت و کنجکاوی شوهرش برایم جالب بود. دیدی به خاطر چند سئوال احمقانه چطور به جلز و ولز افتاده بود.. شوهره نمونه‌ی اعلایی برای دفترچه‌ی قرمز من است. شک ندارم بعد از تکمیل تحقیقات، یک جایی آن بالاهای نمودار ِ "پراکندگی ِ ابتذال ِ جغرافیایی ــ عاطفی طبقه متوسط شهری" می‌نشیند.. راستی نگفت کجای تهران زندگی می‌کند؟» گفتم «چیزی نگفت.. اما مثل همیشه می‌توانی از پیش‌شماره‌ی تلفن‌اش بفهمی.. اجازه بده ببینم.. 808.. بله. شماره‌اش با 808 شروع می‌شود.» گفت «لعنت به شهرک غرب. از پیش شماره‌اش چیزی نمی‌شود فهمید بسکه هر خیابان‌اش زمین تا آسمان با خیابان دیگر فرق می‌کند.. آدم‌های فاز چهارش هیچ ربطی به آدم‌های فاز یک‌اش ندارند. حالا فازهای‌اش توی سرش بخورد. بیرون از شهرک غرب هم کلی پیش‌شماره‌ی 808 داریم. اکثر شماره‌های قدیمی با 808 شروع می شوند... اما در کل لعنت به شهرک غرب. چهارتا شماره‌ی بعدی را بگو شاید کمکی کند.»
بدون فوت وقت تلفن‌ام را نگاه کردم و شماره‌ی کامل مرد را دادم تا دوباره مجبور به شنیدن سخنرانی معمافروش درباره تحقیقات ـ به خیال خودش ـ علمی‌ای که برای اثبات تئوری‌هایش درباره طبقه متوسط می‌کرد نشوم.

بی‌خوابی‌‌ام دو روز طول کشید و در دومین روزی که همچنان گوش به زنگ شوهره بودم تا بگوید زن‌اش حامله نیست ـ که هیچ‌وقت دوباره تماس نگرفت ــ تلفن به صدا درآمد و بعد از این تلفن بود که توانستم چند ساعتی بخوابم ــ بالاخره ماجرا دارد شروع می‌شود.‌

شماره‌ای که روی تلفن افتاده بود شماره‌ی همان مردی بود که زنش سئوالات عجیب می‌پرسید. امیدوارم بودم با فحش و فضیحت خبر حامله نبودن زن‌اش را بدهد تا من هم برای جبران، با شرمندگی چهار احتمال دیگر را برایش بگویم. اما آن طرف خط زنی بود که مکالمه‌اش را اینطور شروع کرد «شما کی هستید؟» گفتم «من؟ انگار شما تماس گرفته‌اید.» گفت «عذر می‌خواهم اما مسئله‌ی مهمی است.. من باید بدانم.. خواهش می‌کنم..» گفتم «اسمم که.. مهم نیست. اما شغل‌ام کارآگاهی است. در واقع کارآگاه تلفنی هستم. چرا می‌خواهید من را بشناسید؟» گفت «می‌دانم. از صدای ضبط شده‌ای که پیش از برقراری تماس نرخ مکالمه با شما را اعلام می‌کرد متوجه شدم چه کاره هستید. اما می‌خواهم بدانم شوهرم دو روز پیش با یک کارآگاه چکار می‌توانسته داشته باشد؟» گفتم «یادم نمی‌آید.. اما چیزی که از من می‌خواهید کاملا غیر حرفه‌ای است. اگر یادم بود هم نمی‌توانستم رازهای مشتری‌هایم را فاش کنم.. حتی ممکن است شوهر شما شماره‌ی اشتباهی گرفته باشد.»
معلوم بود حرفم را باور نکرده، خودم هم باورم نشد اما زن عذرخواهی کرد و تلفن را قطع کرد. تا چند دقیقه بعد که باز تماس گرفت. گفت «شما واقعا کارآگاه هستید..؟ یعنی یک کارآگاه واقعی؟» گفتم «یک کارآگاه تلفنی واقعی.» گفت «من چطور می‌توانم شما را استخدام کنم؟» گفتم «در واقع همین الان هم من در استخدام شما هستم.. پول‌اش را با قبض تلفن‌تان می‌پردازید.» گفت «می‌خواهم برای من کشف کنید چطور یک مرد میانسال ِ چاق و بد قواره ــ کاملا بد قواره ــ در عرض یک روز می‌تواند برای زن‌های خیلی جوان و خیلی خوشگل و خیلی خوش هیکل جذاب شود؟» گفتم «در این یک روز ستاره‌ی سینما، خواننده.. یا.. چه‌ می‌دانم.. یک فوتبالیست قدیمی‌ای چيزي که نشده؟» گفت «اگر شهرتی داشت که عجیب نبود. اما غیر از چند نفر از کارمندان اداره‌ای که در آن کار می‌کند و البته من که زن‌اش هستم کسی نمی‌شناسدش.» و تاکید کرد «بد قواره.» پرسیدم «و شما.. قیافه‌ی شما؟» گفت «معمولی.. می‌گویند بانمک‌ام.. کمی بانمک. البته به نظر خودم معمولی..»
به دلیل بی‌خوابی‌ام نتوانستم ماجرایی که زن تعریف کرد را با جزئیات بفهمم. درست گوش نمی‌دادم. اما از حرف‌هایش اینطور بر می‌آمد که خوشبختانه شوهرش حرف من را جدی نگرفته است و رابطه‌اش با همسرش آنقدری خوب بوده که با هم به گردش و پیاده روی هم بروند. همین کافی بود تا زن را از سر خودم باز کنم و تلفن را قطع کنم و با خیال راحت بخوابم.

3

فردای آن روز با معمافروش‌ مشغول گپ زدن بودیم که اولین آدم کنجکاوی که موقع گشت زدن در راسته‌ی بنجل‌فروش‌های میدان مولوی تابلوی مقوایی "معما فروشی" نظرش را جلب کرده بود از راه رسید. کناری ایستادم تا به کارش برسد.
معما فروش صندلی پارچه‌ای تاشوی مقابل‌اش را به مشتری تعارف کرد. یارو که مردی بیست و پنج ـ شش ساله به نظر می‌رسید با یکی از آن لبخندهای بی‌اعتمادی که می‌گوید "هر چه داری رو کن اما زیاد جدی نگیر. من فقط محض تفریح اینجا هستم" روی صندلی نشست و گفت: «قیمت‌اش چقدر است؟» معما فروش جواب داد «فعلاً هیچی» و نگاهی به سرتاپای مرد انداخت و روی کمربند کنفی‌اش تأمل کرد. این کار تقریباً نصف سیگار طول کشید و بعد با آرامش خاص سر صبح جماعت پا به سن‌گذاشته‌ی تریاکی قصه‌اش را اینطور شروع کرد:

ــ فرض کن زنی که عاشق‌اش هستی..

مشتری شوخ و شنگ، انگار بخواهد معما فروش را دست بیاندازد با شگفت‌زدگی تمسخرآمیزی پرسید: «چی؟»

ــ می‌دانم. شاید همچین زنی وجود نداشته باشد. اما گفتم فرض کن. فرض کن عاشق زنی هستی که او هم عاشق توست یا لااقل اینطور وانمود می‌کند. به هر حال تو آنقدر برای آن زن مهمی که حاضر است برای اثبات عشق‌اش به تو هر کاری بکند.. فرض کن همچین مردی هستی و همچین زنی را می‌شناسی.. توجه کن که شوهرش نیستی اما همچین زنی داری.. می‌فهمی فرق‌اش را؟ این مهم است که شوهرش نباشی اما او برای اثبات وفاداری...

مشتری بی‌حوصله گفت «خیلی خب. فرض کردم.»

ــ پس تا اینجا تو مردی هستی که.. یا اصلا اینطور فرض کن که مردی عاشق زنی است.. نکره بهتر است. هر جا خواستی خودت را جای مرده فرض کن.. اما من نکره تعریف می‌کنم. مردی که...

مشتری باسن‌اش را از روی صندلی بلندکرد، نیم خیز شد و گفت «اگر خیلی طول می‌کشد.. الان کار دارم. یک وقت دیگر. سر فرصت.. ها؟»

معما فروش که داشت آخرین دود سیگار را از دماغ‌اش بیرون می‌داد ‌و فیلتر را زیر پاشنه‌ی کفش‌اش له می‌کرد گفت «پس توی راه که می‌روی به این ماجرا هم فکر کن: تو از معشوق‌ات دوری. موقع مکالمه‌ی تلفنی با او، درحالی که گفته توی خانه تنهاست صدای زنگ موبایل غریبه‌ای را از پشت تلفن می‌شنوی. معشوق‌ات همچنان اصرار دارد که تنهاست و صدا هم از تلویزیون بوده یا هر بهانه‌ی دیگری. اما تو هم صدا را به وضوح شنیده‌ای.. عاشق‌اش هستی. شک کرده‌ای. شک! می‌دانی شک یعنی چی برادر؟ چطور می‌توانی در همان لحظه خانه‌ی او را ببینی تا بفهمی تنهاست یا نه؟»

مشتری دوباره باسن مرددش را روی صندلی پارچه‌ای گذاشت و گفت «خب.. اِ... شاید بشود.. خیلی از من دور است؟»

ــ نیم ساعت، اگر تو.. که نه. اگر مرده به سرعت رانندگی کند نیم ساعت بعد به خانه‌ی زنه می‌رسد.. فکر می‌کنی پنج ثانیه بعد از گفتن "اوه، عزیزم.. بابام داره میاد اینجا" یا "شوهر کثافتم توی راهه" چقدر طول می‌کشد؟ در مجموع ده ثانیه. در ضمن به اصل سئوال دقت کن: چطور مرد می‌تواند ببیند در همان لحظه‌ای که صدای زنگ موبایل غریبه‌ای را شنیده در خانه‌ی زن چه خبر است؟

مشتری کمی فکر کرد و بعد با لحن مرد آزادی که زن‌ها به تخم‌اش نیستند گفت «مهم نیست.. به من چه؟»

معما فروش با تمسخری که سعی می‌کرد پنهان کردن‌اش را توی چشم مشتری کند گفت «آفرین. جواب درست همین است. تو هم که عجله داری. پس خداحافظ.» و به من اشاره کرد که جای مشتری که هنوز نشسته بود بنشینم.
مشتری با دست به من اشاره کرد تا صبر کنم و همینطور که کف دستش رو به من توی هوا بود (انگار فراموش کرده بود دستش را بیاندازد یا فکر می‌کرد اگر اشاره‌اش را متوقف کند ممکن است به زور از صندلی بلندش کنم) به قسمت سفید مقوای "معما فروشی" خیره شد. پیشانی مچاله شده‌اش نشان می‌داد به سختی مشغول فکر کردن است. همچنان که به تابلو خیره بود (شاید از کنجکاوی خودش خجالت می‌کشید) مثل آنکه با صدای بلند فکر می‌کند گفت «به همسایه‌اش تلفن می‌کنم یا به سرایدار ساختمان.. یا..»
حالا معما فروش بود که حوصله سر رفته توی حرف مشتری می‌دوید «فراموش کن برادر. تو که شوهرش نیستی.. یعنی مرده هیچکاره‌ی زنه است. فقط عاشق‌اش است. همین الان گفتی مهم نیست. من هم گفتم جوابت درست است. برو تا دیرت نشده.» مشتری با اطمینان کیف پول‌اش را درآورد و پرسید «چقدر می‌شود؟» معما فروش که به نظر می‌رسید توی باغ نیست گفت «چی؟» مشتری با نگاهی که می‌شد در آن خواند "بس کن. من که می‌دانم همین را می‌خواهی" گفت «جواب! از راه دور چطوری.. مرده چطور ببیند زنه تنهاست یا نه؟»

ــ الان هیچی. برو ده دقیقه‌ای همین اطراف بگرد و فکر کن. بعد اگر راه‌ فهمیدن‌اش را پیدا نکردی من هنوز اینجا هستم. با هفت هزار و پانصد تومان برگرد. تو دشت اول امروزی، فکری هم به حال پول خرد بکن، اگر نداری.

ـ ـ ـ

بعد از رفتن مشتری معما فروش طوری بحث را با من پی گرفت که انگار چند ثانیه‌ای برای سلام کردن به رهگذری مکث کرده و حالا می‌خواهد بگوید کجا بودیم؟

ــ که سوسکه یک روز صبح از خواب بیدار شد و دید تبدیل به مرد جذابی شده؟

گفتم: «زنه مدام می‌گفت بدقواره بدقواره..» و یک بار دیگر هر چه از گفته‌های زن را که به یاد داشتم برایش تعریف کردم.

مشتری که در این مدت هر بار بیشتر از چند متر از ما دور نمی‌شد و ظاهرا مشغول تماشای ساعت‌های شکسته و فنرها و پیچ و مهره‌های زنگ‌زده و ریش‌تراش‌های اسقاط و باقی بنجل‌های دستفروش‌های اطراف بود این بار با تردید نزدیک آمد و گفت «ببخشید صحبت‌تان را قطع می‌کنم. نمی‌شود مرد یک نفر را از همان حوالی بفرستد سراغ خانه‌ی زن؟» معما فروش لحظه‌ای چشم از من برداشت و نگاه تحقیرآمیزی به مرد انداخت و دوباره به من بازگشت.

ــ این احمق‌ها حالم را به هم می‌زنند.

نفهمیدم نظرش به مشتری است یا ماجرای آن زن و شوهر. مشتری هم که به نفع‌اش بود تصور کند از این گفته‌ی معمافروش سر در نمی‌آورد کمی دسپاچه ساعت‌اش را نگاه کرد و ناچار رفت سراغ دست‌فروشی‌ها.

معما فروش اجازه داد هر دوی ما در این تردید باقی بمانیم و متفکرانه پرسید «پس زن‌اش دقیقا دو روز بعد تماس گرفت.. یعنی دیروز؟»
کنجکاو نبود جواب سئوال خودش را هم بداند. بدون مکث و با کلماتی که کسالت ازشان می‌بارید ادامه داد «تو از این مردم.. از این طبقه چه می‌فهمی دوست ــ نسبتا ـ احمق من؟.. این مردم.. دغدغه‌های این مردم حالم را به هم می‌زند.. این.. مردم این طبقه‌ای که می‌توانند بابت هر دقیقه حرف زدن با تو پنج هزار تومان خرج کنند.. یا محض ماجراجویی معمای من را هفت هزار و پانصد تومان بخرند کـِی فرصت کرده‌اند درست و حسابی زندگی کنند؟ کی نگران سیر کردن شکم‌شان بوده‌اند؟ چقدر معنی درد جسمی قابل معالجه را می‌فهمند؟ این طوری است که بزرگ‌ترین دغدغه‌ی ذهنی‌‌شان می‌شود ‌رابطه‌شان‌ با زن یا مرد، چون اصیل‌ترین تجربه‌ی زندگی‌شان جزئیات این قبیل روابط بوده.. یا خواهد بود. این مردم حال‌ام را به هم می‌زنند اما منبع درآمد خوبی هستند ــ برای تو بیشتر.
عاشق بکری این طبقه‌‌ام اما حالم را به هم می‌زنند. چکار کنم؟ همین بابا را ببین. (با چشم به مشتری اشاره کرد که داشت خودش را با خواندن تابلوی دستفروش کناری ــ مارتی ــ سرگرم می‌کرد) اگر معما درباره علت ناپدید شدن ناگهانی تمام پرنده‌ها در تمام کره زمین بود هیچ کجای ذهن‌اش درگیر نمی‌شد، الان با خیال راحت توی ماشین‌اش نشسته بود و داشت می‌رفت تا برای اولین دوستی که می‌بیند ــ احتمالا همان زنه ــ قصه‌ی ماجراجویی‌اش را در راسته‌ی دست‌فروش‌های مولوی تعریف کند. اما حالا نگاه‌اش کن. به خاطر زنگ تلفن یک غریبه چه حالی است. به نظرت این بدبخت اندازه‌ی یک نوزاد معصوم نیست؟ پس چرا دارد حالم را به هم می‌زند؟ بهش فکر کن.. خودم تمام‌وقت دارم بهش فکر می‌کنم... راستی آخرین باری که یک نفر به تو تلفن زده تا مسئله‌ای غیر از این مهملات زن و مردی مطرح کند کی بوده؟»
طبیعتاً منتظر جواب من نشد. دست‌اش را برای مشتری که هنوز در فاصله‌ی چند متری داشت زیر چشمی ما را می‌پایید بلند کرد. وقتی مرد با اشتیاقی که سعی می‌کرد پشت نگاه کنجکاوش به بساط‌‌های مسیرش پنهان کند نزدیک‌تر آمد معما فروش پرسید «چند دقیقه شده؟» مشتری ساعت‌اش را نگاه کرد و گفت «هفت و.. الان هشت دقیقه شد.» معما فروش گفت «پس برو دو دقیقه دیگر بیا» مشتری با صدایی که بین التماس و شوخی مردد بود گفت «راهی ندارد که زودتر.. الان؟ من پول خرد هم پیدا نکردم. می‌توانم ده هزار تومان بدهم..؟» معما فروش گفت «دو دقیقه دیگر.. پولت را هم خرد کن.»
و من شاهد بودم در این دو دقیقه، صد و بیست ثانیه‌ی لذت‌بخش داشت.

دو دقیقه بعد مشتری که روی صندلی پارچه‌ای نشست معما فروش گفت «جواب صحییح را می‌خواهی یا جوابی که دوست داری بشنوی؟» مشتری گفت «چه فرقی دارند؟»

ــ جواب درست همان است که خودت گفتی.. "مهم نیست. به من چه؟" پولت را بگذار توی جیب‌ات و برو..

مشتری مستاصل و هول گفت «جواب خودم نه. جواب شما..»
معما فروش بعد از اینکه توی جیب‌هایش دنبال سیگار گشت و پیدا کرد، گفت «اما جوابی که دلت می‌خواهد بشنوی.. جواب کاربردی اما مبتذلی که تو را راضی می‌کند. جوابی که دوست‌ام ــ با کارآگاه تلفنی آشنا شدی؟ ــ چند ماه پیش به یکی از مشتری‌های‌اش، خانم جوانی که سراسیمه تلفن زده بود تا بپرسد چطور می‌تواند از راه دور خانه‌ی معشوق‌اش را ببیند داده بود. گویا آن خانم هم حین تماس تلفنی صدای زنگ اس ام اس غریبه‌ای می‌شنود... راهی که دوست‌ام به او پیشنهاد کرده بود به نظر من احمقانه و مبتذل است. اما احتمالا شما را خوشحال می‌کند... »
معما فروش انگار حضور مشتری را فراموش کرده باشد رو به من که کناری ایستاده بودم گفت «هیچ توجه کرده‌ای که آدم‌ها وقتی در موقعیت رابطه قرار می‌گیرند روی لبه‌ی ابتذال لیز می‌خورند.. قدم نمی‌زنند، کنترلی ندارند.. عملا سُر می‌خورند...؟»
می‌دانستم جواب نمی‌خواهد. سری برای‌اش تکان دادم که هیچ تایید و تکذیبی را نشان نمی‌داد. معما فروش حین گفتن این جملات اشاره کرد سیگارش را روشن کنم. به جای جواب سیگارش را روشن کردم. مشتری هنوز مومنانه منتظر بود.

ــ خب.. جوابی که دوست‌ام به آن خانم جوان داد.. راستی شما موبایل دارید؟

مشتری برای جلوگیری از اتلاف بیشتر وقت موبایل‌اش را از جیب شلوارش بیرون آورد و به معما فروش نشان داد.

ــ موبایل شما اسپیکر و دوربین که دارد..؟ تمام موبایل‌ها دارند. کارآگاه تلفنی به آن خانم توصیه کرده بود که به محض شنیدن آن صدای زنگ مشکوک، اگر برای‌اش مهم است از دوست‌اش بخواهد که اسپیکر و دوربین موبایلش را همزمان روشن کند. اینطور صدای‌ خودش هم روی فیلم ضبط می‌شود و راه تقلب را می‌بندد. حالا موبایل آن خانم چشم و گوش او در خانه‌ی دوست‌اش است. می‌تواند از دوستش بخواهد به سرعت دوربین را 360 درجه بچرخاند.. می‌تواند با پاهای دوستش توی خانه راه بیافتد و پشت مبل‌ها، حمام و دستشویی و اتاق‌ها و مخصوصا کمدها را ببیند. در این فاصله خودش هم می‌تواند خیلی سریع.. نیم ساعت؟ ..به سرعت خودش را برساند تا فیلم را ببیند.
این توصیه‌ی کارآگاه تلفنی بود، چرخش 360 درجه‌ای و این قر و قنبیل‌ها.. اما من راه بهتری سراغ دارم. راه بهترش می‌تواند این باشد که به جای اینکه از او بخواهد دوربین را در خانه بچرخاند، به محض شنیدن آن صدا از او بخواهد در این فاصله‌ای که خودش را به خانه‌ می‌رساند دوربین را روی در ورودی ثابت نگه دارد.. این کار بهتری است. بهتر از این جهت که ابتذالش کمتر است.. اگر بپذیریم موقع لیز خوردن کنترل بسیار مشکل است پس باید بپذیریم در روابط عاطفی از ابتذال گریزی نیست. پس لااقل کمتر مبتذل باشیم..

جمله‌ی آخر را رو به من گفت و همچنان که با خونسردی توی چشم‌های من نگاه می‌کرد خطاب به مشتری گفت «اما جواب صحییح‌اش همان است که خودتان گفتید "مهم نیست. به من چه؟"»
باز همان لبخند تحقیرآمیز هنگام نشستن، روی لب‌های مشتری نشست. با رندی، انگار از اول هم مهم نبوده و بعد از این هم مهم نخواهد بود گفت «پس دوربین موبایل روی در ورودی؟ عجب.»
معما فروش پولش را گرفت و با این جمله مشتری را بدرقه کرد «حواس‌تان به پنجره‌ها هم باشد..»

ـ ـ ـ

مشتری که رفت فرصت نشد کنایه‌ی معما فروش را جواب بدهم (قصد جواب دادن هم نداشتم. جوابی هم نداشتم که بدهم) چون یک خانم میانسال که مشتری دائمی معمافروش بود از راه رسید و به محض نشستن روی صندلی پارچه‌ای، هفت هزار و پانصد تومان‌اش را توی یک پاکت به معمافروش داد (مطمئن بود که حتی نمی‌خواهد سعی کند) و معمای آن روزش را گرفت و رفت که تا عصر بهش فکر کند و برای گرفتن جواب بازگردد.

ــ فرض کن شوهری داری که از جمیع جهات مرد متوسط‌الحالی است.. حتی به لحاظ سن. بعد ناگهان در عرض یک روز متوجه می‌شوی که این مرد چاق و میان سال و کچل و..

رو به من گفت «چی؟» گفتم «بد قواره»

_ بعد این مرد بد قواره که پول و شهرت و توانایی و حتی استعداد نشکفته‌ی خاصی هم ندارد در عرض یک روز ناگهان مورد توجه زنهای خیلی جوان و خیلی خوشگل و خیلی خوش هیکل قرار می‌گیرد. در عرض یک روز آنقدر برای زنها جذاب می‌شود که توی خیابان و در حضور همسرش که تو باشی یقه‌اش را می‌گیرند و به او اظهار عشق می‌کنند. خب؟
مشتری دائمی طبق معمول اولین حدس‌اش را با صدایی شبیه زمزمه و لحنی که معلوم نبود تکرار معما برای شیرفهم شدن خودش است یا جواب‌اش، اینطور مطرح کرد «در این یک روز.. مجری برنامه آشپزي تلویزیون..» احتیاجی به دخالت معما فروش نبود. لحن‌‌اش را از سئوالی به خبري تغییر داد و گفت «..که نشده.» معما فروش با لبخند دلسوزانه‌ای گفت «عصر دیر نکنی.»

مشتری دائمی احتیاج داشت هر روز به معمایی فکر کند. حدس من این بود که فکر کردن به معماهای پیچیده اما مبتذل معمافروش راه فکر کردن به معماهای بسیار ساده اما بسیار عمیق زندگی خودش را می‌بندد. معماهایی که حل کردن‌شان بیش از آنکه نشانه‌ی هوش باشد، نشانه‌ی حماقت است.
چه حماقتی بالاتر ازینکه مشتری دائمی که زنی در آستانه‌ی پیری است بخواهد دزد چال زیبای کنار لب‌اش را پیدا کند؟ حتی اگر معما به شیوه‌ی معمافروش طرح شود: «زنی را فرض کن که بخش عمده‌ای از بار زیبایی‌اش را چال زنخدان‌اش حمل می‌کند. همیشه، از بچگی روی این حفره‌ی ظریف کنار لب‌اش هنگام خنده حساب باز می‌کرده و به همین خاطر اشتباهاً به خنده‌رو بودن معروف شده است.. و بعد یک روز متوجه می‌شود دیگر اثری از این چاله‌ی زیبا روی لپ‌اش نیست. خب؟»
این معما احتیاج به فکر کردن ندارد. کافی است که مشتری دائمی خوب به صورت‌اش در آینه نگاه کند تا چال زنخدان‌اش را در همان جایی که از هنگام تولدش بوده پیدا کند. اما از رونق افتاده و بی‌فروغ، پنهان لابلای خطوط تازه‌ای که کنار لبش ظاهر شده‌اند. دزد چال زنخدان مشتری دائمی پیدا شد: پیری.

معمافروش بیشتر از من مشتری دائمی‌اش را می‌شناخت. شناخت من از او در حد همان سلام و علیک هر روزه بود. از معمافروش شنیده بودم که اسمش منیژه است و شغلش آرایشگری یا مدیریت یک آرایشگاه یا همچو چیزهایی است. گمان نمی‌کنم او هم چیزی بیشتر از آنچه معمافروش به او گفته بود درباره من می‌دانست: «با دوست‌ام، کارآگاه تلفنی آشنا شدی؟»
استثناً این بار معمافروش هم کم و بیش با من موافق بود.

ــ در اینکه منیژه خانم برای فکر نکردن به معماهای ساده‌ و در عین حال عمیق زندگی خودش هر روز به سراغ معماهای پیچیده‌ و در عین حال مبتذل من می‌آید با تو هم‌نظرم دوست ــ نسبتاً ــ باهوش من. اما باز آن مسئله‌‌ی مهم را فراموش کرده‌ای: طبقه‌‌ای که این مردم از آن می‌آیند.. مردمی که بابت سرگرمی یا رفع کنجکاوی می‌توانند اینهمه پول خرج کنند..»
داشتم آماده می‌شدم سرفه کنم اما او خیال کرد قصد اعتراض دارم و می‌خواهم بحث قدیمی‌مان درباره اشتباه گرفتن میزان درآمد آدم‌ها با طبقه‌ی اجتماعی‌ای که از آن برخاسته‌اند را پیش بکشم و پیش‌بینانه ــ به خیال خودش ــ توی حرف من پرید: «نه.. به مایه‌دار بودن این آدمها کاری ندارم. به نحوه‌ی خرج کردن‌شان کار دارم. حواس‌ات به سخن مارکس نیست که "آدمها همان‌طوری فکر می‌کنند که زندگی می‌کنند" نوع زندگی آنها.. نحوه ی پول خرج کردن‌شان است که طبقه‌شان را می‌سازد.
جواب تو برای این معما اگر "پیری" باشد به درد منیژه خانم نمی‌خورد. جواب معما در صورتی جواب معما محسوب می‌شود که با منطق مشتری جور در بیاید. منطق منیژه‌ خانم و طبقه‌اش پیری ِ مجرد را به عنوان دزد چال زنخدان‌اش نمی‌پذیرد. علت‌های پیر شدن‌اش را چرا.. شوهر ماست وارفته‌اش؟ شاید. دخترهای از زیرکار درروی آرایشگاه‌اش؟ شاید. پسرش که به جای درس‌خواندن در ینگه دنیا شکم یک دختر سیاه را بالا آورده؟ شاید. هوای کثیف این خراب شده ــ تهران؟ شاید. امواج پارازیت ماهواره‌ها؟ شاید.... باورت بشود یا نه مردم این طبقه درکی از پیر شدن به صرف پیر شدن ندارند. چون تجربه‌ی زندگی کردن را ندارند. آدم برای پیر شدن احتیاج به زندگی کردن دارد.. این مردم زندگی نکرده‌اند که پیر شدن را بفهمند که..»

نزدیک ظهر بود. تلفنم چند باری زنگ خورد اما دلیلی برای جواب دادن‌اش نداشتم. گفتم که، خرج آن هفته‌ام درآمده بود. به انتهای راسته‌ی بنجل‌فروش‌ها نگاه کردم. کوچه خلوت‌تر شده بود، یعنی تازه شبیه یک جای شلوغ معمولی شده بود. گفتم «نیامد..» معمافروش به تلفن‌ام اشاره کرد و گفت «برو سراغ کاسبی‌ات.. اگر آمد فردا برایت تعریف می‌کنم. فردا هم که برمی‌گردی.. » گفتم «می‌خواهم یکبار دیگر ماجرا را بشنوم.. تلفنی درست نمی‌شد فهمید. من هم که آن روز گیج و بی‌خواب بودم.. حتی مطمئن نیستم صورت مسئله را درست فهمیده باشم.» معمافروش گفت «آدرس دقیق را داده‌ای؟» گفتم «مگر تو آدرس دقیق هم داری؟ به زنه گفتم بیاید میدان مولوی و ابتدای بازار از یک نفر بپرسد دست‌فروش‌ها کجا هستند. گفتم وقتی راسته‌ی دستفروش‌ها را پیدا کرد در آن شلوغی چشم بدواند دنبال ژولیده ترین آدمی که از فرط ژولیدگی حتی میان این جماعت ژولیده هم از دور قابل شناسایی است.. ترسیده بود نکند تو "مارتی" باشی. گفتم این آدم ژولیده ــ هپلی گفتم یا ژولیده؟ یادم نیست ــ اسم‌اش مارتی است و کنار بساط معمافروشی‌ تو بساط می‌کند. گفتم که از دور، توی شلوغی مارتی را نشان کند و به او که رسید تو را کنارش پیدا کند.»
مارتی که اسم‌اش را چند بار از زبان من شنیده بود مثل سگی چاق که در گرمای ظهر تابستان کنار دیوار چرت می‌زند، بی‌آنکه چشم‌هایش را کاملاً باز کند لحظه‌ای بی حال گوش تیز کرد و بعد به حالت سابقش بازگشت، یعنی همچنان که دفترچه‌ی سیمی‌اش را به بغل می‌فشرد به جایی نامعلوم در اعماق پلک‌اش خیره شد.
معمافروش گفت «بی‌خود وقتت را تلف می‌کنی.. این هم یکی از همان معماهای متوسط مشتری‌‌های متوسط‌الحال‌ات است که در نهایت به روابط‌شان با زنی یا مردی برمی‌گردد.. به یک آلت.. نر یا ماده... چه فرقی می‌کند؟ برو وقتت را تلف ِ این اراجیف نکن.» با پوزخندی که تلاش می‌کردم دوستانه به نظر برسد گفتم «سر صبح مهربان‌تر بودی.. می‌گفتی دغدغه‌های‌شان حواشی آلت‌‌شان است.. حالا رسیدی به اصل مطلب. معلوم نیست تا عصر به کجا برسیم.»
معمافروش سعی نکرد توجیه کند. لبخند هم نزد که به شوخی بگذراند. چند لحظه سکوت کرد و تا من بیایم آماده شوم که به نشانه‌ی عذرخواهی سکوت را بشکنم رو به مارتی کرد و گفت «خیلی گرم شده همسایه.. این گرما برای کسی دغدغه‌ی فلسفی باقی نگذاشته..» اشاره‌اش به تابلوی روبروی مارتی بود که رویش نوشته شده بود "بررسی و ارائه‌ی راه حل ِ فوری و قطعی برای دغدغه‌های فلسفی شما" و زیر این نوشته با خط درشت‌تری آمده بود "فقط با هزار تومان" و با خطی باز هم درشت‌تر "تضمینی".
کنایه‌ای یا تمسخری به کسادی دائمی کاسبی مارتی در لحن معما فروش نبود. این را گفت تا حواس‌اش را از من پرت کند. تا من را متوجه بی اعتنایی‌اش به خودم کند. مارتی باز لحظه‌ای گوش تیز کرد و با دهان یا دماغ‌اش صدایی تولید کرد که شبیه فین کردن بود. احتمالا داشت فین می‌کرد.

وضعیت غیر قابل تحملی بود. بارها دلخوری معما فروش را تجربه کرده بودم و می دانستم برای وخیم‌تر نشدن اوضاع باید هرچه زودتر بروم. اما خوشبختانه این وضعیت زیاد طول نکشید چون زنی که منتظرش بودیم از راه رسید. با اینکه روی تابلوی مقوایی خوانا نوشته شده بود "معما فروشی" اما زن به چشم‌هایش اعتماد نکرد و باز پرسید «معما فروشی؟ شما.. آقای معمافروش..؟» حیرت‌زده و ناباور همچنان که به زن نگاه می‌کردم از صندلی بلند شدم و اجازه دادم جای من بنشیند.

( آقا و خانم خواننده! ابداً علاقه ندارم پای شما را به این ماجرا باز کنم. اما لازم می‌دانم در این مورد خاص رو در رو حرف بزنیم چون آنچه می‌خواهم بگویم ممکن است قضاوت‌های وحشتناکی را به دنبال داشته باشد. باور کنید که من "زشتی" را به عنوان ضعف هیچ کس محسوب نمی‌کنم. اما با دیدن زشت‌ترین زنی که در زندگی‌ام دیده بودم فکر کردم جواب معمای شوهرش را هم پیدا کرده‌ام. به این دلیل است که ناچارم روی زشت بودن او اینهمه تاکید کنم.
با دیدن زن فکر کردم جواب صحییح معما این است که در واقع معمایی در کار نیست. توجه داشته باشید این زن کریه‌المنظر که می‌توانست در آن مکالمه‌ی تلفنی خودش را زنی معمولی و حتی کمی بانمک برای من تصویر کند اساساً در شناخت زیبایی مشکل داشت. همین زنی که زیبایی‌شناسی‌اش به کل مختل بود شوهرش را موکداً "بدقواره" توصیف کرده بود. پس شوهرش می‌توانست مجسمه‌ی داوود باشد، یا برد پیت برای کسانی که با مجسمه‌ی داوود حال نمی‌کنند. پس چرا زنان زیبا و جوان نباید به شوهر او اظهار عشق کنند؟ اصلاً از کجا معلوم این زنان واقعاً زیبا بوده‌اند؟ اما با این تفاسیر هنوز سئوال دیگری مطرح بود: پس چرا تا به حال این زن متوجه اظهار عشق زنان به شوهرش نشده بود و ناگهان این مسئله نظرش را جلب کرده بود؟ جواب این سئوال را هم چند دقیقه بعد لابلای حرفهای زن و معمافروش پیدا کردم و حدس‌ام به واقعیت نزدیک‌تر شد. در آن لحظه می‌توانستم آن دو را همانجا رها کنم و به پاداش داشتن چنین هوش و ذکاوتی سراغ سیب‌زمینی سرخ کرده‌ام بروم. حتی چند لحظه‌ای با این وسوسه درگیر بودم اما شما هم در انتهای این داستان با من هم عقیده می‌شوید که کار خوبی کردم که همانجا ماندم و ادامه‌ی ماجرا را شنیدم.)

زن که روی صندلی نشست معمافروش پرسید «کمکی از من ساخته است؟» زن گفت «شما را دوست‌تان.. یک آقایی که می‌گفت کارآگاه است به من معرفی کرده.. راست‌اش اگر امروز صبح هم اتفاق عجیب دیگری نمی‌افتاد قصد داشتم قضیه را فراموش کنم و مزاحم شما نشوم. اما امروز صبح هم..» معما فروش با نوعی مهربانی که به ندرت در مواقعی غیر از صبح‌نشئگی‌اش ظهور می کرد و با شناختی که از او داشتم می‌دانستم نشانه‌ی بخشیدن من است، حرف او را تصحیح کرد: «کاراگاه تلفنی» زن پرسید «چی؟» معمافروش گفت «دوست‌ام، کارآگاه تلفنی.» زن لحظه‌ای فکر کرد. گفت «بله.. همچو چیزهایی.. تلفنی.» معمافروش محبت را در حق من به انتها رساند و باز گفت «تلفنی نه. کاراگاه تلفنی.» زن که معنی این تاکید را نمی‌فهمید با بی‌تفاوتی ادامه داد «همان.. دوست شما گفت نمی تواند کمک‌ام کند.. بعد گفت که دکمه‌ی ستاره‌ی تلفن‌اش را می‌زند تا پولی روی قبض تلفن من ثبت نشود چون نمی‌تواند جواب قطعی و روشنی برای این مسئله‌ پیدا کند. گفت اگر خیلی علاقمندم از ماجرا سر در بیاورم به سراغ شما بیایم.. گفت شما می‌توانید.. شاید بتوانید.. می‌توانید؟»
معمافروش باز رنجید. این را از هوای سنگین راسته‌ی بنجل‌فروش‌ها فهمیدم. نمی‌دانم موقع پرسیدن «کارآگاه تلفنی دقیقاً گفت "می‌توانم" یا گفت "شاید بتوانم"؟» به من هم نگاه کرد یا نه چون من همچنان مبهوت کشفی که با دیدن چهره و اندام زن کرده بودم، در چهره و اندامش سیر می‌کردم. زن گفت «نمی‌دانم.. احتمالا گفت می توانید چون خیلی اصرار داشت که به این جا بیایم.» هوای راسته‌ی بنجل‌فروش‌ها دوباره قابل تنفس شد. معما‌فروش گفت «خیلی خب.. تمام ماجرا را برایم تعریف کنید. از اول.»

زن تمام ماجرا را از ابتدا تعریف کرد و معمافروش آنطور که ازش انتظار می‌رفت یک جواب منطقی برای معمای شوهر بدقواره‌ای که ناگهان مورد توجه زنان زیبا قرار می‌گیرد پیدا کرد. جواب معما فروش به زن این بود: هیچی.
شما که البته از این جواب چیزی متوجه نمی‌شوید. فقط خواستم حالا که یکبار در فصل قبلی ناچار شدم شما را هم مستقیماً وارد داستان کنم برای راحتی وجدانم به جبران‌اش کمی سر به سرتان بگذارم. با این حال جواب معمافروش به زن واقعاً همین بود.

آنچه زن برای معما فروش تعریف کرد کم و بیش همان چیزی بود که تلفنی به من هم گفته بود اما از آنجا که با وجود بی‌خوابی‌ای که هنگام مکالمه با او داشتم، توضیحاتی که به من داد را بسیار کامل‌تر از آنچه به معما فروش گفت می‌دانم (شاید زن به خاطر نشستن روی صندلی در شلوغی راسته‌ی بنجل‌فروش‌ها معذب شده بود و تمرکز نداشت) و از آنجا که سئوالات معما فروش حین حرف‌های زن ممکن است به روشن شدن ماجرا کمک کند، ترجیح می‌دهم هر دو مکالمه‌ی تلفنی و حضوری را برای شما ادغام کنم.

تا اینجای‌اش را قبلا تعریف کرده بودم که زن از من خواست تا برایش کشف کنم که چطور یک مرد میانسال ِ چاق و بد قواره ــ تاکید کرد: کاملا بد قواره ــ در عرض یک روز می‌تواند برای زن‌های خیلی جوان و خیلی خوشگل و خیلی خوش هیکل جذاب شود؟ بعد از اینکه مطمئن شدم در این یک روز شوهرش به آدم مشهوری تبدیل نشده (چرا که می‌دانیم آدمهای مشهور فارغ از اینکه شهرت‌شان در چه زمینه‌ای است و خودشان چه ترکیبی دارند همیشه هواخواهانی دارند) از او درباره‌ی چهره ی خودش سئوال کردم (در واقع این سئوال هیچ دلیل کارآگاهانه‌ای نداشت. اعتیاد بی‌ضرر و مفرحی دارم به پرسیدن نظر زنان درباره ی چهره‌ی خودشان) و سپس از او خواستم تا مشاهدات‌اش را تعریف کند.

ــ دیروز طبق معمول کمی‌ دیرتر از شوهرم به خانه برگشتم. کار او همیشه زودتر از من تمام می‌شود و همیشه ــ لااقل در این مدت کوتاهی که ازدواج کرده‌ایم ــ بعد از بازگشت به خانه تا موقع خواب یا روزنامه می‌خواند یا تلویزیون نگاه می‌کند یا برای تنوع این دو کار را با هم انجام می‌دهد. اما آن روز تلویزیون خاموش بود و روزنامه‌ها را هم بعداً مچاله شده در سطل زباله پیدا کردم. دیدم کت و شلوار پوشیده و منتظر من است. به محض ورودم برای اولین بار در طول زندگی مشترک‌مان خواست برای قدم زدن بیرون برویم. به او گفتم که الان خسته‌ام، اما او اصرار داشت و من دلیلی برای مخالفت نداشتم. خلاصه راهی شدیم..

در اینجا لازم است باز یک پرانتز باز کنم و به روایت زن برای معما فروش بازگردم چون وقتی زن داشت می‌گفت که شوهرش هر روز بعد از کار در خانه می‌ماند و وقت‌اش را با مطالعه آگهی روزنامه‌ها و تلویزیون می‌گذراند معما فروش سئوال کرد «پس دیروز استثناً به اتفاق هم از خانه خارج شدید؟ چرا در مدت ازدواج‌تان ـ هرچند کوتاه ــ هیچ وقت با هم قدم نزده‌اید؟» که زن جواب داد «بله.. چون ما زن و شوهر هستیم.» از نحوه‌ی سیگار خاموش کردن معمافروش فهمیدم جواب‌ زن به نظر او قانع کننده آمده است. پیش از اینها برایم گفته بود که بعد از سالها زندگی زناشویی تقریباً یادش رفته که زن‌ها برای چه اختراع شده‌اند.
موضوع استثنا بودن قدم زدن آنها و متعاقبش جلب توجه زنان دیگر، موقع مکالمه‌ی تلفنی نظرم را جلب نکرده بود اما سئوال معمافروش و پاسخ زن باعث شد حدس قبلی‌ام درباره جواب معما یعنی درک نادرست زن از زیبایی شوهرش تایید شود. فکر کردم این زن تا آن روز هیچ وقت فرصتی برای سنجیدن جذابیت شوهرش نداشته. پس آن روز تازه توجه زنان به شوهرش را درک می‌کند و از آنجا که نمی‌تواند زیبایی شوهرش را ببیند (چون در آن صورت ناچار است زشتی خودش را هم ببیند) توجه زنان به جذابیت شوهرش به نظرش ماجرای پیچیده و عجیبی رسیده.. این همان لحظه‌ای بود که خیال می کردم به سیبزمینی سرخ شده رسیده‌ام. پرانتز بسته.

ــ ..خلاصه راهی شدیم. توی راه از خواهرم پرسید که بالاخره کی بچه‌اش را به دنیا می‌آورد. گفتم احتمالا سه چهار ماه دیگر. گفت خبر تازه‌ای نداری؟ کسی اخیراً حامله نشده؟ چیزی یادم نیامد. با خنده گفتم اگر خیلی علاقمندی برایت پرس و جو می‌کنم. جدی جواب داد: حتماً این کار را بکن و یادت باشد اولین نفر به خودم بگویی.

زن برای من تا انتهای داستان را بدون مکث تعریف کرد اما موقع حرف زدن با معما فروش به اینجا که رسید سئوالی که انگار از دیروز مدام از خودش می‌پرسید را برای معمافروش هم تکرار کرد: «همه‌ی این اتفاقات به خاطر بچه است؟ چون من هنوز حامله نشده‌ام؟ یعنی باید حامله شوم؟» که معما فروش با پوزخندی به جانب زن که در واقع من را نشانه رفته بود گفت: «اگر از من می‌شنوید کلاً بچه همه چیز را پیچیده‌تر خواهد کرد. وقت خوبی برای حامله شدن نیست... راستی کدام اتفاقات؟»

زن تازه متوجه شد که هنوز چیزی درباره‌ی اصل ماجرا نگفته. این شد که به سرعت اتفاقات روز قبل که من در جریان‌شان قرار داشتم و همچنین اتفاق صبح آن روز را به ترتیب پشت سرهم لیست کرد.

ــ وقتی داشتیم راه می‌رفتیم دختر جوانی هم از روبرو می‌آمد، به ما که رسید ایستاد. از شوهرم پرسید: «ساعت داری؟» (نگفت ساعت دارید یا ساعت چند است. پرسید ساعت داری؟) شوهرم گفت: «نه متاسفانه.» من گفتم: «نزدیک هفت باید باشد» چون یادم بود مثل همیشه شش و نیم به خانه رسیده بودم و مدت زیادی نبود که از خانه بیرون آمده بودیم. دختر توجهی به حرف من نکرد و با لوندی از شوهرم پرسید: «خب چرا ساعت نداری؟» شوهرم با پوزخندی معذب گفت: «چه عرض کنم.» دختر رو به من گفت: «عاشق مردهایی هستم که ساعت ندارند چون آنوقت برای کادوی تولدشان گه گیجه نمی‌گیرم.»

موقع ورود به اولین کافه‌ای که سر راه‌مان قرار داشت دختر دیگری داشت خارج می‌شد. شوهرم را که دید انگار یک آشنای قدیمی را دیده باشد هیجان زده به طرف ما آمد و گفت: «امیر خلجی؟ کجایی تو پسر..؟» شوهرم گفت: «اشتباه گرفته‌اید» و خواست در کافه را برای من باز کند که دختر بازویش را گرفت و با صدایی که بین خنده‌اش گم شده بود گفت: «مسخره‌بازی در نیار خرچسونه.» بعد با حیرت به او نگاه کرد و گفت: «نشناختی؟ سمیرا.. دانشکده فنی تهران!» شوهرم باز عذرخواهانه گفت: «اشتباه گرفته‌اید.» دختر هنوز بازوی شوهرم را رها نکرده بود. با حیرت گفت: «نمی‌فهمم این مسخره بازی‌ها یعنی چی امیر؟ اگر به خاطر گم و گور شدنم دلخوری ــ که حق هم داری ــ می‌توانم توضیح بدهم. فقط بپرس.» سعی کردم دست‌اش را از بازوی شوهرم جدا کنم و در این حال با عصبانیت گفتم: «شوهر من هیچ‌وقت دانشکده فنی نبوده.» دختر ناباورانه پرسید: «شوهر شما؟ امیر..؟» گفتم «اسمش هم امیر نیست.. دانشگاه را هم احتمالا وقتی شما دبستان می رفتید تمام کرده. چطوری حالی‌تان می‌شود اشتباه گرفته‌اید؟» انگار حرف‌های من را نمی‌شنید، همچنان که داشت دور می‌شد به چشم‌های شوهرم حیران نگاهی انداخت و تکرار کرد: «شوهر.. امیر..»

وقتی بالاخره وارد کافه شدیم و پشت میزی نشستیم منتظر شدم تا شوهرم اظهار تعجب کند، اما او به سراغ بحث نیمه‌کاره‌مان هنگام پیاده‌روی رفت و گفت: «پس اول به من می‌گویی..» گفتم «چی؟» گفت: «اگر خبری از حامله‌گی شد.. به خودم می‌گویی.» رفتار عجیب دخترها کلافه‌ام کرده بود. حوصله‌ای برای ادامه‌ی این بحث بی‌معنی نداشتم. گفتم «دیوانگی مردم روی تو هم اثر گذاشته.» گفت «مردم..چطور؟» خونسردی‌اش داشت کلافه‌ترم می‌کرد. طوری نگاهم می کرد که انگار دیوانه‌ی واقعی من هستم .
چند لحظه‌ای بود که گارسن بالای میز ما ایستاده بود و منتظر بود که سفارش بدهیم. سفارش را که آورد، وقتی داشت فنجان شوهرم را روی میز می‌گذاشت کاغذ تا شده‌ای را هم مقابل شوهرم گذاشت و با دست، طوری که توجه من جلب نشود به سمت دختر زیبایی در انتهای کافه اشاره کرد. شوهرم که با نگاه رد انگشت گارسون را گرفت از توی شیشه‌ دیدم که دختر با لبخند جواب نگاهش را داد.

از کافه که بیرون آمدیم دیگر حوصله پیاده‌روی نداشتم. شوهرم هم اصراری نداشت. کنار خیابان منتظر تاکسی ایستادیم. تازه آماده می‌شدیم برای اولین تاکسی دست تکان بدهیم که یک پژو 206 که جلوتر از تاکسی می‌آمد مقابل ما ایستاد. حدس می زنید راننده‌اش کی بود؟
دختره به شوهرم که کنار شیشه‌ی ماشین‌اش ایستاده بود گفت: «من تا انتهای خیابان می روم. اگر مسیرمان یکی است..» من به طرفش خم شدم و حرف‌اش را قطع کردم و گفتم «ما داخل شهرک می‌رویم. مزاحم شما نمی‌شویم.. ممنون.» و دوباره ایستادم تا برود اما دختره گفت «چه خوب. من هم همینطور.» و در جلو را باز کرد. شوهرم دستگیره را گرفت و اشاره کرد که بنشینم. خودش روی صندلی عقب نشست.
توی راه مدام حرف می‌زد. ازاینکه تازه به شهرک آمده گفت و اینکه هنوز کسی را نمی‌شناسد و نمی‌داند در ساختمان‌شان سرایدار برای جمع کردن زباله‌ها به در خانه‌ها می‌رود یا خودش باید هر شب کیسه زباله را پایین بیاورد و از همین حرف ها.
خودم را مشغول تماشای خیابان نشان دادم تا بهانه‌ای برای حرف زدن نداشته باشد. اما شوهرم سرش را تا بین صندلی‌ها جلو آورده بود و داشت با دختر حرف می‌زد.
به شهرک که رسیدیم خواستم ما را پیاده کند. گفت «فاز چند هستید؟» شوهرم گفت «دو» دختر با خوشحالی گفت «چه خوب.. من هم همینطور» و جواب‌اش درباره خیابان و بلوک و ساختمان هم همین بود «چه خوب.. من هم همینطور.» فقط طبقه‌ای که در آن سکونت داشت با ما فرق می‌کرد.

همان شب، بعد از شام برای فکر کردن به آنهمه اتفاقات عجیب بیرون رفتم و کمی اطراف خانه قدم زدم. وقتی به خانه آمدم شوهرم داشت با تلفن حرف می‌زد. من که وارد خانه شدم دستپاچه گفت "گفتم که اشتباه گرفته‌اید" و تلفن را قطع کرد. چند دقیقه بعد که داشتم لباس‌هایم را عوض می‌کردم تلفن زنگ زد. شوهرم اعتنایی نکرد. من تلفن را جواب دادم. زنی پرسید: «منزل آقای خلجی؟» گفتم اشتباه است. بعد که تلفن را قطع کردم یادم آمد کجا این اسم را شنیده‌ام.

اما امروز صبح.. جلوی آسانسور منتظر بودم تا بروم سر کار. آسانسور بالا آمد اما خالی نبود. دختر همسایه که روز قبل ما را از کافه به خانه رسانده بود در طبقه‌ی ما پیاده شد. به نظرم رسید با دیدن من کمی هول شده است. گفت که از قضا به خانه‌ی ما می‌آمده تا آرد ذرت قرض بگیرد چون مغازه‌های این اطراف نداشته‌اند. گفتم: بعید می‌دانم داشته باشیم. گفت: ممکن است شوهرتان بداند؟ گفتم: فکر نمی‌کنم شوهرم بداند که اصلاً همچین آردی در جهان وجود دارد. گفت: شما مردها را خوب نمی شناسید. به نظر می‌رسد به این چیزها توجه نمی‌کنند اما حواس‌شان به همه چیز هست. مخصوصاً شوهر شما که مرد باهوشی است. این را گفت و دوستانه دستی به شانه‌ی من زد و رفت تا از شوهرم آرد ذرت بگیرد.

معمافروش گفت: «بعد شما چه کار کردید؟» زن گفت: «خب.. منتظر ماندم تا شوهرم جواب منفی‌اش را بدهد و در را ببند، بعد سوار اسانسور شدم.»
اینجا بود که ناگهان اتفاقی غیر منتظره افتاد. معمافروش دیوانه‌وار و با صدای بلند می‌خندید.

زمانی که زن داشت داستان‌اش را تعریف می‌کرد چند بار آمدم داخل پرانتز به نیمچه لبخند دائمی معما فروش که انگار با هر چیز تازه‌ای که زن می‌گفت وضوح و شدت‌اش بیشتر می‌شد اشاره کنم که پشیمان شدم. ترجیح دادم ناگهان شما با خنده‌ی بلند و غیر قابل کنترل او مواجه شوید. از این کلمه متنفرم اما ناچارم نام دقیق‌اش را بگویم: قهقهه.
معما فروش قهقهه می‌زد و من و زن داشتیم هاج و واج نگاه‌اش می کردیم. زن خواست چیزی بگوید که معما فروش همچنان که چشم‌هایش از شدت خنده به دو خط باریک تبدیل شده بودند با دست اشاره‌ای عذرخواهانه کرد و به خندیدن‌اش ادامه داد و داد و داد.. تا وقتی که دیگر نخندید.
زن با لحنی که می‌شد در آن کنجکاوی و اعتراض را توامان یافت پرسید: «چه چیزی توی حرف های من اینقدر خنده دار بود» معما فروش که ظاهرا از حمله‌ی خنده‌ی چند لحظه پیش فارغ شده بود اما صدایش از کنترلی شدید برای مهار آن خنده‌ی دیوانه‌وار خبر می‌داد گفت: «هیچی.. فقط..» تلاش کرد علائم خنده را که دوباره داشتند ظاهر می‌شدند از صورت‌اش محو کند و برای این کار چند لحظه با دهانی بسته سکوت کرد، احتمالاً داشت برای دفع خنده زبان‌اش را گاز می‌گرفت، بعد با لحنی خشک و جدیتی تصنعی که نشان از کنترلی شدید روی خنده‌اش بود ادامه داد: «من هنوز متوجه نکته‌ی عجیب این ماجرا نشده‌ام.»
زن داشت خودش را آماده می‌کرد تا فریادی بر سر معما فروش بزند که او پیش‌دستی کرد و با تحقیری که ترجیع بند هر جمله‌اش می‌کرد ادامه داد: «صبر کنید.. خیلی خب. یک نفر توی خیابان از شوهر شما ساعت پرسیده. چقدر عجیب! یک نفر شوهر شما را با یک نفر دیگر اشتباهی گرفته. باور نکردنی است! یک نفر که با شما هم‌مسیر بوده با ماشین‌اش شما را تا خانه رسانده. شگفتا! یک نفر موقع تلفن زدن عددها را قاطی کرده. خدای من، فقط یک آقای خلجی در کره‌ی زمین وجود دارد که از قضا شوهر شما هم نیست! .. این از همه جالب‌تر است: همسایه‌تان آمده تا به جبران لطفی که در حق‌تان کرده از شما چیز ناقابلی قرض بگیرد. مسلماً معجزه است!» بدون مکث به چشم‌های زن نگاه کرد و با تحکم گفت: «بس کنید خانم. وقت من را تلف کردید.» زن که هنوز قانع نشده بود اما تردیدی هم در کلامش ظاهر شده بود گفت: «پس آن کاغذ تا شده‌ای که گارسون به شوهرم داد.. از طرف همان زنی که به او لبخند زد؟»
معما فروش انگار می‌خواهد معمای پیچیده‌ای را با کمک زن حل کند چشم‌هایش را تنگ کرد و سرش را کمی به طرف او برد و با صدایی که به کمک تمسخر سعی می‌کرد مرموز جلوه‌اش بدهد گفت «اوه.. چه معمای پیچیده‌ای. بگویید ببینم، زنی که برای شوهر شما یواشکی کاغذی فرستاد و بعد به او لبخند زد احیاناً پشت یکی از میزهای نزدیک در ورودی ننشسته بود؟» زن متفکرانه پاسخ داد «چرا.. اما نه.. در واقع نزدیک در ایستاده بود.» معما فروش که دید زن هنوز متوجه نشده که او دارد دست‌اش می‌اندازد غلظت تمسخر لحن‌اش را بیشتر کرد و گفت: «این باور کردنی نیست.. یا حضرت عباس! چطور ممکن است؟ ببخشید دوباره سئوال می‌کنم. تصادفاً این زن نزدیک میز صندوق نایستاده بود؟» معما فروش مجال نداد که زن ساده‌دلانه با تکان دادن سر حرفش را تایید کند. انگار دارد به دختربچه‌ای آموزش می‌دهد گفت: «خانم عزیز. توجه داشته باشید که در کافه و رستوران به مردم مفتی غذا یا چای نمی‌دهند. یک چیزی در جهان وجود دارد به نام صورتحساب..» زن که نکته ی نقضی به یادش آمده بود بین حرف‌های معما فروش دوید و گفت: «اما وقتی شوهرم داشت.. یعنی آن زن نبود..» نفس‌اش را بیرون داد و خواست با آرامش توضیح بدهد: «موقعی که داشتیم پول می‌دادیم آن زن پشت صندوق نبود.. آن زن از ما پول نگرفت. یکی دیگر آنجا بود. اصلا آن زن رفته بود.» معما فروش با همان لحن آموزشی گفت: «باورتان بشود یا نه صندوق‌دارها هم احتیاج به دستشویی رفتن دارند. حتی گاهی ــ در کمال شگفتی ــ شیفت کاری‌شان تمام می‌شود و یکی دیگر جای‌شان را می‌گیرد.»
زن که انگار ناگهان دلیل‌ اصلی‌اش برای مراجعه به معما فروش و تحمل اینهمه تحقیر و توهین را به یاد آورده باشد از کوره در رفت و فریاد زنان گفت: «آخر تمام‌شان دختر بودند.. تمام‌شان جوان بودن.. تمام‌شان زیبا بودند.. چرا شوهر من؟»
معما فروش که لحن تمسخرآمیز چند لحظه قبل‌اش را فراموش کرده بود دلجویانه به زن گفت: «ببینید.. چطور بگویم؟ آدم است دیگر.. من خودم که سن و سالی را هم گذرانده‌ام اگر بخواهم توی خیابان از کسی ساعت بپرسم نمی‌روم از یک قلتشن نخراشیده بپرسم. ترجیح می‌دهم از خانم خوش بر و رویی سئوال کنم. خود ِ من اگر قیافه‌ی آن قلتشن نخراشیده به نظرم آشنا بیاید اصلا جلو نمی‌روم تا آشنایی بدهم، در مورد آن خانم خوش بر و رو البته چرا.. یا.. نمی‌دانم، اگر زن بودم هم احتمالاً ترجیح می‌دادم.. آدم است دیگر.»
زن ناباورانه به معمافروش خیره شد و بعد انگار سندی برای انکار حرف او پیدا کرده باشد در حالی که توی کیف‌اش دنبال چیزی می‌گشت گفت: «شما اصلا متوجه نیستید.. شوهر من یک مرد ِ.. یک مرد ِ..» سرانجام کیف پول‌اش را از توی کیف‌ دستی‌اش بیرون آورد و گفت «یک مرد ِ بدقواره.. خودتان نگاهش کنید.» معمافروش کیف پول زن را گرفت و باز کرد و چند لحظه‌ای به عکس شوهر او نگاه کرد و با لبخندی حق‌ به جانب کیف پول را پس داد. زن با نگاهی پرسشگر گفت «خب؟» معمافروش که دوباره جراتی برای ظهور آن لحن آموزشی‌اش پیدا کرده بود گفت: «جذابیت مردانه برای شما دقیقاً آن چیزی نیست که برای مادر محترمتان بوده. تعریف جذابیت مردانه برای دختران این نسل هم با کلیشه‌های نسل شما فرق می‌کند.. گفتید که همه‌ی این دختران خیلی جوان بودند. شما که احیاناً فکر نمی‌کنید "خیلی" جوان هستید؟» زن بدون توجه به تمسخر معمافروش با کنجکاوی معصومانه‌ی دختربچه‌ای که می‌خواهد آنچه به او آموزش می‌دهند را دقیق‌تر درک کند پرسید: «بدقواره نیست؟» معما فروش با خنده گفت: «این را دیگر باید از آن دختران جوان بپرسید.»
زن اینبار کیف پولش را مقابل خودش باز کرد. حضور معمافروش را فراموش کرده بود. انگار برای اولین بار عکسی را می‌بیند به عکس شوهرش نگاه می‌کرد. این کار داشت خیلی طول می‌کشید. معما فروش هم اعتراضی نداشت. در مدتی که زن داشت با دقت به عکس شوهرش نگاه می‌کرد نگاه معما فروش بین من و زن متفننانه گردش می‌کرد. یکبار که چشم‌هایمان به هم قفل شد لبخندی جلف به من زد، لبخندی که ربطی به آن لبخند کج دائمی‌اش نداشت و اجازه داد محو شدن لبخندش را روی صورت‌اش ببینم. برای خلاص شدن از این وضعیت جفنگ تلاش کردم با اشاره‌ی چشم توجه‌اش را به هشیاری غیر طبیعی مارتی که به طرز معجزه‌آسایی هر دو چشم‌اش کاملاً باز بودند و داشت خیلی طبیعی به ما نگاه می کرد، جلب کنم. اما او توجهی نکرد و برای شکستن این سکوت با همدلی رو به زن گفت: «کسی از دوستان‌تان.. همان‌هایی که در دوره‌ی فال قهوه و این قبیل مهمانی‌ها می‌شناسید، تا به حال درباره جذابیت شوهرتان حرفی نزده؟» زن نگاه‌اش را از عکس برداشت و پرسید: «فال قهوه؟» و با کمی پرخاش ادامه داد: «کی به شما گفته من به فال قهوه و این خرافات اعتقاد دارم؟»
برای لحظاتی آن لبخند دائمی معمافروش که لب‌اش را به سمت راست کمی کج می‌کرد به کلی نابود شد و با صدایی شبیه زمزمه گفت «هیچ کس.. سوء تفاهم شده بود.» زن گفت: «من به فال قهوه و خرافات هیچ اعتقادی ندارم. اما فال ناخن را کم و بیش قبول دارم چون علمی است. گاهی تنهایی به سراغ فال‌گیر می‌روم.. فالگیر که نه.. در واقع همان کسی که در خواندن علائمی که بخش زنده‌ی بدن از طریق بخش‌های مرده‌اش _ مثل ناخن ــ دفع می‌کند مهارت دارد. مهمانی خاصی نداریم و دوستان‌ام هم..خب. آنها هم هم‌نسل من هستند و.. همان چیزهایی که درباره‌ی کلیشه‌های نسلی جذابیت مردانه گفتید درباره‌شان صدق می‌کند.»
معمافروش با همان نیمچه لبخند کج آشنایی که به سرعت روی صورت‌اش ظاهر شد به زن گفت: «باید حدس می‌زدم به این مهملات عقیده ندارید. من هم فقط به فال‌های علمی علاقه دارم و درباره این فال‌ها مطالعاتی هم می‌کنم و از شما چه پنهان گاهی فال ناخن هم می‌گیرم.. اما تخصص اصلی‌ام فال خط است.»
زن که ‌حواس‌اش هنوز درگیر عکس شوهرش بود، بی‌علاقه گفت «چی هست این فال خط؟» معما فروش با حوصله توضیح داد: «مربوط به سلسله اعصاب می‌شود. در واقع یکجور فال پزشکی است. حتماً می‌دانید که دانشمندان معتقدند هدایتگر درون ِ ما از هر آنچه در آینده اتفاق می‌افتد باخبر است. کافی است زبان‌اش را بفهمیم.. یکی از راه‌های شنیدن و سپس فهمیدن این زبان این است که.. اجازه بدهید نشان‌تان بدهم. شما توی کیف‌تان خودکار دارید؟» زن کیف‌اش را نگاه کرد. گفت: «مداد چشم دارم.» معمافروش گفت: «چه بهتر. حالا کف دست چپ‌تان را بالا بیاورید و مداد را آماده کنید. خب.. حالا چشم‌هایتان را ببندید و هر وقت رنگ سیاهی که پشت پلک‌تان می‌بینید کاملاً قرمز شد یک خط کف دست چپ‌تان بکشید.» زن که چشم‌هایش را بسته بود گفت «حالا؟» معمافروش پرسید کاملاً قرمز شده؟» زن گفت «صبر کنید.. الان شد.» معمافروش با عجله گفت «بکشید.. سریع یک خط بکشید.» زن چشم‌هایش را باز کرد و خط را به معما فروش نشان داد. معمافروش عینک‌اش را از جیب پیراهن‌اش بیرون آورد و صندلی پارچه‌ای‌اش را جلوتر کشید تا با دقت کف دست زن را معاینه کند. به دست‌ زن خیره شد و با چرخاندن گردنش خط را را از زوایای مختلفی بررسی کرد. بعد نفس عمیقی کشید و عینک‌اش را توی جیب‌اش گذاشت. گفت «بین آشنایان خودتان یا.. همسرتان.. بین همکاران و دوستان کسی را می‌شناسید که چشم‌هایش آبی باشد، دماغ قوز دار و قد کوتاه با موهای..» معما فروش لحظه‌ای تردید کرد و به زن گفت: «اجازه می‌دهید خط را دوباره ببینم؟» زن که چشم‌هایش از تعجب گرد شده بود کف دستش را به معما فروش نشان داد و عجولانه گفت «قهوه‌ای؟ ..با موهای قهوه‌ای؟» معما فروش گفت: «بله.. موهای قهوه‌ای.. پس می‌شناسیدش؟» زن با ناامیدی گفت «هنوز نه.. در فال ناخن‌ام هم همین آمد. فالگیر گفت از طرف این مرد چشم زخم غیر قابل جبرانی می‌خورم. گفت قبل از اینکه او تو را پیدا کند.. یعنی من را.. من باید پیدایش کنم. گفت راه خنثی کردن‌اش این است که با یک کفش سیاه بدون پاشنه، کفش او را لگد کنم.»
معما فروش با کنجکاوی در حالی که دوباره مشغول بررسی خط شده بود گفت: «نمی‌خواهم از کار همکارانم ایراد بگیرم، اما احتمالا یا او اشتباه گفته یا شما اشتباه شنیده‌اید.» زن که گل از گل‌اش شکفته بود گفت: «یعنی هیچ چشم زخمی.. آسیبی.. هیچی؟» معمافروش که هنوز مشغول وارسی خط بود گفت: «چشم زخم که می‌بینید.. البته اگر قبل ازینکه او شما را پیدا کند پیدایش کنید و کفش‌اش را لگد کنید نه. آسیبی نمی‌بینید. اما فالگیر جنسیت‌اش را به شما اشتباه گفته.. خودتان نگاه کنید.. مرد نیست. یک زن چشم آبی با انحنای زیبایی روی دماغ و قد کوتاه و موهای بلند قهوه‌ای.» و بعد در حالی که به من اشاره می‌کرد به عنوان مشتری بعدی روی صندلی جای زن که هنوز با کنجکاوی به خط کف دست اش خیره بود، بنشینم، به زن گفت «مراقب شوهرتان باشید.»

در بازخوانی نهایی متوجه شدم بی‌دلیل یک صفحه‌ی خالی اینجا جا گذاشته‌ام. برای پر کردن‌اش چیزی به خاطرم نمی‌رسد جز شرح مختصری از سیبیل معمافروش که خودش یکجورایی معما محسوب می‌شود.
در طول این داستان و به خصوص فصل قبل هرازگاهی به نیمچه‌لبخند کج معمافروش اشاره کرده‌ام. چون راوی من بودم. اما اگر شما او را از نزدیک ملاقات کنید متوجه این لبخند نمی‌شوید. من هم بعد از مدت طولانی‌ای که از آشنایی‌مان می‌گذشت در یکی از معدود مواقعی که آن نیمچه لبخند از صورتش محو شده بود تازه متوجه لبخند دائمی او شدم. پس معما: لبخند معما فروش کجا قایم می‌شود؟

تصویر شماره یک متعلق به مرد سیبیل داری است که لبخند می‌زند:

و تصویر شماره دو متعلق به مرد سیبیل داری است که هنگام میزان کردن دو طرف سیبیل‌اش، لبخند دائمی‌اش را هم لحاظ می‌کند:

بعد از اینکه زن رفت، معمافروش در حالی که داشت پولی که از او گرفته بود را می‌شمرد گفت: «به نظرت اگر بابت فالگیری هم پول می‌گرفتم اخلاقی بود؟» برای آنکه به او بفهمانم من هم با گوش دادن دقیق ماجرا پیش از آنکه معمافروش توضیح بدهد هم جریان را فهمیده‌ام، گفتم: «شاید به خاطر اینهمه حماقت حق‌اش بود بیشتر جریمه شود.. کافی بود کمی فکر کند تا بفهمد که همه چیز سوءتفاهم است..»
معمافروش پول را توی جیب‌اش گذاشت و با همان لبخند دائمی‌اش در سکوت، با مهربانی تمسخرآمیزی نگاهم کرد. گفتم: «خب.. من هم نفهمیدم اما من ‌خواب‌آلود بودم. درست ماجرا را گوش ندادم. از طرفی، من این زن را ندیده بودم. نمی دانستم تا چه اندازه زشت است. خودش می‌گفت بانمک است.. فکر کن همچین زنی خیال کند با نمک است.. زنی که تا این حد در شناخت زیبایی مشکل داشته باشد لابد جانی دپ هم به نظرش بدقواره می‌آید.. واضح بود چرا شوهرش اینقدر خاطرخواه داشته.»
معمافروش گذاشت چند لحظه‌ای در انتظار واکنش‌اش بمانم و بدون هیچ حرکتی من را نگاه کرد. بعد گفت «خب.. انگار اصلا متوجه نیستی. نمی‌فهمی که اگر جانی دپ هم با زنی تا این حد زشت در جایی ظاهر می‌شد توجه زنان دیگر را جلب نمی‌کرد.. دوست ـ نسبتاً ـ احمق من! اصلاً هیچ فکر کرده‌ای برای چی مردها به سراغ زن‌های زیبا می‌روند؟ جواب‌اش را به تو می‌گویم: چون می‌خواهند در کنار زنی زیبا دیده شوند. شاید آن بدبخت‌ها خودشان هم انگیزه‌شان را نفهمند.. شاید فکر می‌کنند خودشان به این زیبایی اهمیت می‌دهند اما غریزه‌ی صیادشان بهتر می‌داند که باید طعمه‌ای به قلاب بزنند. زن زیبا مرغوب‌ترین طعمه برای جلب نظر ماهی‌های دیگر است. با زن زشت هیچ شانسی وجود ندارد.»
گیج شده بودم. دستم را بالا آوردم. سعی کردم با اشاره‌ی دست فرصتی بدهد که گفته‌هایش را مرور کنم که معما‌فروش انگار متوجه تعجب من نشده باشد خیال کرد می‌خواهم به این تئوری انتقاد کنم و طبق معمول پیش‌بینانه جواب داد «دست بردار از این مزخرفات.... "با زن‌های زشت آسان‌تر است چون زیبایی زن بعد از مدتی علی السویه می‌شود و تنها دردسرش باقی می‌ماند"؟ این حرف‌ همه‌ی مردانی است که یک عمر با خیال زنان زیبا شکم زن‌های زشت‌شان را نوچ کرده‌اند.. یا نهایتاً کف دست‌شان را..»
به آهستگی، آنقدر آهسته که مطمئن شود هیچ انتقاد یا حتی علاقه‌ای به تئوری‌اش ندارم گفتم: «تو داری به من می‌گویی که این مرد هیچ شانسی برای جلب توجه زنان دیگر ندارد.. اما به زن‌اش گفتی که شوهر او برای دختران جوان جذاب است.. این وسط چیزی به نظرت عجیب نیست؟» معمافروش بدون مکث، خونسرد گفت: «به زن که دروغ گفتم.. نفهمیدی؟»
هیچ اعترافی به دروغ گفتن در لحن‌اش نبود. داشت یک خبر بدیهی را می‌داد. انگار زیر باران برای آنکه یک حرفی زده باشی به دوست‌ات بگویی "چه بارانی."
شمرده تر از قبل با تاکید روی هر کلمه‌ای که بیان می‌کردم پرسیدم: «دروغ گفتی که دچار سوءتفاهم شده؟ دروغ گفتی که این ماجراها هیچ‌کدام عجیب نبوده‌اند؟ معما را حل نکردی؟»
با بی‌حوصلگی‌ای که می‌شد به خماری آن وقت روزش هم تعبیر کرد گفت: «چرا. معما را که حل کردم. اما اگر اینقدر احمقی که مثل آن زن می‌پذیری آن مرد همینطوری توی خیابان راه افتاده و دختر‌ها هم الکی محض کنجکاوی یا شاید جذابیت‌اش در حضور زن‌اش به تــخم‌هایش آویزان شده‌اند که با هم حرفی نداریم.. اگر خودکار داری یک خط هم کف دست‌ چپ‌ات بکش فالت را ببینم.»
این لحن و گفته‌ها برایم آشنا بود. از اینکه می‌دیدم همان تکنیکی که برای مقهور کردن مشتری‌هایش استفاده می‌کند روی من هم اجرا می‌شود و من هم با وجود آگاهی‌ام از این روش به خاطر شدت کنجکاوی آنقدر ضعیف شده‌ام که آماده‌ام فریب‌اش را بخورم، از خودم خوشم نیامد. گوش‌هایم داغ شده بودند. نمی‌دانم چطور از زیر لب‌هایم سرید بیرون که: «گور باباش.» با حالت تهدیدآمیزی گفت: «چی گفتی؟» تیزی آفتاب راسته‌ی بنجل‌فروش‌ها که انگار مستقیماً سر من را نشانه رفته بود هم به کمک‌ام آمد تا با آرامش توی چشم‌هایش نگاه کنم و بگویم: «کــس ننت» و بعد راهم را بکشم و بروم خانه.

با صدای خنده‌ای بلند و سرخوش آرام آرام هشیار ‌می‌شدم. در حالی که صبورانه منتظر تمام شدن خنده مانده بودم فکر می‌کردم گوشی تلفن این وقت شب چطوری آمده توی دست من؟ صدایی از پشت تلفن گفت: «صبح روز بعد، آدم روز بعد، رفاقت روز بعد.. چطوری رفیق روز بعد؟» احتیاجی نبود به دلگیری تظاهر کنم چون واقعاً دلگیر بودم. گفتم: «به چی می‌خندی؟» گفت: «به "بازیل گرانت" وقتی معمایی را کشف می‌کرد و نمی‌توانست جلوی خنده‌اش را بگیرد. همیشه فکر می‌کردم چرند است. همیشه فکر می‌کردم غمی ته کشف هر معمای واقعی برای کاشف‌اش باقی می‌ماند. غم خالی شدن دنیا از یک معمای دیگر.. تحت تاثیر هلمز بود شاید اما واقعا فکر می‌کردم خنده‌های بازیل گرانت بعد از کشف هر شغل جدید، چرند است. حالا نگاه کن.. این دومین بار است.. حتی با یاداوری‌اش هم نمی‌توانم جلوی خنده‌ام را بگیرم.» برایم واضح بود این سخنرانی در چه وضعیتی تهیه و بارها تمرین شده است. همانقدر که معمافروش معمابازها را می‌شناسد من هم تل‌بازها را می‌شناسم. احتمالا برای روز بعد داشته خودش را آماده می‌کرده که ناگهان مهربانی غریبی نسبت به من و باقی کائنات در دلش احساس کرده ــ معجزه‌ی تریاک.
گفتم «پس خنده دار است.» گفت «چه جور هم.. انگار ساخته‌اندش تا تو بتوانی بخندی و تا وقتی خنده دار است که بین تو و سازنده‌اش بماند.. یا حداکثر صمیمی‌ترین دوستت.» لحظه‌ای سکوت کرد و با لحنی که بیشتر از آنکه عذرخواهانه باشد همدلانه بود ادامه داد: «می‌فهمم امروز چرا از من عصبانی شدی.. فکر می‌کنی نباید به آن زن دروغ می‌گفتم.»
هرچند خواب‌الود بودم اما دیگر نه آنقدر که نفهمم می‌خواهد با ارتقای موضع عصبانیتم از حماقت خودم به یک مسئله‌ی اخلاقی من را وارد بازی دیگری کند. گفتم: «دروغ‌گویی تو به خودت مربوط است.» باز کوتاه نیامد. گفت: «می‌فهمم. حق داری عصبانی باشی اما اگر برایت اصل ماجرا را تعریف کنم به من حق می‌دهی که دروغ بگویم. راست گویی در این ماجرا مثل نابود کردن نهال یک حرفه‌ی شرافتمندانه است.» کنجکاوی مجالی برای مخالفت و لجبازی باقی نگذاشت. گفتم: «حرفه‌ی شرافتمندانه؟» تصحیح کرد: «حرفه‌ی جدید و شرافتمندانه» باز قبل از آنکه چیزی بگویم پیش‌بینانه جواب داد: «به تو اطمینان می‌دهم شرافتمندانه است. همانطور که نانوایی شرافتمندانه است یا مثلا نجاری.. مردم چرا نان‌شان را از نانوایی می‌خرند؟ چون همه‌ی مردم قادر نیستند نان‌شان را خودشان بپزند. چون ضعیف اند. چون مردم ضعیف‌اند پس نانوانی شغل شرافتمندانه‌ای نیست؟»
معنی این حرف ها را نمی‌فهمیدم اما گفتم «چرا» تا فرصتی برای چانه زنی بیشتر بهش ندهم. گفت: «پس حرفه‌ی جذابیت‌نمایی هم شغل شرافتمندانه‌ای است. همه‌ی مردم که قادر نیستند جذاب باشند اما گاهی، مثلاً وقتی یک احمق بهشان می‌گوید زن‌شان با یک نفر دیگر رابطه دارد و حتی از او حامله است چنان سپرافتاده احساس عجز می‌کنند که قبل از هر تصمیم و واکنشی احتیاج دارند لااقل یک چیزی باشند تا بر سر بود و نبودشان معامله کنند.. احتیاج دارند جذاب باشند. پس می‌روند آن را می‌خرند.»
همه‌چیز داشت برایم روشن می‌شد و تمام آن اتفاقات عجیب معنا پیدا می‌کردند. شکی که در دل مشتری‌ام کاشته بودم. شکی که انگار مثل یک ضربه‌ی بد پنالتی او را درست انداخته بود در آغوش معمافروش.. کلوب شغل‌های نادر.. بازیل گرانت.. دفترچه قرمز.. نمودار ِ پراکندگی ِ ابتذال ِ جغرافیایی ــ عاطفی طبقه متوسط شهری.. دخترانی که ناگهان در یک روز بخصوص سرو کله‌شان پیدا می‌شود.. ناخودآگاه تلفن را قطع کردم. صدای "ایــوف...فا.." خودم را شنیدم. صدایی که تازگی داشت. از کجا می آمد؟ عصبانیت؟ نفرت؟ نا امیدی؟... نه. صدایی بود که لابد کسانی که پنالتی را خراب می کنند از خودشان در می‌آورند. صدایی از زور شرم. شرمی که جایی خوانده بودم بعد از مرگ هم به حضورش ادامه می‌دهد.

دوم

مسئله ی اصلی اول:

مسئله اصلی اول کمبود اکسیژن است. نه در هوا که در تن آدمیزاد. آنهمه احساس خستگی از همینجا می‌آید. آن بازیهایی که برای رفع و دفع خستگی و ملال ناشی از آن ابداع می‌شود از همینجا می آید. هیچ کس شخصا نمی‌تواند آن را حل کند. نقصی در تکامل نوع بشر است. به سایر حیوانات نگاه کنید. حتی انها که در قفس نگهداری می‌شوند. خسته نمی‌شوند. مغز آدم اما مانع شده که بدن خودش را ارتقا بدهد تا اکسیژن کافی دریافت کند. در عوض او را می‌فرستد سراغ مسائل فرعی‌تر تقریبا بی اهمیتی که قابل حل به نظر می‌رسند. تلویزیون، ازدواج، ختنه سوران و ادبیات پاسخهای این مسائل اند. و البته معماها، فارغ از ظاهر ساده یا پیچیده‌شان فرق ماهوی با این مسائل ندارند. آنها هم مسائلی هستند نه چندان مهم که خواه ناخواه باید حلش کنیم . اما اگر فریبکار، مبتذل و کاسب نباشیم کارمند هستیم و هر پوشه ای را از روی تفنن نمی‌گشاییم. در واقع در مواجهه با مسئله ی اصلی که کمبود اکسیژن و معضلات ناشی از آن است و حتی در مواجهه با مسائل ناشی شده از آن که فرعی تر و بی اهمیت تر هستند تنها باید مثل یک کارمند دقیق، بدون تفاخر و از روی وظیفه کار کرد. در مسیر خواست ارباب رجوع. چیزی برای خنده وجود ندارد. یا لبخند زدن. جایی هم برای تنبلی یا برچسب های دخترکشی از این قبیل نیست.

در مسیر پاسخ مسئله اصلی اول: اگر خانمی هر روز، بی استثنا، در روزهای گرم و سرد سال، زحمت طی کردن مسافتی طولانی به خودش بدهد تا معمایی بی ربط به زندگی خودش بشنود و تلاش کند تا راه حل اش را پیدا کند لابد دیوانه و از آن بدتر، بیکار محسوب می شود. ادمها برچسب دیوانه را با کمی غنج در دل تحمل می کنند اما بیکار انگار فحشی است برای همه ی طبقات. من ترجیح می دهم او را چیز دیگری بخوانم. چیزی که می‌تواند کسی را وادار کند هر روز صبح برای دریافت یک معما عرض تهران را طی کند و عصرش برای چک کردن پاسخش دوباره همان مسیر را بیاید و برود. بله. البته این را هم می توان گفت این چیز صرفا نوعی اعتیاد است . قانع کننده به نظر می‌رسد. اما فقط برای معمافروش های متظاهر.
مطالعات مختلف در زمینه ی اعتیاد نشان داده که گذشت زمان فرد را به سمت مصرف ماده‌ای با قدرت بیشتر و مصرف آسانتر و سریعتر پیش می‌برد. چون دوز ثابت چیزی در مایه‌های اکسیر جوانی است و افسانه ای است برساخته‌ی ذهن خیال پرداز و لذت پرست آدمیزاد. یا حداکثر ادعای یک تریاکی است برای پاسخ دادن به وجدان معذب‌اش. دوز این زن بالا نمی رود. همان مشقت و اشتیاق روز اول در او مشاهده می شود. آیا او فرستاده ای است برای پاسخ دادن به مسئله‌ی اصلی؟ همان مسئله ای که قرار است حل اش کنم؟ آیا اگر از او بپرسیم جوابمان را می دهد؟ این احمقانه است. چنین جوابهایی را کسی بر زبان نمی‌آورد. باید کشف اش کرد. باید تجربه‌اش کرد. باید در پی‌اش عرق ریخت و چربی های تن را در مسیرش مثل صلیب بر دوش کشید. باید از راننده تاکسی های ساده دلی که گمان می کنند کرایه حق‌شان است فحش خورد. باید صدای جیغ زنی که اشتباها در خانه‌اش سرک کشیده‌ای را تحمل کرد. اینها چیزهایی هستند که هیچ پاره استخوان نشسته بر بساط اش درک نمی کند. اگر بروم و مستقیما از زن سئوال کنم چیزی جز آن پاره استخوان نیستم. بگذارید از راههای فرعی تر به حقیقت نزدیک شویم.

مسئله ی فرعی اول:

بر روی تابلوی یک دندانپزشک خوانده شد "طراخی لبخند". این واقعی است. من از فانتزی استفاده نمی کنم. خیابان جردن. نرسیده به مدرس. اسم دندانپزشکی مروارید است. روی دندانپزشکی اسم نمی‌گذارند. معمولا اسم دکتر کافی است. اما این یکی اسم دارد. منشی‌اش همان جلوی در می‌گوید باید وقت بگیرم برای معاینه. از خودش نمی پرسد لبخند زیر این همه ریش و سبیل چطور دیده می شود. وقت می‌گیرم برای شنبه‌ی روز بعدش. روبرو آرایشگاهی است که علاوه بر شینیون و ابرو و سایر متعلقات آرایش، جذابیت طراحی می‌کند. خانم جستجوگر در همین طیقه پیاده شد. اگر منشی دندانپزشک بدون اینکه تعجبی در نگاهش باشد به مرد میانسال ژولیده‌ای وقت برای طراحی لبخند می‌دهد، چرا از آرایشگاه وقت نگیرم. اگر هستی به من ماموریت ویژه یا اصلا ماموریتی داده بگذار خودش این مسئله را حل کند. جستجوگری که روزی دوباره از جردن تا مولوی عمرش را صرف پرسش می کند در این طبقه پیاده می شود. جوابی اگر باشد در همین طبقه است.

پاسخ مسئله فرعی اول: در زده شد. زنگ هم زده شد. برق هم بود. کسی در را باز نکرد. خودم سرک کشیدم. داخل آرایشگاه کسی نبود. من قبل از اینکه با رساله‌ی هستی و زمان برخورد کنم دنبال آرایشگری بودم. وسایلش را می شناسم. دست کم با این چند موچین ابرو و این آینه ی فکسنی و سشوار دستی، نمی توان وعده‌های داده شده روی تابلو را محقق کرد. شینیون و هایلایت و اکستنشن، فر نسبتا ماندگار و آرایش خلیجی دست کم به اندازه‌ی یک جراحی آپاندیس وسیله می‌خواهد. اما خوب. شاید راز جذابیت در ابرو باشد.

مسئله فرعی دوم:

اگر کسی بخواهد در خیابان جردن نرسیده به مدرس بنشیند کجا از همه جا بهتر است. طبیعتا جواب ساده لوحانه این است که باید رفت در یک کوچه‌ی فرعی، پشت شمشادها یا بقول یارو حتی حوصله‌ی نور دراز کشید...خطش نمی زنم. اما بهتر است روشم را به خودم متذکر شوم. مثل یک کارمند. شاعر بازی، آرتیست بازی و لبخندهای کجکی زدن موقوف. پشت شمشادها چمباتمه میزنم تا دویست و شیش نقره ای رنگی پارک می‌کند نبش کوچه. شماره ی پلاک را نگاه می کنم. متعلق به خانم جستجوگر است اما خودش داخلش نیست. پنج دختر جوان که بیشتر بی‌حوصله به نظر می‌رسند تا جستجوگر داخلش نشسته‌اند و می‌روند داخل ساختمان. می‌روم دنبالشان. به آسانسورشان می‌رسم و ظرفیت آسانسور شیش نفر است یا چهارصد کیلو. اگر آنها هر روز صبح بجای تخم مرغ کاهو نمی‌خوردند با ورودم از ظرفیت خارجش می کردم. اما صد کیلوی مرا که منها کنی پنج نفر بعدی نباید از سیصد کیلو بیشتر باشند. بهرحال وقتی در آسانسور بسته می‌شود و بالا می رود یعنی حسابم درست بوده. در آینه به ابروهای‌شان نگاه می کنم. همه یک مدل و یک رنگ است. یعنی این نوعی یونیفرم است؟ برای چجور جایی؟ خوب این از آن پرسشها است که جوابش آسان است. هر پنج تا به آپارتمانی داخل می‌شوند که علاوه بر وعده های خیلی متداول وعده ای نسبتا متداول هم داده. طراحی جذابیت. دست کم نامتداول تر از طراحی لبخند نیست که دکتر شکور علیزاده در دندانپزشکی مروارید انجام می‌داد.

مسئله ی فرعی سوم:

اگر نخواهی تتو کنی، بیشترین قیمت برای برداشتن ابرو پنجاه هزار تومان است. شاید رکوردها کمی جابجا شده باشد اما باید همین حدود باشد. به این آرایشگاه روزی پنج نفر هم به زور داخل می‌شوند. و به طرز شگفت انگیزی دست به ابروهایشان نمی‌خورد. دست کم مطمئنم که ابروی آن مرد میانسال با دماغی که من را به یاد ویتگنشتاین انداخت، دست نخورده بود. چطور می شود کسی چنین کاسبی متروکی راه بیندازد؟ خوب جوابش روشن است. خانم جستجوگر کاسب نیست. او می خواهد پاسخی به مسئله ی اصلی بدهد. اما نمی‌فهمم. این راه چطور به مسئله‌ی اصلی متصل می شود. باید به نوشته‌هایم خاتمه بدهم. اگر امیدی هست، حتی کوچکترین روزنه ای، هستی خودش پیام بفرستد.

پاسخ مسئله ی فرعی سوم: هستی خاموش است.

ردیه‌ای بر مسئله فرعی سوم: مسئله سوم اشتباه طرح شده بود. جذابیت هیچ ربطی به لبخند و مخصوصا به ابرو ندارد. خانم جستجوگر احمق نیست. تلنگری است برای اینکه خطایم را یاد آوری کند. آخر مگر حقیقت و روش آبشان در یک جوی می‌روند که من خواسته باشم از روشی مشخص برای یافتنش استفاده کنم؟ این دیگر چه نوع حماقتی است؟ حقیقت باید مثل یک سوسک از پاچه‌ی شلوار آدم بالا برود. حقیقت باید همراه با ترس و انزجار کشف شود و البته چه کسی است که تاب یک سوسک صعود کننده به طرف شورتش را دارد. معمولا به نیمه‌ی راه نرسیده کشته می‌شود و لاشه اش در خیابان است.

اصلاح مسئله فرعی سوم:

چرا هستی خواسته من به خطایم در روش پی ببرم؟ نکند بطور کلی راه را اشتباه رفته باشم. یعنی چقدر اشتباه؟ دخترهایی که یک مدل ابرو داشتند بی شک برای جایی کار می کردند و با چشمهای خودم دیدم که انجا ارایشگاه خانم جستجوگر است. اینها با این مدلهای ثابت ابرو سربازان حقیقت اند؟ اما چطور به حقیقت خدمت می کنند؟ روش کارمندانه را کنار گذاشته ام اما همچنان باید دنبالشان بروم. پاسخ از پشت شمشادها در یک کوچه ی فرعی به دست نمی‌اید.

پاسخ مسئله فرعی سوم: خانم ها دویست و شیش را در جایی حوالی شهرک غرب پارک می‌کنند. راننده می‌نشیند داخل ماشین و بقیه پخش می‌شوند. این روشی است برای گمراه کردن تعقیبگر احتمالی یا اصولا به این شکل کار می‌کنند. به هرحال باید به پاشنه‌های کفششان نگاه می کردم قبل از آنکه خیلی دور شوند. آنکه پاشنه‌اش بلند تر است طبیعتا نمی‌تواند خیلی تند برود. یعنی باید اینطور می‌بود. امانبود. برای داخل شدن به ارایشگاه زنانه و مطب طراحی لبخند مشکلی نداشتم. اما دربان رستوران راهم نمی‌دهد. حق هم دارد. آن پاشنه های بلند خیلی سریع حرکت می‌کردند و به گمانم حتی خودم هم از بوی عرق خودم متعجب شدم. معمولا در هوای آزاد آنقدر محسوس نیست. اما کل پیاده رو را برداشته بود و مثل آب که از قندیل بچکد از پایین نوک تیز شده‌ی ریشم می چکید. اما هنوز هم می‌شود داخل را نگاه کرد و دید چطور مردی که دماغی شبیه ویتگنشتاین دارد کاغذی از طرف دختر پاشنه بلند دریافت می‌کند. خوب این همان پاسخی بود که از هستی می‌خواستم. باید مرد دماغ ویتگنشتاینی را دنبال کرد.

مسئله فرعی چهارم:

مرد میانسالی که از پاشنه بلند کاغذ می گیرد، با زن میانسالی که همراهش هست در خیابان راه می‌رود و به نظر خوشحال می‌رسد چه ار تباطی به ارتش ابرو قهوه ای ها دارد. چون در راه با یکی دیگر از انها برخورد می کند و گفتگویی کوتاه دارد. مرد به ساعتش نگاه می کند. این نشان می دهد قراری قبلی در کار بوده. اما طوری برنامه ریزی شده که همه چیز تصادفی به نظر برسد. آن یکی دختر دیگر که راننده‌ی پژو بود هم کمی جلوتر جلوی پای مرد و زن همراهش ترمز می کند و می خواهد سوارشان کند. مسئله ی فرعی چهارم بی برو برگرد ارتباط این مرد با خانم جستجو گر است. نباید پیش داوری کرد اما این ادم خوشحال چه ارتباطی می تواند با زنی داشته باشد که دوبار در روز به هستی و پرسشهای بنیادینش خدمت می کند.

پاسخ مسئله فرعی چهارم: مرد دوباره به ارایشگاه طراحی جذابیت سر زده. این بار تنها با خانم جستجوگر صحبت می‌کند. و پاسخی دردناک برای او که گمان می‌شد خدمتگزار هستی باشد. چند چک پول از کیف چرمی اش بیرون می اورد و به خانم جستجوگر می دهد که دو تا از آنها فردا صبحش به معمافروش حقیر میرسد. یعنی همه ی این ماجرا یک کاسبی ساده است؟ کدام نادانی است که این را باور می کند. اگر چنین بود پس چرا هستی مرا به دنبال آنها روانه کرد. البته می‌دانم که گاهی هستی نیرنگ میزند. اما برای هدفی غایی. هیچگاه بی هدف کسی را گول نمی زند.

مسئله‌ی فرعی پنجم:

چرا من گول خوردم؟

پاسخ مسئله ی فرعی پنجم: چون نادانم.

مسئله فرعی ششم و مسئله‌ی اصلی دوم:

چرا هستی اینهمه زحمت کشیده تا من به نادانیم پی ببرم. این را که از ابتدا می دانستم. نادان بودنم را می دانستم و انقدر ظرفیت داشتم که مثل آن سقراط احمق جار نزنمش. پس همه ی اینها برای چه بود؟ باید یادداشت ها را به پایان ببرم. مسئله ی اصلی همچنان بی پاسخ می ماند و اینکه چرا من اینهمه به دنبال حقیقت سگدو زدم نیز بعنوان مسئله ی اصلی دوم بی پاسخ باقی می ماند. و البته باید و مجبورم که انتظار بکشم. نادانی برچسبی است که با خوشحالی معصومانه‌ای می پذیرمش. اما در مقابل آن کس که مرا نا امید بخواند شمشیر می کشم. شاید و البته باید صدای دیگری مرا فرابخواند و پاسخ سئوالهای اصلی و فرعی ام را بدهد.

ـ ـ ـ

پاسخ مسئله فرعی ششم: وقتی یک روز صبح مرد استخوانی را با لبخندی نامفهوم بر صورتش دیدم گمان کردم خودش است. حتی وقتی پشت مقوایش نشست و شروع کرد به فروختن معما. اما وقتی موقع شمردن پولها انگشتهایش را در دهانش خیس کرد به اشتباهم پی بردم. بعد جوانی را دیدم که هر از گاهی می آید زیر آفتاب می‌نشیند و به مزخرفات یک دلقک تریاکی درباره ی طبقه گوش می‌دهد. امید شنیدن صدای هستی در دلم باز زنده شد. فکر کردم مهم نیست آدمی چقدر احمق باشد و مهم نیست مزخرفات یک کاسب بی ایمان را درباره‌ی پراکندگی جغرافیایی طبقه‌ی متوسط شهری تهران باور کند. مهم این است که دغدغه داشته باشد و هر از گاهی برای گرفتن جوابش از جایش تکان بخورد و به خیابان بیایید. اما هر بار می‌خواستم دعوتش کنم و بگویم آنچه او معما تصور می‌کند یک کاسبی حقیر است، هستی مانعم می‌شد و روزی فهمیدم چرا. روزی که دیدم جوانک با لبخند رضایتی که می خواهد زیر دود سیگار پنهانش کند از پای دکه‌ی کاسب تریاکی بلند شد و رفت. فهمیدم که او هم ژیگولی است که هیچگاه به چیزی ایمان نداشته. بعد هم چنانچه نوشتم بدنبال زنی رفتم که گمان می کردم به پاسخ نزدیکم می کند یا حتی آنرا می‌داند. نتیجه اش هم یکی از بزرگترین نیرنگ‌های هستی از آب در آمد. آنکه به گمان من رسول هستی بود پیچ و مهره‌ی حقیری از آب در آمد که با آن این کسب و کار کفرآمیز می‌چرخد. بنابراین این یادداشتها و جستجوها بی نتیجه می‌ماند اگر امروز نمی‌دیدمت . نمی‌دانم چه مدت از آن روزها می گذرد اما باید چند ماهی باشد. چون به نظرم چند کیلویی وزن اضافه کرده‌ای و پای چشمهایت هم دیگر گود نیست. دیدم که چطو از کنار دکه‌ی کاسب گذشتی و حتی بی توجه به من راسته‌ی خیابان را گرفتی و پایین رفتی. صدایی را که در انتظارش بودم بالاخره شنیدم. میبینم که نیرنگ هستی بی سرانجام نیست. از طرز راه رفتنت می بینم که شرمنده هستی. خیلی هم شرمنده. تعقیب‌ات نمی کنم. می‌دانم که بازمی‌گردی. شاید بیست سال بعد. با وزنی دو برابر و ریشی انبوه و چربی هایی که مثل صلیب به دوش می کشی. انتظار ندارم پشت همین مقوا بنشینی و با به سئوال‌های مهم فلسفی مردم پاسخ دهی. اما انکار نمی کنم که دوست دارم چنین شود.

پاسخ مسئله اصلی دوم: هستی برای من به دنبال جانشین می‌گشت. همه‌ی این بازیها و نیرنگ ها را بکار برد تا من قبل از مردنم جانشینم را که تو باشی ببینم. من فردای تاریخم و احتمالا تو پس فردا و پس پریروز آنی. شاید تو کسی هستی که مسئله ی اصلی را بالاخره حل خواهد کرد. شاید هم فقط واسطه‌ای باشی برای کسی که می‌آید . کسی که بخاطرش بر وسوسه‌ی نوشتن از آغاز این دفترچه غلبه کردم. ارباب رجوعی که برایش این پوشه را گشودم. هرچه هست در ابتدا است و ابتدا از آن او است. حق او است و البته من به آن راضی ام. بیش از این نمی‌دانم.

مارتین هایدیگر. میدان مولوی

چطور آدمیزاد واقعاً طرفدار تیم آلمان می‌شود

2010-07-07T07:47:00.003+04:30

حس می‌کنم طرفداران متعصب تیم فوتبال آلمان همان کسانی هستند که کتاب بالینی دارند و به کودک درون و بالغ بیرون اعتقاد دارند و سیگار نمی‌کشند ــ اگر هم بکشند همچین با رضایت نمی‌کشند ــ و صبح‌ها چند دقیقه نرمش می‌کنند و توی تاکسی اگر زن باشند فکر می‌کنند مسافر کناری دارد می‌مالدشان و اگر مرد باشند ~~مسافر زن کناری را می‌مالند~~ تلفنی با زن یا دوست دخترشان با صدای بلند حرف می زنند و اگر مرد باشند و مسافر کناری هم مرد باشد در حد جر خوردن گشاد می‌نشینند و یکبار توی زندگی کیف سامسونت داشته‌اند و ترجیح می‌دهند مکتوبات مهم‌شان را با خودنویس بنویسند و خط‌شان خوب است و خیال می‌کنند رضا جاودانی خیلی هم خر نیست و عروسی‌شان سفید می‌پوشند و ماشین‌شان اگر پول‌شان در حد پژو 206 باشد پژو 206 است و احتمالاً نقره‌ای و فکر می‌کنند گربه ملوس است و شلوار کردی (غیر از برای کول بازی) نمی‌پوشند و طبق سلیقه‌شان پاریس هیلتن و اشتن کوچر خوشگل اند و با آرامش اعصاب‌خردکنی بنزین می‌زنند و در جمع تهرانی‌ها از شهرستانی به عنوان فحش استفاده می‌کنند و به سِک خوردن الکل ته دل‌شان افتخار می‌کنند و ران مرغ دوست دارند و هر شغلی دارند (حتی اگر روزنامه‌نگار هستند) فکر می‌کنند کارشان یکجورایی هنر محسوب می‌شود و به هوای پاک و ویتامین و نخ دندان باور دارند و از این قبیل.

قبول دارم منطقی نیست. بی‌خودی فقط حس می‌کنم.

شیره خواهد شد

2010-06-17T21:20:00.004+04:30

میدان سید اسماعیل را بجوشان

مغز آن مقام معظم را بجوشان

سیبیل علی معلم را بجوشان

ماشین تحریر شریعتمداری را بجوشان

صدای شیخ محمد انصاری را بجوشان

عینک حداد عادل را بجوشان

شورای مقاومت مسعود رجوی را بجوشان

برنامه تفسیر خبر voa را بجوشان

زیر شلواری محسن رفیق‌دوست را بجوشان

وبلاگ فرهاد جعفری را بجوشان

حساب بانکی شهرام همایون را بجوشان

مجموعه آثار عرفان نظری را بجوشان

آقازاده‌ی طبسی را بجوشان

مزه‌پرانی‌های قرائتی را بجوشان

خواب‌های آیت‌الله خزعلی را بجوشان

تئوری‌های علیرضا نوری‌زاده را بجوشان

درخت‌های دانشگاه امام صادق را بجوشان

کلاشینکف نمازجمعه تهران را بجوشان

علی جنتی را بجوشان

جستجو کننده‌ی محترم روش تهیه شیره تریاک!

هی بجوشان و صاف کن

وقتی یک قُل بزرگ زد

شیره شده است

کارآگاه تلفنی

2010-05-22T17:08:00.005+04:30

به اینجا منتقل شد

آوازی غمناک در یکی از روزهای بی‌خورشید

2010-05-01T00:54:00.003+04:30

برای اول ماه مه

نویسنده: بلانشت

خورشید هم داشت می‌خوابید. خسته بود. در را بست و کلید را در قفل چرخاند. حجمی جلوی در نشسته بود. توی خودش فرورفته بود و چادرش را کشیده بود روی صورتش. صدا را که شنید سرش را بالا کرد.
«رفتم... دوائی که نوشتین سیصد هزار تومن می‌شد. بیست و سه هزار تومن بیشتر همرام نبود.»
کلمات سنگین بود و به زحمت از دهانش بیرون می آمد. چشم هایش خشک بود.
پرسید «حالش چطوره؟»
«مدام هذیون میگه. دیگه منم نمی‌شناسه.»
راه افتاد. زن هم بلند شد. ساکت بود و به زمین نگاه می کرد. گفت «بیا...»
زن هم راه افتاد. راهروی دراز و بوناک را سایه به سایه رفتند. اتاق تاریک بود. روی تخت، مرد دربند بود. دست ها و پاهایش به لبه های تخت گره خورده بود. با هر جنبشی تخت به ناله می افتاد. زن نشست.
«حالش بدتر شده. از کی به این وضعیته؟»
«سفت بستنش.»
شب بود. اما شب قرمز، نه شب سیاه. زن گفت «داره از دستم میره. اول خدا، دوم...» دوم؟ به خودش ناسزا گفت. «بیمه نیست؟»
چشم های زن گنگ شد. «بیمه ی چی؟»
از خودش خجالت کشید. اما باید چیزی می پرسید. چیزی که این فضای فشرده را بشکند. این هوای غیرقابل نفس کشیدن را. به مرد نگاه کرد. به جوانکی که باید زودتر از جواز طبیعت مرد می شد. مرد می‌بود. مردی که از داربست افتاده بود. از ارتفاع بیست متری. لخته های خون را از مغزش کشیده بودند. اما حالا چرک جای خون را گرفته بود. چرکی که داشت مرد را به آغوش جنون می کشاند. و به آغوش مرگ.
خودش را روی داربست خیال کرد. حتی از نردبان هم می ترسید. از آنهمه فضای خالی که آماده است تو را بکشد پائین و پائین تر. پایش را روی زمین محکم کرد. چشم های مرد فروتر رفته بود. فکر کرد شاید بیست متر فروتر. لب هایش را گاز گرفته بود. زن دست اش را گذاشت روی پیشانی مرد. خاموش بود. خاموش تر از تخت، وقتی که با تکان های مرد به ناله نمی‌افتاد. دقیقه‌ای نگذشته بود که دیگر توی این دنیا نبود. لب هایش روی دست مرد که دیگر جنبشی نداشت قفل شده بود.
«برو داروها رو بگیر...»
اسکناس ها را گذاشت توی دست زن و مشتش را بست. زن نمی‌فهمید.
«برو...»
زن چادرش را کشید روی سرش و رفت. ته راهرو تاریک بود. زن هم جزئی شد از همان تاریکی.

ــ ــ ــ

ترافیک کلافه اش کرده بود. پیاده می رفت زودتر می‌رسید. همین حالا هم نیم ساعتی تأخیر داشت. در تاکسی را که بست سرما به استقبالش رفت. انگشت هایش را مشت کرد. خون باید جریان طبیعی‌اش را طی می‌کرد. راه افتاد. هنوز لابلای ماشین ها بود که تلفن اش زنگ خورد. ناسزای راننده ای را شنید که عهد کرده بود او را به کف آسفالت بدوزد و ناکام مانده بود.
«تا ده دقیقه دیگه خودمو می رسونم.»
بالاخره توی پیاده رو احساس امنیت کرد. برگشت و به صف ماشین ها نگاهی انداخت. هر کدام مثل فاتح خیبری بودند که به سوی غنائم می شتافت. باز احساس سرما کرد. باید زودتر می رفت. قدم هایش را تند کرد. از چهارراه اول که گذشت تلفن دوباره زنگ خورد.
«الان می رسم. فقط دو دقیقه... چی؟... »
سرما راه اش را پیدا کرد و حس کرد که خون رگ هایش دارد یخ می زند. به دیوار تکیه داد و چشم هایش را بست. چادر زن توی هوا موج می خورد و بالاخره سیاهی اش نور روز را گرفت.
نفهمید کی روز شد. اما سیاهی که رفت، جوانکی را روی یک داربست بیست متری دید که می خواست زودتر مرد شود. فاصله اش تا مرگ تنها بیست متر بود. چشم هایش را بست. چادر زن باز همه جا را سیاه کرد.

شاید رفته بودیم شنا کنیم

2010-04-10T03:16:00.004+04:30

الان، نصف شبی که دارم باز مرور می‌کنم شک ندارم که اول قرار بود برویم استخر. بعد که افتادیم توی اتوبان همت شرق که برویم استخر، میثم گفت کار که نداریم، ببینیم ته‌اش به کجا می‌رسد. حالا می‌گوید از اول قرار بود برویم ببینیم ته همت به کجا می‌رسد بعد که تا خروجی اتوبان بابایی رسیدیم تو گفتی این همان راهی است که می‌خورد به جاده هراز. یعنی من گفتم این همان راه هراز است و کار که نداریم برویم تا آمل شب بر می‌گردیم. دروغ نمی‌گوید. حرف‌اش بود که یک وقتی برویم ببینیم ته همت به کجا می‌رسد. همانطور که حرف‌اش بود یک تابستانی برویم شهریار انگور بخریم. خب اگر هر چه حرف‌اش بود را می‌کردیم و رفته بودیم شهریار که الان شراب‌مان چهار ساله بود. دروغ نمی‌گوید. حرف‌اش بود ببینیم ته همت به کجا می‌خورد اما آن روز قرار بود برویم استخر.

دیشب یادش آوردم «که لب رودخانه داشتی شاخه می‌شکستی برای آتش، همان اوائل.. که دختره پیاده شد رفت لب جاده تو هم هنوز داشتی با این شاخه باریک‌‌ها ور می‌رفتی. خم که شدی من زدم زیر خنده. بند هم نمی‌آمد. تو گفتی چـِت کردی. گفتم تو نکردی؟ گفتی چرا اما نه قد تو. به خاطر خنده‌م که نمی‌توانستم تمام‌اش کنم گفتی بیشتر چت کردی. "نامرد" هم ته‌اش گفتی که خودتی. من حال کل کل نداشتم گفتم به تخمم. می‌خواستی تو هم بکنی. گفتی بیشتر چت کردی چون دوبرابر من کام گرفتی. یعنی من دو برابر تو کام گرفتم. گفتم سه تا ـ دو تا کام گرفتیم. سه تا دو تا با ریاضیات چتی تو می‌شود دو برابر؟ گفتی حالا چت که هستم اما نه قد تو. همان وقت هم می‌دانستی چتی، تازه هنوز داشتی با شاخه باریک‌‌ها ور می‌رفتی و به آتش زدن باغ یارو نرسیده بودی که معلوم بود چتی. گفتم خودت گفتی حالا که دارم رانندگی می‌کنم.. یعنی چون من دارم رانندگی می‌کنم و نمی‌توانم درست حبس کنم سه تا ـ دو تا بگیریم.. تازه تو روشن‌اش کردی. یعنی دو تا کام اول را هم تو گرفتی.. وگرنه باغ یارو را آتش نمی‌زدی. نامرد هم خودتی چون یادم است ته‌اش "نامرد" هم گفتی.»
گفت «این چه ربطی داشت به آن بحث چتی دو برابر و اینها؟» میثم دیشب داشت می‌گفت اینها چه ربطی به استخر داشت. «ما داشتیم می‌رفتیم ببینیم ته همت به کجا می‌رسد.»
گفتم «همان خنده‌ای که نمی‌توانستم جمع‌اش کنم.. نشان به آن نشان که تو کنار رودخانه داشتی با زانو شاخه باریک‌‌ها را می‌شکستی. هنوز به شاخه کلفت‌ها و بعد تنه‌ی درخت‌های باغ یارو نرسیده بودی. خم که شدی لبه‌ی مایویی که برای استخر پوشیده بودی از زیر شلوارت زد بیرون. من آن پشت زیر درخت باغ یارو دراز کشیده بودم نگاهت می‌کردم. مایویی که زیر شلوار پوشیده بودی یادم آورد که قرار بود استخر باشیم الان. به جاش من زیر درخت بودم تو هم داشتی برای آتش هیزم می‌شکستی.»
گفت «اگر دلیل‌ات فقط مایو من است که من هر وقت شرت‌‌های تمیزم تمام می‌شود مایو می‌پوشم. که اصلا معلوم نیست آن روز واقعا مایو پوشیده بودم یا تو روی چت‌بازی فکر کردی به جای شورت مایو پوشیده‌ام.. اینکه دلیل نیست. اصلا اگر قرار بود برویم استخر پس مایو تو کجا بود؟»
گفتم «پشت ماشین. توی صندوق عقب با عینک شنام. همیشه همانجاست.»
گفت «پس این هم ملاک نیست. همیشه همانجاست. برای استخر بر نداشته بودی پس. قرار بود برویم ببینیم ته همت به کجا می‌رسد که دم خروجی اتوبان بابایی گفتی این همان راهی است که به جاده هراز می‌خورد.»
حوصله‌م سر رفت. گفتم «قبول.. تو راست می‌گویی. اصلا بار و بندیل‌مان را از یک هفته قبل بستیم، فلاسک هم برداشتیم برویم آمل اگر اینطوری حال می‌کنی. قبول. بی‌خیال.»
گفت «اگر بی‌خیال که پس بی‌خیال. ولی من نگفتم..»
که گفتم «بی‌خیال»
بعد تا خیلی‌وقت حرف نزدیم و تلویزیون نگاه کردیم تا من گفتم «این دو ساعت پیش جوش آمد. برو دم کن من می‌ریزم.»
همانجا که توی مبل حل شده بود گفت «چایی خشک کجاست؟»
گفتم برو آشپزخانه می‌بینی، تاحالا اینجا چایی دم نکردی؟ ...من دم کنم تو بریزی؟»
گفت «نه. دم می‌کنم.» که رفت توالت. من داشتم با کانال‌های موزیک ور می‌رفتم. از توالت که بیرون آمد گفتم «خودم را نمی‌فهمم.. با اینکه برای مردهای جوانی که ریش دارند احترام قائلم اما ریش این خواننده‌ها.. این رپرها جزوش نیست. یعنی ریش سوسولی هر چقدر آنکادر نکرده و بدون نظم هم باشد باز مشمول احترام من نمی‌شود.»
که باز آمد جاسنگین نشست و گفت «خب.. اینکه.. شاید چون ریش اینها از سر کول مسلکی است حال نمی‌کنی.»
گفتم «آها.. آره.. انگار ایدئولوژیک است.»
گفت «چی؟»
گفتم «ریش‌شان. عین ریش رَپرها و آخوندها.. درست‌اش این بود که باید می‌گفتم برای ریش مردهای جوانی که از سر حواس‌پرتی و نه اعتقادی چیزی ریش‌شان را نمی‌تراشند احترام قائلم.»
گفت «خب.. شاید.. چایی چی شد؟ من توالت بودم رفتی دم کنی؟»
گفتم «نه.. آهان.. نه.. یعنی این آخری هم که گفتم ریش‌شان از سر حواس پرتی است.. اینهم تبصره دارد. یعنی نه با ریش عملی‌های جوب‌خواب یا ریش این عشاق شکست‌خورده‌.. آهان.. ریش این نجارها و بناها و کلاً کارگرهایی هم که مناسبتی اصلاح می‌کنند هم نه.. برای عروسی برادرزاده‌ی زن‌شان مثلا.. برای ریش این جماعت هم احترامی حس نمی‌کنم.. ببین.. حتی اگر بخواهم خیلی دقیق بگویم با ریشی که سوبژکتیو باشد حال می‌کنم، با اینکه به منظورم نزدیک‌تر است باز حرفم متناقض می‌شود. باز عین منظورم نیست. چطور بگویم.. گفتم که خودم هم دقیق نمی‌فهمم. فقط یک وقت‌هایی بعد از چند روز که یکهو چشمم به آینه می‌افتد می‌گویم "اِ.. اینا چیه روی صورتم؟". برای این نوع ریش داشتن و نه ریش گذاشتن احترام قائلم. اوکی؟»... هیچ صدایی نیامد. بعد یک صدایی شبیه سوت آمد چون سعی می کرد سوت بزند. گفتم «فکر کنم آب‌اش تمام شده. باید دوباره آب بریزی تا نسوخته. اگر بلند نمی‌شوی من دم می‌کنم تو بریز..»
که باز گفت «نه» و اینبار واقعاً بلند شد.

امروز صبح باز یک چیزی از آن سفر یادم آمد که نشان می‌داد ما اول داشتیم می‌رفتیم استخر بعد تصمیم گرفتیم تا ته اتوبان همت برویم و باقی قضایا. به میثم تلفن زدم اما گوشی را بر نداشت. ظهری دیدم‌اش. گفتم «از ماشین که پیاده شدی کنار رودخانه.. بعد که دختره رفت لب جاده و ما رفتیم آتش درست کنیم.. تو نگفتی "مثل شنا بود"؟ که من گفتم این هم برنامه‌ی استخر امروزت؟»
گفت «از خودت درآوردی.» باز زیر بار نرفت. تا اینجا که گفته بود «مثل شنا بود» را قبول داشت.
گفت «به خاطر اینکه مثل شنا کردن بود.. تو که داشتی رانندگی می‌کردی، من سیگاری‌ها را بار ‌زدم. می‌دانم چی کشیدیم.. خیلی علف داشت. کلاً علف ریختم و قاطی‌اش چند تا پر توتون..» توی چشم هم ورد قدیمی مراسم توتون ریختن قاطی علف را به یاد آوردیم و با هم گفتیم «محض تبرک» و یکمی خندیدیم. بعد که خنده‌مان تمام شد گفتم «چون خیلی چت شده بودی فکر می‌کردی دختره استخر است؟ خب پس چرا فکر نکردی دریاست؟ من می‌گویم چرا: چون اول داشتیم می‌رفتیم استخر بعد رفتیم همت را کشف کنیم.»
گفت «من کی گفتم استخر؟ گفتم مثل شنا بود.»
گفتم «اما بعد از اینکه کارت با دختره تمام شد من گفتم: پس این هم برنامه‌ی استخر امروزت، وقتی تو گفتی مثل شنا بود.». که زیر بار این یکی نرفت.
گفت «از خودت درآوردی.. توی این هشت سال نصف این خاطره را..»
گفتم «هوی! تجربه!.. خاطره نبود. دو ـ سه سال پیش توافق کردیم که تجربه بود. وسط دعوا نرخ تعیین نکن هی باز خاطره خاطره می‌کنی..»
گفت «حالا خاطره.. تجربه.. هرچی.. نصف‌اش را توی این هشت سال از خودت ساختی. الکی من هم کوتاه می‌آیم هی.. اصلا بی‌خود قبول کردم که من باغ یارو را آتش زدم.. یکی دو تا درخت کوچک.. نهال.. چندتا نهال کندیم وقتی آتش پا گرفت که یادم نیست من کندم یا تو.. می‌گویی من؟ خب.. من کندم. شلوغ می‌کنی چرا؟ ..باغ را دیشب از کجا درآوردی؟»
گفتم «باغ یارو به درک.. ترتیب‌اش را یاد گرفته‌ام. الان باز می‌خواهی بحث دختره را راه بیاندازی که "واخ.. اخلاقی بود یا نه؟" که از زیر اینکه اول قرار بود برویم استخر یا ته همت فرار کنی.. پنج ـ شش سال پیش.. همان حوالی عروسی مجید.. دقیق شش سال پیش توی عروسی مجید این بحث را تمام کردیم که اخلاقی بود چون دختره وسط بیابان.. بیست کیلومتری دماوند سوار شد و توی پنج دقیقه‌ی اول هم بهش گفتیم که اگر خواست که خواست.. نخواست هم پیاده‌اش می‌کنیم. که خودش گفت قبول. تک بیاوریم.. پیشنهاد خودش بود که با دست تک بیاوریم.. که به تو افتاد و نوش جانت. اگر خودش تک می‌آورد تا آمل همینجوری می‌رساندیمش.. راضی بود. پس چرا رفت؟ به ما چه؟ بیرون‌اش که نکردیم؟ به زور که نکردیم؟.. اینها را ول کن. تمامش کردیم. الان اینجاییم: بعد از اینکه باغ یارو را آتش زدی و فرار کردیم سمت تهران من نگفتم اگر تا دو ساعت دیگر برسیم می‌توانیم سانس چهار استخر را برویم؟ که تو گفتی هنوز اندازه‌ی نصف سیگاری داریم. گفتم پس حرام‌اش نکنیم برگردیم خانه تا این نپریده؟»
گفت «جدی جدی هشت سال؟ چی کار می‌کردیم توی این هشت سال پس ما؟»
گفتم «جواب من را بده.. پس اگر قرار بود فقط برویم همت چرا گفتم اگر تا دو ساعت دیگر برسیم تهران به سانس چهارش می‌رسیم؟ ها؟»
گفت «توی راه برگشت اصلا حرف نزدیم. کی حرف زدی؟ یک‌بند با آن مزخرف چی بود می‌خواند.. مقامی خراسانی.. چی بود؟ که یارو پیرمرده از صداش می‌شد دو کیلو شیره‌ی تریاک گرفت، فاز گرفته بودیم نعره می‌زدیم.. یادت نیست.»
گفتم «خیلی خب.. درک... اصلا تو راست می‌گویی. بی‌خیال.»
گفت «اگر بی‌خیال که پس بی‌خیال.» بعد دوباره خیلی‌وقت حرف نزدیم. تا نزدیکای غروب تلویزیون دیدیم و بعد گفت «تو آب بریز جوش بیاید.. من دم می‌کنم.»

درباره‌ خوش رقصی و اعلامیه هجرت مکابیز

2010-03-21T18:47:00.006+03:30

يکي از اين + خوش رقصي ها:

دوم)

در جریان تحریم چیزی بنام دوسالانه ی کاریکاتور، توکانیستانی زیر بیانیه ی تحریم را امضا نکرد. به این کار می گویند بی تفاوتی یا خونسردی که در شرایط عادی می تواند خصوصیت خوبی باشد. در شرایطی که خون توی خیابان ریخته می شود و هیچکس صدایش بجایی نمی رسد جالب نیست اما هرکس توانی برای پرداخت هزینه دارد و کسی را نمی توان برای محافظه کاری سرزنش کرد. بیش از آن نمی توان از او طلب کرد.در اینجور مواقع شخصا بجای سرزنش کسی که بیانیه ای را امضا نکرده ، کسی را که امضا کرده ستایش می کنم. اما بعد، آن جناب رفت در همان جشنواره ای که قرار بود تحریم شود، داور شد.تنهایی مردم رویش تاثیری نگذاشته بود اما تنهایی یک کارگزار حکومتی دلش را به درد آورد و داوری جشنواره ی تحریم شده را پذیرفت. تحریم نکردن ،رقصیدن به آهنگ زور است که گاهی همه( جز آن معدود آدمهای بزرگ، واقعا بزرگ) به آن تن می دهیم. داور شدنش قرکمر اضافه بود که در بالا به تفصیل درباره اش نوشتم و مثال علیرضا شیرازی برای فهمش کفایت می کرد و حرمت سن و سال و پیشه ی توکا که هنر است مانع از آن می شد که بعنوان مثال دوم ذکرش کنم. اما کار به همین جا ختم نشد. رفت یک پست زد و تلاش کرد دیگرانی را که تحریم کرده بودند تحقیر کند.(+)به انگ های مختلف. این کار اسم زشتی دارد. کامنت گذاشتم برایش که اسمش را یادآوری کنم. کامنت را که هیچ جمله ی بی ادبانه ای در آن نبود سانسور فرمود. یک جورهایی مثل افتادن در باتلاق است. هی فرو می روی و دست آخر می بینی کارت آنقدر زشت می شود که آدم مجبور می شود از دایره ی ادب خارج شود و بهت بگوید. "احمدی نژاد". هم گند می زند. هم به گندش افتخار می کند. هم صدای مخالف را نمی شنود و هم پیش خودش فکر می کند "چه آدم باحالی ام من" .....آخر نوشته اش هم می نویسد "تمام شذ ، به کارمان برسیم" اصلا بعد از آنکه سد علی و الفنون گفتند انتخابات تمام شده و به کارمان برسیم.من یک چیزی را فهمیده ام. چیزهایی که تمام شدنشان را اعلام می کنند تمام نمی شود.

"سفر به انتهای شب" را اینجا بخوانید

http://www.zeno1.blogspot.com/

تا اینجا که خوب بوده

2010-03-14T23:56:00.003+03:30

دیشب، برنامه‌ی نگاه یک (هلاک این اسم‌گذاری‌های تلویزیونی‌ام. بله. دقیقاً از کانال یک پخش می‌شود) با وزیر کار مصاحبه می‌کرد. چند دقیقه از برنامه‌اش را دیدم. داشت می‌گفت:

"جلسه‌ی «شورای عالی اشتغال» که برای تعیین دستمزد سال 89 برگزار شد یکی از افتخارات دولت و نظام بود چون نمایندگان کارگران و کارفرمایان و دولت «عارفانه و عاشقانه» دور هم نشستند و حرف زدند و به نتیجه رسیدند و این در حالی است که در کشورهای غربی شرکای اجتماعی به دلیل «نگاه صنفی‌شان» بعد از کلی دعوا و بحث به نتیجه می‌رسند." (نقل به مضمون کردم اما داخل گیومه‌ها عین عبارات وزیر کار است.)

امروز، عصری که پام به زمین رسید آمدم سرچ کردم ببینم نتیجه‌ی این جلسه‌ی عارفانه و عاشقانه چه بوده: « افزایش 15 درصدی پایه حقوق کارگران به 303 هزار تومان و در سایر سطوح هم 7 درصد.» +

اول اینکه وزیر کار طبق گفته‌ی خودش در یک جلسه‌ی عارفانه ـ عاشقانه‌ی اشتباهی رفته نشسته و تصمیم گرفته چون دستمزد باید در «شورای عالی کار» تعیین شود و نه در «شورای عالی اشتغال». اینها با هم فرق دارند. آدم‌های تصمیم گیرنده‌ی این دو شورا هم با هم فرق دارند. روئسای این دو شورا هم با هم فرق دارند. محل تشکیل جلسات‌شان هم با هم فرق دارد. فقط تشابه‌شان در این است که در هر دو تا جلسه وزیر کار باید شرکت کند که کرده. اما انگار جا به جا رفته.

دوم، این جلسه‌ی «عارفانه و عاشقانه» دیگر چه صیغه‌ای است. البته طبیعی است وزیری که فرق شورای عالی کار و اشتغال را نمی‌فهمد، فرق جلسه‌ی چانه زنی شرکای اجتماعی برای تعیین دستمزد و جلسه‌ی خواستگاری را هم متوجه نمی‌شود.. هرچند جلسه‌ی خواستگاری هم انصافاً همچین عارفانه و عاشقانه برگزار نمی‌شود با آن دعوای مهریه و شیربها. توصیف جناب وزیر از جلسه‌ی شورای عالی کار بیشتر به درد توصیف مراسم مخ‌زنی یک سیبیل کلفت نخراشیده برای لخت کردن یک دختر آفتاب مهتاب ندیده می‌خورد: عارفانه و عاشقانه. لابد با نور شمع و اینها. نتيجه هم که البته لازم به ذکر نيست.

سوم آن چیزی است که وزیر بهش افتخار می‌کند، که در جلسه‌ای که کارگران و کارفرمایان بر اساس منافع متضاد‌شان (پرداخت مزد کمتر: کارفرمایان ــ دریافت مزد بیشتر: کارگران) کنار هم نشسته‌اند تا درباره تعیین مزد تصمیم بگیرند، نگاه صنفی حاکم نبوده. خب، این آدم‌هایی که به نمایندگی از طرف صنف‌شان آمده‌اند تا با حریف چانه‌زنی کنند، خیلی غلط می‌کنند که حرف‌های عارفانه و عاشقانه می‌زنند. به جای لاس زدن باید از طرف صنف‌شان حرف می‌زدند..
هر چند، کدام صنف؟ تا پیش از دولت احمدی‌نژاد کارفرمایان برای شرکت در جلسات سه جانبه، تشکل مستقلی داشتند اما نمایندگان کارگران حتی پیش از دولت نهم، در دولت‌های خاتمی و هاشمی و قبل‌تر هم مستقل نبودند چون تشکیلات‌شان وابسته به حاکمیت بود. از زمان روی کار آمدن دولت نهم حتی همین تشکیلات شبه کارگری هم به رسمیت شناخته نشد و دولت عملاً تشکل‌های چهارـپنج نفره‌ای به نیابت از کارگران تشکیل داد و ثبت کرد و آنان را برای نمایندگی از تمام جامعه‌ی کارگری به رسمیت شناخت. این طوری شد که الان منصور اسالو و ابراهیم مددی و چند نفر دیگر از فعالان سندیکاهای مستقل در اوین و رجایی شهر تشکیل جلسه می‌دهند و یکسری از محصولات کارخانه‌‌ی احمدی‌نژاد در جلسه‌ی شورای عالی کار از طرف کارگران تصمیمات عارفانه ـ عاشقانه می‌گیرند.

چهارم نتیجه‌ی بانمک این جلسه‌ی عارفانه و عاشقانه است. ماجرا این است که معیار تعیین دستمزد طبق قانون بر اساس سبد هزینه خانوار و نرخ تورم است. سبد هزینه که توی سرشان بخورد. حتی اگر فقط همان نرخ تورم را معیار قرار بدهیم در سالهای پس از جنگ ما هر سال میانگین 20 درصد رشد نرخ تورم داشته‌ایم که در واقع این رقم می‌توانست کف مطالبات کارگران برای بحث درباره دستمزد قرار بگیرد اگر ما یک سال عادی را در پیش می‌داشتیم. اما طبق اعلام دولت در سال 89 قانون هدفمند کردن یارانه‌ها اجرا می‌شود که در خوشبینانه‌ترین حالت، اگر پیش‌بینی اقتصاددانان نزدیک به دولت را قبول کنیم 40 درصد تورم خواهیم داشت. حالا طبق چه فرمولی و با چه منطق و انصافی پایه دستمزد کارگران تنها 15 درصد رشد خواهد داشت سئوالی است که جوابش را باید در توصیف وزیر کار از آن جلسه‌ی کذایی پیدا کرد.. یعنی بیشتر از 80 درصد جامعه کارگری که با قرار داد موقت شاغل هستند و غالباً پایه حقوق می‌گیرند سال آینده باید هزینه‌ی مسکن و پوشاک و خوراک و تحصیل و.. خانواده‌شان را با ماهی 300 هزار تومان بپردازند.

پنجم حرفی است که این چند وقته که فیلم نفرت + را دیده‌ام روی دلم مانده و هی از ترس چس‌ناله پیش رفقایی که حال‌شان از من خراب‌تر است بلند نگفته‌ام. همان جک قدیمی که "jusqu'ici tout va bien". یعنی تا اینجاش که خوب بوده. این را آن بنده‌ی خدایی می‌گفت که از یک برج 50 طبقه پرت شد و در طبقه‌ی دهم یکی ازش پرسید: چطوری؟

اينجا و اکنون

2010-03-11T17:01:00.001+03:30

واقعاً عجیب است. بیرون پنجره، ماشین‌ها طوری بوق می‌زنند که انگار هیچ اتفاقی نیافتاده.
+
+

نقد اسطوره؛ مسیر انقلاب

2010-01-22T17:16:00.003+03:30

نویسنده: ایرج

1 – اشتباه نکنیم

ما در موقعيت انقلاب نيستيم. انقلاب در مرحله ي تفكر ؛ ايده اي ارائه مي دهد و براي نيل به آن مي كوشد. اين يعني انقلاب ماهيتي مثبت انديش است. انقلاب در نفي بدي متوقف نمي شود. بلكه بيان مي كند كه از نظرگاه آن "نيكي" چيست. به شعارهاي جنبش سبز اما وقتي نگاه مي كنيم مي بينيم كه اين وجه در آن غايب است. معترضين مي دانند چه نمي خواهند. مي دانند حاكميت موجود بد است. اما بر سر آن جايگزين "نيك" چنان اختلاف و تشتتي در آراء وجود دارد كه مطلقا نمي توان حتي برآيندي معين از خواست نهايي جنبش تصور كرد.

از سوي ديگر انقلاب در مرحله ي عمل ساختارهاي پيشين را نفي مي كند و جهت برپا داشتن مقصود و راي فكري خود نهادهايي نو مي آفريند. نهادهايي از بيخ و بن متفاوت با آنچه در جريان انقلاب سرنگون مي شود. اين پروسه اي بديهي است كه تفكر جديد ساختار اجتماعي جديد پديد مي آورد. شعار آزادي برابري و برادري انقلاب كبير نمي توانست در همان ارتش اشرافي لوئي چهاردهم تجلي كند و غايت راستين آن انقلاب (دولت-ملت) پديد آمدن ارتش مبتني بر خدمت نظام وظيفه بود. در عرصه ي عمل نيز مي بينيم كه معترضين فقط در لغو (يا تحديد اختيارات) شوراي نگهبان و رهبر نظام متفقند و هيچ افقي براي خرد كردن ماشين بوروكراسي در پيش چشم ندارند.

علت چيست؟

تقريبا واضح است كه حركت اعتراضي اخير برخاسته از طبقه ي متوسط جامعه است. اين طبقه هرچند از فساد احمدي نژاد و استبداد رهبري ج.ا. و حماقتها و فرصت سوزيهاي نظام به فرياد آمده است ؛ اما همچنان ريشه در جامعه ي بوروكرات دارد و چشم انداز جامعه اي غير سلسله مراتبي برايش خوف انگيز است.

از سوي ديگر اين توقع كه جنبش حاضر به پيش رود و سپس نتايج و پيروزيهاي آن همچون ميوه اي رسيده به دامن طبقات مستعد انقلاب بيافتد بيهوده است. حاشيه نشينان جامعه ي ما به دليل فقر شديد فكري بيشتر دوستدار احمدي نژاد هستند و نمي بينند (هنوز) كه سياستهاي اين مدعي عدالت اجتماعي و مرفه ستيزي چند قدمي از راستگراترين سياستها نيز آنسوتر است. كارگران نيز تا آنجا كه به چشم مي رسد اغلب متفرق هستند و گروههاي كارگري منسجم نيز خرجشان را از جنبش سوا مي دانند و كمتر حمايتي از آنان در اين حركت به چشم مي رسد. البته هنوز دير نيست و بعيد نيست با بالا گرفتن آتش؛ كارگران نيز در جريان اين موج به راه افتاده قرار گيرند. اما اين كه ايشان در آن مرحله خواهند توانست بر جريان خواستها و عملكرد جنبش اثر بگذارند و ماهيت آن را به انقلابيگري سوق دهند محل ترديد است. روشنفكري جامعه ي ما بسيار نحيف است و همين بدنه ي لاغر نيز كمتر انقلابي و بيشتر خواهان رفرم است. به نحوي كه بيش از آن كه كار روشنفكري در اين جامعه پديد آوردن دلايلي براي عصيان توده ها باشد؛ به دعوت ايشان به سكون و آرامش و اميدوار كردن ايشان به قدمهاي كوچك و پيوسته خلاصه شده است.

به اين ترتيب؛ به نظرم بعيد است حركت حاضر به يك انقلاب بيانجامد. اما اين هرگز به معناي كوچك شمردن اين حركت نيست. هر قدمي –هرقدر و هرچند ناچيز- در ستيز با ستم، ارجمند و بزرگ است تا چه رسد به چنين اعتراض شكوهمند با چنين شهداي دلير و بزرگواري. شهدايي كه آنطور كه واكنش و روش خانواده هاي محترم ايشان را مي بينيم و مي شنويم؛ به "شرافت و اصالت نسب" معتقد مي شويم.

2 - تامل کنیم

من انقلاب را تقريبا همانطوري مي فهمم كه لئون در مطلب كوتاهش در زمينه ي آنارشيسم مطرح كرده بود. بنابراين هرچند جامعه ي ايراني را مستعد امر انقلاب نمي بينم؛ اما معتقدم مي توان بذرهاي انقلاب را در دل اين حركت كاشت و به انتظار به بار نشستن آن بود. چه اين جنبش در عزل رهبر ج.ا. و اصلاح قانون اساسي موجود به يك قانون عاقلانه تر موفق شود و چه خداي نخواسته سركوب خونيني در كمين آن باشد؛ در هيچيك از اين دو حالت توليد زبان و نقد اسطوره نبايد فراموش شود. اسطوره ي علي خامنه اي امروز و به مدد حماقتهاي پي در پي او به مضحكه اي مبدل شده است كه پيروان او را به حق شايسته ي نام "سانديس خوار" ساخته است. اين لقب البته بيش از اشاره به شكم پرستي يا طمعكاري آن جماعت بي مقدار –كه خون عاشورا را به عينه ديدند و حتي به حد كوفيان شرف نداشتند كه بر آن خون دل بسوزانند و بگريند- به گداطبعي و كم قيمتي آنان اشاره دارد. با اين حال عرصه ي زبان فارسي نبايد از نقد (هرچند با زبان هجو) آن خالي بماند. چرا كه در غياب يك نقد راستين ؛ اين حوزه از مداحيهاي رذيلانه يا مخالفتهاي مبتني بر حماقت (مثل آن كه كسي همه هماننديهاي اين حاكميت با اسرائيل را ناديده بيانگارد و بخواهد تنفر عمومي از خامنه اي را به سود اسرائيل مصادره كند) پر خواهد شد. از سوي ديگر همهمه اي كه در آن مي زييم فقط مشتمل بر اين اسطوره ي درهم شكسته نيست. از قضا اسطوره هاي قوي تر و خطرناكتر در جبهه ي سبز است. اسطوره هايي از قبيل قانونگرايي؛ جمهوري ايراني؛ نه غزه نه لبنان و ...... اگر مايليم جنبش موجود به يك انقلاب راستين بيانجامد نخستين قدم اين است كه ضمن تحسين و تعظيم شرافت و دلاوري درخشنده در آن؛ تلقي فكري آن را با نقد مداوم ارتقا دهيم و آن را حقگراتر و انساني تر از آنچه كه است سازيم.

3 – چپ را فراموش نکنیم

اين فراموش نكردن چپ صرفا به معناي تاكيد بر مسئله ي كارگران در نوشته هايمان نيست. فقط نقد جنبش سبز از ديدگاه منافع طبقه ي كارگر نيست. بلكه از سوي ديگر يادآوري مسئوليت طبقه ي كارگر به ايشان است. با آنچه كه دوستمان در "اينجا و اكنون" نوشته است؛ به گمانم بتوان شعر برتولت برشت را خطاب به كارگران خواند كه:

بيرون بيا رفيق

رها كن مزدي را كه ديگر شكمي را سير نمي كند

و سقفي را كه

ديگر حريف باران نمي شود

از سوي ديگر من برخلاف دوست رزا در "حاشيه ها" و بعضي ديگر دوستان اصلا به تقدم شكم بر آزادي قائل نيستم. من مطمئنم مشغوليت ذهني اصلي هر انساني (اعم از كارگر يا غيره) حقوق و شأن انساني او است. اگر كارگران حقوق اقتصادي خود را مطالبه مي كنند جز به اين دليل نيست كه بدون آن حقوق ؛ خود را در برابر مصائبي كه شرف ايشان را تهديد مي كند (از قبيل شرمساري در برابر فرزند گرسنه يا بيمارشان) بي دفاع مي بينند. اما اين به معناي بي توجهي يك انسان (كارگر) به ديگر حرمتهاي انساني او نيست. توضيح بديهي اين ادعا را با يك مثال مي دهم: اگر به كارگري كه چندين ماه است حقوق دريافت نكرده و به راستي مستاصل است پيشنهاد شود كه هردو كليه ي خود را؛ چشمان خود را يا دختر خود را به فروش برساند؛ ممكن است بپذيرد؟!

وظيفه ي چپ علاوه بر حمايت از حقوق اقتصادي كارگران؛ همچنين نشان دادن اين موضوع به ايشان است كه آزادي انساني دختر او كمتر از حرمت جنسي او نيست. و اين كه آگاهي مختارانه؛ چيزي كم از چشم ندارد و اين كه اگر قلب آدمي براي زندگي بيولوژيك او قطعا لازم است؛ بدون سربلندي و حق "بدون ترس زيستن" ؛ زندگي انساني غيرممكن خواهد بود.

از نظر من تعلق خاطر چپ به رنجبران جامعه بيش از هرچيز ناشي از آن است كه نوع زندگي اينان با "كار" به زندگي انساني شبيه تر است. و به اين دليل كه نفعي در نظام بهره كشي و تحقير ندارند؛ به آرمان برابري و برادري نزديكترند. اما اين تئوري هرقدر درست باشد؛ نمي تواند چشم مرا بر واقعيت ببندد. تعلق خاطر چپ به كارگران در اين موقعيت بايد در تشويق ايشان به حركت تجلي كند. وگرنه حقيقت ذاتي طبقه ي كارگر نيست. از نظر من انسان سربلندي كه در برابر ستم قد علم مي كند (هركه باشد) بسيار زيباتر و دوست داشتني تر از آدميزاد ترسيده و سرفروافكنده است (هرچند كارگر باشد.)

فردای انقلاب برات یه گوشواره می‌خرم

2010-01-18T01:54:00.011+03:30

فردای انقلاب
برات یه گوشواره می‌خرم
مازندران
.
.
یکی دو تا شهر هم از گیلانُ

اگه بخوای با قایق بادی تفننی به آمریکا حمله کنی
نصف اقیانوسُ برات می‌خرم
.. باقی‌شم اجاره می‌کنم

وسط دبی چادر می‌زنیم
بعد از اینکه خریدمش و برات با خاک یکسانش کردم

شاید تمام خز و خیلای شهرُ اعدام انقلابی ‌کنم
دلم می‌خواد یه دل سیر برات ذرت مکزیکی بخرم

دیگه لازم نیست (موقع موس کشیدن برای در و داف نوشکفته‌ایی که زیر سارافن‌شون شرت‌های ـ احتمالاً ــ نارنجی می‌پوشن) سرتُ از پنجره ببری بیرون
فردای انقلاب برات یه ماشین کروکی می‌خرم

فردای انقلاب
همچین که مچ‌بندای سبزمونُ وا کردیم
دوباره کمونیست می‌شیم
طبیعتاً برات یه ارتش سرخ می‌خرم